Transyog'lar asosan fast-food, kartoshka fri, pishiriqlar, pizza va chipslar kabi mahsulotlarda uchraydi. Dunyo sog'liqni saqlash tashkiloti ularning kundalik iste'molini umumiy kaloriyaning 1% dan oshmasligini (masalan, 2000 kkallik rationsida taxminan 2 gramm) yoki umuman istismo qilishni tavsiya qiladi.

Sog‘liq uchun xavfli deb hisoblangan transog‘lar haqida ko‘p savollar beriladi: ular qanday paydo bo‘ladi, qaysi mahsulotlarda ko‘p uchraydi va ularni iste’mol qilish qanchalik xavfsiz?

Transog‘lar: nima va qanday paydo bo‘ladi?

Transog‘lar – bu to‘yinmagan yog‘ kislotalarini maxsus usullar orqali transformatsiya qilish natijasida hosil bo‘lgan yog‘lardir. O‘simlik yog‘lari vodorod bilan to‘yintiriladi, bu jarayon gidrogenlash deb ataladi. Natijada gidrogenlangan yog‘ hosil bo‘ladi – bu konsistensiyasi bo‘yicha hayvon yog‘iga o‘xshash o‘simlik moyining qattiq shakli, masalan, margarin va sun’iy sariyog‘. Gidrogenizatsiya natijasida hosil bo‘lgan yangi molekulalar tabiiy to‘yingan yog‘ kislotalaridan farqli bo‘lib, ular trans-shakl yog‘lar – ya’ni transog‘lar deb ataladi.

Transog‘lar sun’iy ravishda olinadi va shu bilan bir qatorda tabiatda ham uchraydi. Masalan, qavsh qaytaruvchi hayvonlar – sigir, echki va qo‘yning suti va go‘sht mahsulotlarida ham oz miqdorda transog‘lar mavjud. Tabiiy transog‘lar bakteriyalar ta’sirida hosil bo‘ladi va miqdori juda kam bo‘lgani uchun organizmga salbiy ta’sir ko‘rsatmaydi. Ular organizm uchun xavfsiz bo‘lib, oziq-ovqatlar tarkibida miqdori juda kam bo‘ladi.

Sun’iy transog‘lar organizmda moddalar almashinuviga to‘liq kirisha olmaydi va salomatlikka salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Shu bois sun’iy va tabiiy transog‘larni farqlash va iste’molini nazorat qilish muhimdir.

Transog‘lar organizmga qanday salbiy ta’sir ko‘rsatadi?

Sun’iy transyog‘lar organizmga quyidagicha salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin:

1. Zararli xolesterin miqdorini oshiradi. Past zichlikdagi lipoproteinlar qon tomirlar devorida yog‘li tiqinlar hosil qilishi mumkin. Bu qon oqimini cheklaydi va yurak-qon tomir kasalliklari xavfini oshiradi.

2. Infarkt va insult xavfini oshiradi. Qon tomirlaridagi yog‘li tiqinlar yurak, miya va o‘pkada turli og‘ir kasalliklarga olib kelishi mumkin. Yurak mushaklarida kuzatilsa – infarkt, bosh miyada – insult, o‘pkada – o‘pka arteriyasi tromboemboliyasi.

3. Qandli diabet rivojlanishiga sabab bo‘lishi mumkin. Transyog‘lar hujayralarning insulinga sezgirligini pasaytiradi. Bu glyukoza kamroq samarali so‘rilishini anglatadi, vaqt o‘tishi bilan 2-toifa diabetning rivojlanishiga olib kelishi mumkin.

4. Yallig‘lanish jarayonlari rivojlanishiga zamin yaratadi.

Xronik yallig‘lanish qon-tomir kasalliklari, artrit, diabet va hatto onkologiya xavfini oshiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, transyog‘larning iste’moli va qonda yallig‘lanish markerlari miqdori ortgani o‘rtasida qat’iy bog‘liqlik bor.

Qaysi mahsulotlarda transyog‘lar ko‘p uchraydi?

Transyog‘lar quyidagi mahsulotlarda ko‘p uchraydi:

pishiriqlar: tort, bulochka, pirog;

fastfudlar: kartoshka fri, qovurilgan tovuq va dengiz mahsulotlari;

popkorn va tayyor pissa;

fri (kartoshka fri);

doner, burgerlar;

chipslar

Transyog‘larni kundalik iste’moli qancha bo‘lishi kerak?

Ideal holda, transyog‘larning kundalik iste’moli 0 gramm bo‘lishi lozim. Ammo real hayotda bu qiyin. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti kattalar uchun transyog‘larni iste’mol qilishni umumiy kaloriyaning 1% dan ko‘p bo‘lmagan miqdorida cheklashni tavsiya qiladi. Masalan, agar kundalik kaloriyangiz 2000 kkal bo‘lsa, transyog‘lar miqdori 20 kkaldan (taxminan 2 gramm) oshmasligi lozim.

Sog‘lom hayot uchun transyog‘larni iste’mol qilishni minimal darajada ushlash yoki umuman rad etish tavsiya etiladi.

Bilasizmi. Nega emlanish muhim?
✔️ Kasalliklarning oldini oladi: Eng muhimi vaksinalar tanadagi immun tizimini mustahkamlab, kasalliklardan himoya qiladi.
✔️ Yuqish zanjirini uzadi: Jamoaviy immunitet orqali virus va bakteriyalar tarqalishi kamayadi.
✔️ Asoratlarni oldini oladi: Emlanmagan odamlar kasallikdan og‘irroq holatda aziyat chekishi mumkin.
✔️ Jamiyat himoyasi: Emlanish olish orqali nafaqat o'zingiz, balki atrofingizdagilar, ayniqsa, chaqaloqlar, qariyalar va surunkali kasalligi bor insonlarni ham himoya qilasiz.

Emlanish – bu nafaqat o‘z salomatligingiz, balki butun jamiyatning farovonligi uchun qadamdir!
Sizning salomatligingiz – Sizning qo‘lingizda! O‘z vaqtida emlaning!

Toza hojatxona – mijozlar salomatligi va muassasa obro‘sining muhim ko‘rsatkichi!
Asosiy sanitariya talablari
Doimiy suv ta’minoti
Issiq va sovuq suv uzluksiz bo‘lishi lozim.
Qo‘l yuvish vositalari
Suyuq sovun;
Oqartirilmagan yoki bir martalik qog‘oz sochiq;
Elektr quritgich (mavjud bo‘lsa).
Chiqindilarni yig‘ish
Qopqoqli chiqindi qutisi o‘rnatilishi;
Chiqindilar muntazam olib chiqilishi.
Dezinfeksiya
Hojatxona, unitaz, rakovina, eshik tutqichlari va boshqa tez-tez tegiladigan yuzalar belgilangan tartibda dezinfeksiya qilinishi shart.
Shamollatish
Tabiiy yoki mexanik shamollatish tizimi uzluksiz ishlashi lozim.
Begona hidlarning ovqatlanish zaliga tarqalishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Yoritish
Yetarli va xavfsiz yoritish ta’minlanishi zarur.
Yo‘l qo‘yilmaydi
Oqartirilmagan yoki iflos sanitariya jihozlaridan foydalanish;
Sovun va qog‘oz sochiqning yo‘qligi;
Kanalizatsiya nosozligi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Tadbirkorlik sub'yektlari faoliyatida tekshiruvlar o‘tkazishni muvofiqlashtirish tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 2022-yil 13-sentabrdagi PQ-374-sonli Qaroriga ko‘ra:
tekshiruv o‘tkazish to‘g‘risidagi buyruq o‘rnatilgan tartibda rasmiylashtirilmaganda;
tekshiruv belgilangan tartibda Biznes-ombudsmanni xabardor etilmaganda;
tadbirkorlik sub'yektlari faoliyatini tekshirish huquqini beruvchi maxsus guvohnoma mavjud bo‘lmaganida;
ular tekshiruvlarni ro‘yxatga olish kitobiga ma’lumotlarni kiritishdan bosh tortganida tadbirkor tekshiruvga kelgan nazorat qiluvchi organ xodimini tekshiruvga qo‘ymaslik huquqiga ega.

O‘zbekiston «Adolat» SDP hamda Sanepidqo‘mitaning Navoiy viloyat boshqarmasi o‘rtasida hamkorlik to‘g‘risida o‘zaro memorandumi imzolandi.
Mazkur memorandum doirasida tomonlar aholining sanitariya-gigiyena madaniyatini oshirish, yoshlar orasida sog‘lom turmush tarzi, ma’naviy va reproduktiv salomatlikni targ‘ib qilish, zararli odatlarga qarshi kurashish bo‘yicha hamkorlik qiladi.
Shuningdek, “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi doirasida konferensiya, seminar-trening va davra suhbatlarini tashkil etish, tibbiyot xodimlari orasida siyosiy faollik bo‘yicha tushuntirish ishlarini olib borish, yuqumli va parazitar kasalliklarning oldini olishga oid tadbirlarni o‘tkazish hamda sohaga doir qonunchilikni takomillashtirish yuzasidan takliflar ishlab chiqish ko‘zda tutilgan.
Bu hamkorlik, jamiyatning barqaror rivoji va sog‘lom kelajagi yo‘lida muhim qadam sanaladi.

Viloyat aholisining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligini ta'minlash maqsadida Navoiy viloyati Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi tashabbusi hamda Maktabgacha va maktab ta'limi boshqarmasi bilan hamkorlikda "Navoiy viloyatida 2026–2027-yillarda virusli gepatit A kasalligiga qarshi kurashish bo'yicha chora-tadbirlar rejasi" ishlab chiqilib, izchil amalga oshirilmoqda. Natijada 2026-yilning o'tgan 6 oyi davomida virusli gepatit A bilan kasallanish ko'rsatkichi o'tgan yilning mos davriga nisbatan 70,7 foizga kamaydi.

Targ‘ibot va tushuntirish ishlarining ko‘lamdorligi natijasida hisobot davrida 6 812 nafar 14 yoshgacha bo'lgan bolalar gepatit A ga qarshi emlandi. Shuningdek, bemorlar bilan muloqotda bo'lgan 2 840 nafar fuqaro laboratoriya tekshiruvidan o'tkazilib, kasallik aniqlangan 5 nafar bemor o'z vaqtida shifoxonaga yotqizildi.

Kasallik o'choqlaridan olingan 108 ta suv namunasi virusologiya laboratoriyasida tekshirildi. Navoiy viloyati hokimligi ko'magida ijtimoiy himoyaga muhtoj, kam ta'minlangan, nogironligi bo'lgan hamda kasallanish xavfi yuqori bo'lgan 2–14 yoshli bolalarni bepul emlash uchun 2 820 doza gepatit A vaksinasi xarid qilinib, emlash tadbirlari amalga oshirilmoqda.

Departamentning Navoiy viloyat boshqarmasi, viloyat sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi, ichki ishlar, sog‘liqni saqlash va sohaga aloqador boshqa tashkilotlar vakillaridan iborat doimiy ishchi guruh tomonidan viloyatdagi yozgi oromgohlarda muntazam, har bir smenada o‘rganish ishlari olib borilmoqda.

Xususan, joriy yilda ham ishchi guruh tomonidan ayni vaqtgacha 2 marotaba o'rganish ishlari amalga oshirilib, ushbu monitoring jarayonida oromgohlarning sanitariya holati, oziq-ovqat xavfsizligi, bolalar salomatligi, xavfsizlik qoidalariga rioya etilishi hamda oromgohlardagi tadbirlar sifati atroflicha tahlil qilindi.

Olib borilgan o'rganishlar yakunlari viloyat hududiy komissiyasi huzurida muhokama qilindi hamda mas'ullarga mavjud kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan topshiriqlar berildi.

Mazkur o‘rganishlar oromgohlardagi bolalarning mazmunli, xavfsiz va sog‘lom dam olishini ta’minlashga xizmat qiladi.

Oyxon Xudoyberdiyeva

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyat boshqarmasi

bolalar va o‘smirlar gigiyenasi bo‘lim mudiri

Navoiy viloyati Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati boshqarmasida raqamlashtirish va sun’iy intellekt loyihalari taqdimoti bilan tanishildi.

Viloyat hokimining raqamlashtirish va sun’iy intellekt bo‘yicha maslahatchisi (X.Farmonov), Raqamli texnologiyalar sho‘basi boshlig‘i (A.Buronov) hamda tegishli soha vakillari ishtirokida Boshqarmada amalga oshirilgan ishlar taqdimoti bilan tanishildi.

Taqdimot davomida raqamlashtirish yo‘nalishida amalga oshirilayotgan ishlar, innovatsion va startap loyihalar, shuningdek sun’iy intellekt texnologiyalarini ta’lim va boshqaruv jarayonlariga joriy etish masalalari tahlil qilindi.

Quyidagi Infografika orqali zarur maʼlumotlarni olishingiz mumkin.

18–19-may kunlari davom etadigan mazkur seminar bugun o‘z ishini boshladi. Unda hududlarda faoliyat yuritayotgan epidemiolog mutaxassislar YUKEM axborot tizimidan samarali foydalanish, yuqumli kasalliklarni elektron monitoring qilish hamda ma’lumotlarni tezkor va aniq yuritish bo‘yicha zarur bilim va amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lmoqda.

Seminar davomida tizimning imkoniyatlari, ma’lumotlar bazasi bilan ishlash tartibi hamda epidemiologik nazorat samaradorligini oshirishga oid muhim masаlalar muhokama qilinmoqda.

INFOGRAFIKA

Siz uchun foydali

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil18-dekabrdagi “Ijtimoiy soha muassasalari, umumiy ovqatlanish shahobchalari va viloyatlararoavtomobil yo‘llari bo‘yidagi jamoat hojatxonalarining sanitariya-gigiena tiziminiyaxshilash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 799-son qarori qabul qilingan bo’lib,ushbu qarorga asosan tadbirkorlik sub’yektlarida va ijtimoiy soha ob’yektlaridagijamoat hojatxonalarining zamonaviy ko’rinishga keltirish bo’yicha qatortopshiriqlar berilgan. Jumaladan: Jamoat hojatxonalaridan foydalanishda suv tejamkorligiga alohida eʼtibor qaratish belgilangan.

Ular nafas olish tizimini yengillashtirish va organizmga zararli moddalar kirishini kamaytirishga yordam beradi:

Changli havodan himoyalanish choralari:

•Tashqariga chiqishni cheklash: Changli kunlarda, ayniqsa keksa odamlar, bolalar va surunkali nafas yo‘llari kasalliklari (astma, bronxit) borlar ko‘chaga kamroq chiqishi tavsiya etiladi.

•Tibbiy niqob taqish: Tashqarida bo‘lganda albatta niqob taqish yoki burun va og‘izni nam mato bilan yopish lozim.

•Uy ichini toza saqlash: Deraza va eshiklarni yopiq tutish, xonalarni tez-tez ho‘l latta bilan tozalash (namli tozalash) kerak.

•Shaxsiy gigiyena: Ko‘chadan qaytgach, darhol dush qabul qilish, burun va og‘iz bo‘shlig‘ini tuzli suv yoki oddiy suv bilan yuvib tashlash kerak.

•Ko‘p suyuqlik ichish: Chang va ifloslangan havoda ko‘proq suv, ko‘k choy yoki damlamalar ichish nafas yo‘llarini tozalashga yordam beradi.

•Avtomobillarda konditsioner: Avtomobilda harakatlanganda oynalarni yopib, konditsionerni ichki aylanma rejimida ishlatish tavsiya etiladi.

Boshqa turdagi havo xavflaridan himoyalanish:

•Infeksiyalardan himoyalanish: Havodan yuquvchi kasalliklar (masalan, COVID-19) mavjud bo‘lganda, respiratorlar (FPP2/N95)dan foydalanish va ijtimoiy masofani saqlash shart.

Chang bo‘ronlari paytida nafas yo‘llarini himoyalash uchun ko‘chaga niqob (maska)da chiqish, uy va ofis derazalarini zich yopish, xonalarni namli tozalash, havo filtrlaridan foydalanish va ko‘p suyuqlik ichish tavsiya etiladi. Surunkali kasalligi borlar ochiq havoda bo‘lishdan saqlanishi, shaxsiy gigiyenaga rioya etishi va chang yig‘iluvchi gilamlarni tozalashi zarur.

Aholini himoyalash bo‘yicha asosiy tavsiyalar:

•Uy ichidagi muhitni saqlash: Changli kunlarda deraza va eshiklarni mahkam yopish, namli sochiqlar yordamida tirqishlarni to‘sish tavsiya etiladi.

•Shaxsiy gigiyena va himoya: Ko‘chaga chiqqanda tibbiy niqob yoki respirator taqish, ko‘zni ko‘zoynak bilan himoyalash, qaytgach burun va tomoqni chayish lozim

•Sog‘liqni asrash: Ko‘p suyuqlik (suv, limonli choy) ichish, allergik va nafas yo‘li kasalliklari (astma) borlar dori vositalarini oldindan tayyorlab qo‘yishi kerak

•Uy tozaligi: Changyutgich yordamida gilam va yumshoq mebellarni tez-tez tozalash, namli artish ishlarini amalga oshirish muhim

•Faoliyatni cheklash: Kuchli chang bo‘ronida ochiq havoda jismoniy mashqlar va uzoq yurishdan saqlanish, transport vositalarida havo aylanishini ichki rejimga o‘tkazish tavsiya etiladi.

Ushbu choralar chang zarrachalarining nafas yo‘llari va ko‘zga ta’sirini kamaytirishga yordam beradi.

M.Nurullayeva

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyat boshqarmasi

Mehnat gigiyenasi bo‘limi sanitariya vrach yordamchisi

1. TOZALIK VA GIGIENA
Har kuni muntazam tozalanishi kerak
Yomon hid bo‘lmasligi lozim
Dezinfeksiya vositalari ishlatilishi zarur
2. SUV VA JIHOZLAR
Doimiy suv ta’minoti
Sovun va antiseptik mavjudligi
Qog‘oz (tualet qog‘ozi) yetarli bo‘lishi
Qo‘l quritgich yoki salfetkalar
3. MAXFIYLIK VA QULAYLIK
Eshiklar ichidan qulflanadigan bo‘lishi
Kabinalar yopiq va mustahkam
Yetarli yorug‘lik
Ventilyatsiya (havo almashinuvi)
4. HAMMA UCHUN MOSLIK
Nogironlar uchun maxsus kabinalar
Bolali ota-onalar uchun qulayliklar
Erkak va ayollar uchun alohida bo‘limlar
5. CHIQINDILARNI BOSHQARISH
Yetarli axlat qutilari
Gigiyenik chiqindilar uchun alohida quti
Qutilar muntazam bo‘shatilishi
6. XAVFSIZLIK
Sirpanmaydigan pol
Elektr xavfsizligi ta’minlangan
Favqulodda holatlar uchun nazorat
7. JOYLASHUVI
Oson topiladigan joyda
Belgilar (ko‘rsatkichrasm)

Kasallikni Mycobacterium tuberculosis bakteriyasi keltirib chiqaradi.

Asosan havo-tomchi yo‘li orqali yuqadi

Yuqish yo‘llari

Yo‘tal, aksirish va gaplashish orqali havoga tarqaladi.

Yopiq ва shamollatilmaydigan joylarda yuqish xavfi yuqori.

Kasal odam bilan yaqin va uzoq muddatli aloqa.

Profilaktika choralari

1. Erta aniqlash

2 haftadan ortiq yo‘tal bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.

Fluorografiya tekshiruvlaridan muntazam o‘ting.

2. Shaxsiy gigiyena

Yo‘talganda og‘iz ва burunni yopish.

Qo‘llarni tez-tez yuvish.

3. To‘g‘ri ovqatlanish

Immunitetni mustahkamlovchi mahsulotlar iste’moli.

Vitaminlarga boy ratsion.

4. Xonalarni shamollatish

Uy ва ish joylarini muntazam shamollatish.

Quyosh nuri tushishini ta'minlash.

5. BCG emlash

Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga emlash majburiy.

Kasallikning og‘ir shakllaridan himoya qiladi.

Nimalarga yo‘l qo‘ymaslik kerak

Davolanmay yurish❗️

Shifokor tavsiyasisiz dori qabul qilish.

Kasallik alomatlarini yashirish

Muhim faktlar

Sil davolanadigan kasallik.

Davolanish to‘liq va uzluksiz bo‘lishi shart.

Profilaktika — kasallikning oldini olishda eng samarali usul.

Eslatma

Agar sizda uzoq davom etuvchi yo‘tal, holsizlik, tana vaznining kamayishi kuzatilsa — darhol tibbiy muassasaga murojaat qiling!

Suv — hayot manbai. Uni asrash har birimizning burchimiz!

Jamoat hojatxonalaridan foydalanishda suv resurslaridan oqilona va tejamkor foydalanish juda muhim. Quyidagi choralar orqali suvni asrashga hissa qo‘shamiz:
Suv tejamkorligiga qat’iy nazorat o‘rnatish
Videoroliklar, bannerlar va bukletlar orqali targ‘ibot olib borish
OAV va ijtimoiy tarmoqlarda muntazam tushuntirish ishlari
Aholi o‘rtasida suvni tejash madaniyatini shakllantirish
Sensorli kranlar va ikki rejimli bachoklarni joriy etish
Ijroni doimiy nazoratga olish

Assalomu alaykum, aziz hamkasblar!

Hurmatli yurtdoshlar!

Sizlarni kirib kelayotgan Navro‘z umumxalq bayrami hamda muqaddas Ramazon hayiti bilan chin qalbimdan samimiy muborakbod etaman.

Navro‘z – yangilanish, mehr-oqibat va ezgulik ayyomi bo‘lsa, Ramazon hayiti – sabr, saxovat va bag‘rikenglikning yorqin timsolidir. Ushbu qutlug‘ kunlar barchamizning qalbimizga nur, xonadonlarimizga fayz-u baraka olib kirsin.

Barchangizga mustahkam sog‘lik, oilaviy baxt-saodat va ishlaringizda ulkan muvaffaqiyatlar tilayman.

Yurtimizda tinchlik, totuvlik va farovonlik doimo barqaror bo‘lsin!

Bayramlaringiz muborak bo‘lsin!

Ma’lumki, tabiatda zamburug‘larning 100 mingdan ortiq turi uchraydi.

Qo‘ziqorinlar ham shulardan biri. Aytishlaricha, zamburug‘lar hayvonot va o‘simliklar dunyosining oralig‘ida bo‘lgan alohida guruh hisoblanar ekan. Ya’ni, zamburug‘lar na o‘simlik, na hayvon.

Yurtimizda qalpoqchali zamburug‘larning 200 dan ziyod turi mavjud bo‘lib, ulardan 150 dan ziyod botanik turi zaharli, atigi 25 turigina iste’mol uchun yaroqli hisoblanadi. Zamburug‘larning yesa bo‘ladigan ana shu turlarini “qo‘ziqorin” deb ataymiz. Sutga to‘ygan qo‘zichoqning qorniga o‘xshagani uchun shunday nom berilgan bo‘lsa kerak-da.

Odamlar qadim zamonlardan buyon qorin to‘ydirish hamda ko‘plab kasalliklarni davolash maqsadida qo‘ziqorinlardan foydalanganlar. Ammo ushbu ajoyib o‘simlikning foydali xususiyatlarini o‘rganish faqat o‘tgan asrda boshlangan. Deyarli har bir tadqiqot qo‘ziqorin turlarining yangi xususiyatlarini ochib beradi.

Agar qo‘ziqorinlar ekologik jihatdan noqulay sharoitda o‘sgan bo‘lsa, to‘g‘ri tayyorlanmagan bo‘lsa yoki saqlash qoidalari kuzatilmagan bo‘lsa inson salomatligiga jiddiy xavf tug‘diradi.

Qo‘ziqorinlarning tarkibi uning turiga, o‘sish joyiga, yoshiga va boshqa omillarga bog‘liq. Eng ko‘p foydalaniladigan qo‘ziqorinlarda A, D, E, PP, V guruhi, kaliy, kalsiy, fosfor, temir, oltingugurt, yod kabi mikroelementlar mavjud. Ba’zi qo‘ziqorinlar tarkibida A va V guruh vitaminlari ba’zi sabzavotlardagidan ko‘ra serob. Shuningdek, ortiqcha yog‘lar umuman kuzatilmaydi. Qo‘ziqorin tarkibida, aminokislotalar, efir moylari, fermentlar va boshqa kerakli moddalar mavjud.

Qo‘ziqorinning foydali xususiyatlari:

immunitetni mustahkamlashga yordam beradi;

qo‘ziqorinlarda mavjud lesitin tomirlarni tozalash va xolesterinni kamaytirishga yordam beradi, aterosklerozning oldini oladi;

zamburug‘larning muntazam iste’moli aqliy qobiliyatga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi;

qo‘ziqorinlar asab tizimi uchun foydali, ziqlikdan xalos qiladi;

mutaxassislar qo‘ziqorinlarni ortiqcha tana vazniga ega bo‘lgan odamlarning ratsioniga kiritishni tavsiya qiladilar, chunki ular juda to‘yimli, ochlikni tez qondiradi;

oq qo‘ziqorin – teri, soch va tirnoqlarning sog‘lig‘i uchun foydalidir. Shuningdek, qalqonsimon bezning normal faoliyatiga yordamlashadi;

mutaxassislar fikriga ko‘ra, qo‘ziqorinlarning shampinyon turi bosh og‘rig‘ini davolaydi;

Oyster qo‘ziqorinlari inson organizmini har xil kasalliklardan himoya qiladi. Chunki ularning tarkibidagi PP vitamini bor. Radioaktiv moddalarni to‘plamaydi, aksincha ularni organizmdan chiqaradi.

Yaponiyada juda keng tarqalgan shiitake qo‘ziqorinlari inson salomatligi uchun foydali hisoblanadi. Ulardan saraton va boshqa kasalliklarni davolashda foydalaniladi.

Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar:

qo‘ziqorinlarni homilador va emizikli ayollar, yosh bolalar, shuningdek, oshqozon-ichak trakti ishlashi buzilgan odamlarga iste’mol qilish tavsiya qilinmaydi;

qo‘ziqorinlar hazm bo‘lishi og‘ir yegulik hisoblanadi, shuning uchun ularni ortiqcha va tez-tez tanovul qilish ovqat hazm qilish tizimiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Oqibatda peptik yara, pankreatit va boshqa kasalliklarni olib kelishi mumkin.

Ba’zi qo‘ziqorinlar zararli bo‘lib, inson salomatligiga jiddiy xavf solishi mumkin. Qo‘ziqorin haqiqatdan ishonchli bo‘lishi uchun, uni to‘g‘ri tanlash, tayyorlash texnologiyasi va saqlash qoidalariga rioya qilish kerak. Odamlar o‘zi bilar-bilmas terib olgan qo‘ziqorinlarni ovqatga ishlatishdan ehtiyot bo‘lishi kerak.

Esingizda bo‘lsin, zaharli qo‘ziqorinlar hayotingiz uchun o‘ta xavflidir!

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyati boshqarmasi viloyatimiz aholisini qo‘ziqorindan zaharlanmaslik uchun ehtiyot choralarini qo‘llashga chaqiradi.

G.Raxmatillayeva
Sanepidqo‘mita Navoiy viloyati boshqarmasi mutaxassisi

Jamoat hojatxonalaridan foydalanganda suvni tejamkorlik bilan ishlatish, qo‘l yuvish asnosida ham zaruratga ko‘ra sarflash lozim. Keyingi yillarda dunyo miqyosida suv tanqisligining paydo bo‘lishi global tusdagi muammolarga sabab bo‘lmoqda.

Yuqoridagi infografikada shu to‘g‘risida so‘z boradi.

Germetik yopilgan konserva bankalari buning uchun qulay sharoit hisoblanadi. Meva-sabzavot konservalarida ular tez ko‘payadi.

Botulizm mikroblari anaerob sharoitda kuchli ekzotoksin hosil qiladi, mazkur toksinning 0,3 mikrogrami inson o‘limiga olib keladi.

Botulizm sporalari konservalar va marinovkalar qayta ishlash jarayonida hamma vaqt ham yo‘q bo‘lmaydi. Ayniqsa, botulizm qo‘zg‘atuvchilarining sporalari yuqori darajaga o‘ta chidamli bo‘ladi (100 daraja haroratda 6 soat, 120 daraja haroratda 10 daqiqa bardosh berishi mumkin). Mahsulotga tushgan qo‘zg‘atuvchilar va sporalar kislorodsiz qulay sharoit yaratilgandan keyin 22-37 daraja issiqlikda ko‘payib, o‘zidan toksin ajratadi. Meva-sabzavotli va qo‘ziqorinli konservalar tayyorlashda unga sirka kislotasi qo‘shish botulizmdan saqlanishning birdan-bir omilidir. Chunki kislotali muhitda botulizm qo‘zg‘atuvchilarining ko‘payishiga sharoit bo‘lmaydi.

Botulizm mikrobining toksini asosan markaziy asab tizimini zaharlaydi.

Botulizm kasalligining yashirin davri.

Kasallikni yashirin davri bir necha soatdan 2-5 kunga, hatto 10 kungacha cho‘ziladi. Ko‘pchilik hollarda 12-24 soatda klinik belgilari paydo bo‘la boshlaydi.

Botulizm kasalligining klinik belgilari.

Bemor holsizlik, kuchli bosh og‘rig‘i, og‘iz qurishi, ko‘ngil aynib, qayt qilishi va qorin sohasida kuchli og‘riqdan shikoyat qiladi. Keyinchalik botulizm toksinlarining markaziy nerv tizimiga ta’siri natijasida bemorning ko‘z oldi xiralashuvi, narsalar 2 ta bo‘lib ko‘rinishi, ko‘z qovoqlarida shish paydo bo‘lishi, yutinishning qiyinlashishi (ichayotgan suvi burnidan qaytib kelishi), chayqalib yurishi, gapirishning qiyinlashishi va hatto gapira olmaslik kabi simptomlar kuzatiladi, ammo tanada harorat ko‘tarilmaydi.

Bunday holatlarda bemorga zudlik bilan o‘z vaqtida tez tibbiy yordam ko‘rsatilmasa, botulizmga qarshi zardob bilan davo muolajalari o‘tkazilmasa, bemor nafas va yurak yetishmovchiligidan vafot etishi mumkin.

Botulizmdan zaharlanishning oldini olish.

Uy sharoitida tayyorlangan konservalarni iste’mol qilishdan oldin banka qopqog‘i ko‘tarilgan bambaj konservalarni, shuningdek, rangida o‘zgarish bo‘lgan konservalarni iste’mol qilmang.

Bozor va aholi gavjum joylarda fuqarolar tomonidan sotilayotgan noma’lum sharoitda tayyorlangan sifati kafolatlanmagan, etiketkasi mavjud bo‘lmagan meva-sabzavot konservalarini, dudlangan go‘sht va baliqlarni olmang.

Shuningdek, oziq-ovqat do‘konlaridan go‘sht, baliq, qo‘ziqorin va meva-sabzavot konservalari, dudlangan go‘sht va baliq mahsulotlarini xarid qilishdan oldin sifatini kafolatlovchi sertifikati borligini surishtiring.

Konserva mahsulotlarni 10 darajadan yuqori bo‘lmagan salqin joyda saqlang va uy sharoitida bilib-bilmasdan tayyorlangan konservalar va sotuvdagi terisi shikastlangan va oftobda qolgan baliqlarni umuman yemang.

Savdo do‘konlaridan konserva mahsulotlarini xarid qilishda ularning saqlash muddati, idishlarining butunligi, qopqoqlari shishmaganligiga e’tibor bering.

Nuriya Idiyeva

epidemiolog vrach yordamchisi

Bosqichma-bosqich ravishda butun tanada oq nuqtachalar ko‘rinishidagi toshmalar paydo bo‘ladi. Kasallik - undan keyingi asoratlari bilan xavfli: otit, zotiljam, qonning zararlanishi, ensefalit bilan.

Qizamiq odatda ikki davrdan iborat:

Boshlang‘ich davr (inkubatsiya davri): Virusni yuqtirgandan keyin simptomlar paydo bo‘lgunga qadar bo‘lgan davr. Bu davr odatda 10-14 kun.

Ikkinchi davr (simptomatik davr): Alomatlar paydo bo‘ladigan va bemor yuqumli bo‘lgan davr. Bu davrda isitma, yo‘tal va burun oqishi kabi belgilar kuzatiladi.

Qizamiqning belgilari

Isitma: Qizamiq infeksiyasi odatda isitma bilan boshlanadi. Yuqori isitma tananing infeksiyaga javobidir.

Yo‘talish: Virus nafas olish yo‘li bilan tarqaganligi sababli, yo‘talish va aksirish infeksiyalangan odamlar bilan aloqa qilish natijasida boshqa odamlarga yuqish xavfini oshirishi mumkin.

Ko‘zlarda qizarish va yallig‘lanish: Ko‘zlarda qizarish, yorug‘likka sezgirlik va suv oqishi kabi belgilar kuzatilishi mumkin.

Burun oqishi: Suvli va shaffof burun oqishi qizamiq infeksiyasining belgilaridan biridir.

Fotofobiya: Yorug‘likka o‘ta sezgirlik ko‘zda noqulaylik tug‘dirishi mumkin.

Dog‘lar va pufakchalar: Eng xarakterli alomatlardan biri teridagi qizil dog‘lar va pufakchalardir. Bu dog‘lar odatda yuzdan boshlanadi va butun tanaga tarqaladi.

Zaiflik va ishtaha yo‘qolishi: Kasallik odatda insonning umumiy sog‘lig‘iga ta’sir qiladi va zaiflik va ishtahani yo‘qotish kabi alomatlarga olib kelishi mumkin.

Limfa tugunlarining shishishi: Infeksiya limfa tugunlarining shishishiga olib kelishi mumkin.

Davolash usullari

Qizamiqni davolashda asosiy strategiya bemorning dam olishi va yetarli miqdorda suyuqlik ichishidir. Bu tananing qarshiligini oshirishi va tiklanishni tezlashtirishi mumkin.

Isitmani tushiruvchi dorilar: isitmani pasaytirish uchun paratsetamol yoki ibuprofen kabi antipiretik preparatlardan foydalanish mumkin.

Biroq, aspirindan foydalanish bolalarda qizamiq bilan bog‘liq bo‘lgan Ree sindromi xavfini oshirishi mumkin, shuning uchun aspirinni o‘z ichiga olgan dori-darmonlarni ishlatmaslik kerak.

Ko‘zni parvarish qilish: Ko‘zlardagi qizarish va sezgirlik uchun sovuq kompresslar qo‘llanilishi mumkin. Yorug‘lik sezgirligini engish uchun xonani zaif yoritish tavsiya etiladi.

Virusga qarshi dorilar: Ba’zi hollarda, ayniqsa xavf ostida bo‘lgan odamlarda, shifokorlar antiviral preparatlarni tavsiya qilishlari mumkin.

Qizamiqqa qarshi vaksinani muntazam ravishda yuborish bilan oldini olish mumkin. Vaksina odatda bolalarga qizamiq, qizilcha va epidemiyali parotitga qarshi kompleks vaksinalash ikki marotaba o‘tkaziladi kasallikning oldini olishda juda samarali.

Nuriya Idiyeva

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyat boshqarmasi

epidemiolog vrach yordamchisi

Shuning uchun ham vaksinatsiyada qatnashuvchi tibbiy xodimlarning malaka hamda ko‘nikmalarini oshirish muhim.

Viloyat Sog‘liqni saqlash boshqarmasining 2026-yil 29-yanvardagi "Viloyatda emlash ishlarini tashkil etish, vaksinatorlarni o‘qitib, sinovdan o‘tkazib, emlash ishlariga ruxsat beruvchi sertifikatlar berish" to‘g‘risidagi 22-sonli buyrug‘i ijrosini taminlash maqsadida Sanepidqo‘mita Navoiy viloyat, shahar tuzilmalari mutaxassislari perinatal markazlari tibbiyot xodimlari o‘rtasida "Xavfsiz emlash ishlarini tashkil etish, vaksinalarning saqlanishi" bo‘yicha seminar o‘tkazdi.

Unda emlash, vaksinalarning saqlanishi tartiblariga rioya etish, inson omili bilan ishlashda gigiyenaga amal qilish bo‘yicha tushuntirishlar berildi.

Odamda quturish kasalligining yashirin davri juda qisqa 12-15 kun va uzoq bo‘lishi 2-6 oygacha va bundan ham cho‘zilishi mumkin. Kasallikning boshlang‘ich davrida bemorlarda hayvon tishlagan joyda yoki shu joydan o‘tgan nerv tolalarida achishish seziladi, keyin tortishib lo‘qillab og‘riydi, og‘riq hayvon tishlagan joydan yuqori tomon yo‘naladi. Kasallikning xarakterli xususiyati shuki, bemorning kayfiyati juda tushib ketadi, yuragi siqilib, g‘am-g‘ussaga botadi. Bemor uyqusida bezovta bo‘ladi va qo‘rqinchli tushlar ko‘radi, ishtahasi bo‘lmaydi, bemorning ahvoli 1-2 kun mobaynida shunday turadi, keyin nafas olish va yurak urishi buziladi. Tana harorati ko‘tariladi.

Kasallikning qo‘zg‘alish davrida bemor juda bezovta bo‘la boshlaydi, chanqaydi va quturish uchun xarakterli bo‘lgan yutish qiyinlashadi, suyuqlikni qiynalib yutadi. Bemorning tana harorati ko‘tariladi, suvdan, havo (shamol)dan, yorug‘likdan, tovushdan qo‘rqish alomatlari paydo bo‘ladi. Bemorning ovozi bo‘g‘iladi, terlaydi, so‘lagi oqadi, tomirning tez-tez urishi davom etadi, nafas olishi buziladi. Muskullarni tortishishi nafas va yutinish muskullaridan boshlanib, keyin hamma muskullarga tarqaladi. Nafas olishga qiynaladi, havo yetishmayotganligidan noliydi. Bemorning ko‘ziga har xil narsalar ko‘rinadi, yerda emaklab, ust boshini yirtib, o‘zini timdalab tashlaydi. Bemorning so‘lagi ko‘p oqadi va qayt qiladi. Kasallik avjiga chiqqanda bemor beixtiyor siyib yuboradi va ichi ketadi. Kasallikning bu davri 2-3 kun davom etadi.

Kasallikning falajlik davrida odatda tirishish xurujlaridan keyin oyoqlar chala falaj bo‘lib qoladi, so‘ngra qo‘llar falajlanadi, bemor qimirlamay o‘rinda yotadi. So‘ngra bemor to‘satdan xushidan ketadi, tana harorati 41 gradusgacha ko‘tariladi va o‘lib qoladi (u tinch yotgan paytida yoki juda kam hollarda xuruj tutayotgan paytda o‘lim sodir bo‘ladi).

Ayrim hollarda kasallik qo‘zg‘alish va suvdan qo‘rqish alomatlarisiz kechadi. Kasallik boshlangan dastlabki paytdayoq odatda oyoqlar falaj bo‘lib qoladi. Ba’zan kasallikning aralash turlari uchraydi, bunda qo‘zg‘alish va erta paydo bo‘ladigan falajliklar bir me’yorda kechadi.

Quturish kasalligini oldini olish uchun quyidagi tavsiyalarga rioya qilish lozim:

1. Uy hayvonlarini ayniqsa, itlarni bog‘langan holda saqlang. Ularni qarovsiz qoldirmang. Begona it va mushuklar bilan muloqot qilishiga yo‘l qo‘ymang!

2. Hayvonlarni quturishga qarshi emlating!

3. Qarovsiz daydi it va mushuklarning paydo bo‘lishiga zinhor yo‘l qo‘ymang!

4. Farzandlaringizga qarovsiz va kasal itlar bilan muloqot qilmaslik zarurligini, quturish kasaligi hayvonlardan nafaqat tishlashi, shuningdek so‘lagining tegishi va tirnashi natijasida ham yuqishi mumkinligini muntazam eslatib turing!

5. Hayvonlarni parvarishlash madaniyatiga rioya qiling va boshqalarni ham shunga o‘rgating!

6. Jumladan it va mushuklarni ko‘chada qarovsiz qoldirmang!

7. Agar bordiyu it (mushuk) tishlasa, yoki so‘lagi tegsa, jarohatning katta kichikligidan qat’iy nazar, zudlik bilan shifokorga murojaat qiling!

UNUTMANG! Hayvon tishlashidan o‘zini asrash, tishlaganida esa, o‘z vaqtida tibbiy yordamga murojaat qilish va emlashni shifokor tavsiyasiga qat’iyan rioya qilgan holda olish, quturish kasalligini oldini olishning oltin qoidasi ekanligini unutmaslik lozim.

Gulbahor Raxmatillayeva

Navoiy viloyati Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik

va jamoat salomatligi boshqarmasi

OAV va jamoatchilik bilan ishlash bo‘limi mutaxassisi

Chang zarrachalari nafas yo‘llari, ko‘z va teriga salbiy ta’sir qiladi.

Ayniqsa bolalar, keksalar va surunkali kasalligi bor shaxslar uchun xavfli.

SHAXSIY HIMOYA CHORALARI:

Niqob (tibbiy yoki respirator) taqish;

Ko‘zni himoya qilish uchun ko‘zoynak taqish;

Tashqariga chiqishni cheklash;

Jismoniy zo‘riqishdan saqlanish.

UYDA XAVFSIZLIK:

Deraza va eshiklarni mahkam yoping;

Nam tozalashni ko‘paytiring;

Xonani muntazam shamollating (chang pasayganda);

Nam havo saqlash uchun idishda suv qo‘yish mumkin.

SALOMATLIKNI QO‘LLAB-QUVVATLASH:

Ko‘proq toza suv ichish;

Vitaminlarga boy oziq-ovqat iste’mol qilish;

Burunni tuzli eritma bilan chayish;

Ko‘zni toza suv bilan yuvish.

QACHON SHIFOKORGA MUROJAAT QILISH KERAK?

Nafas qisishi;

Uzoq davom etuvchi yo‘tal;

Ko‘zda qattiq achishish;

Bosh aylanishi yoki holsizlik.

ALOHIDA E'TIBOR:

Bolalar;

Keksalar;

Astma, allergiya, yurak-qon tomir kasalligi borlar.

Eslatma:

Ob-havo ogohlantirishlarini kuzatib boring va zarur holda uyda qoling.

Tabiatning o‘zi eng zo‘r shifokor aslida. Faqatgina uning tilini tushunish, tavsiyalarga amal qilish kerak.

Batafsil videoda 🎥

“Havo tarkibidagi chang zarralari uylar, ishxonalar, avtomobillarning eshik — derazalaridan sizib kirib, yopiq xonalar havosini ham chang zarrachalari bilan ifloslantirishi mumkin”, — deyiladi qo‘mita xabarida.

Tavsiyalar:

• Ko‘chaga iloji boricha kamroq chiqish;

• Ishga, o‘qishga, xarid uchun ko‘chaga chiqqanda tibbiy niqob taqish va har 2 soatda almashtirish;

• Ko‘chadan uyga qaytgach dush qabul qilish (soch va yuz-ko‘zlarni yaxshilab yuvish);

• Kalit, ko‘zoynak, telefon va sumkani namlangan salfetka bilan yaxshilab artish;

• Ko‘chaga kiyib chiqqan kiyimlarni yuvish;

• Ustki kiyimlarni (kostum, plash, palto va boshqalar) maska taqqan holda tashqarida yaxshilab qoqish;

• Nim ta’sir etuvchi tuzli suv bilan tomoq va burunlarni tez-tez chayish;

• Ko‘proq suyuqlik (iliq) ichish, iloji bo‘lsa ko‘k choy, na’matak damlamasini ichish;

• Yog‘li, qovurilgan, dudlangan, tuzlangan, sho‘r, achchiq taomlarni cheklash;

• Suyuq sabzavotli taomlar, sut va sut mahsulotalari (qatiq, kefir va boshqalar), ko‘katlarni iste’mol qilish.

• Changni ko‘p to‘planishini oldini olish va uyni hamda yuzalarni to‘g‘ri tozalash kerak:

• Uy, ishxona va mashina eshiklari va derazalarini zich yopish kerak.

• Chang yig‘ilishi mumkin bo‘lgan hamma narsalarni chang yutgich yordamida tozalash kerak (kovrolin, gilam, yumshoq mebel, yumshoq o‘yinchoqlar va boshqalar);

• Yumshoq mebelni qoqishdan avval usti namlangan latta bilan o‘ralishi tavsiya etiladi;

• Chang yig‘ilishi mumkin bo‘lgan barcha yuzalarni (pol, shkaf, ishchi yuzalar va boshqalar) kun davomida bir necha marta namlangan latta bilan yaxshilab artish kerak;

• Oyoq kiyimlarini eshik oldida qoldirish va imkon qadar tezroq yuvib qo‘yish kerak;

Xona havosi optimal namligini ta’minlash: ho‘l sochiqlarni xonalarga osish, kattaroq sig‘imli idishlarga suv solib qo‘yish lozim.

Ma'mura Nurullayeva

Viloyat SEO va JS boshqarmasi Mehnat gigiyenasi bo‘limi

sanitariya vrach yordamchisi

Qizamiq – o‘tkir yuqumli kasallik bo‘lib, tana haroratining ko‘tarilishi, yuqori nafas yo‘llari, ko‘z shilliq pardalari, og‘iz bo‘shlig‘ining yallig‘lanishi va terida qizil, yirik dog‘li toshmalar toshishi bilan xarakterlanadi. Kasallik qo‘zg‘atuvchisi virus hisoblanishini alohida ta’kidlash joiz. Bemor yo‘talganda, aksirganda, gaplashganda tupugining mayda tomchilari orqali havoga tushadi, keyin nafas yo‘llari orqali sog‘lom bolaning organizmiga o‘tishi bilan xarakterlanadi.

Shu o‘rinda qizamiqqa odatda hamma kishilar beriluvchan bo‘lishini unutmaslik lozim. Kasallikdan so‘ng turg‘un immunitet hosil bo‘ladi.

Kasallikni kechishi 4-bosqichda namoyon bo‘ladi, yashirin davri esa 6-18 kunni tashkil etadi. Unutmaslik kerakki kasallik belgilari deyarli sezilmaydi. Prodromal davr inkubatsion davrdan keyin 3-4 kun davom etadi.

Kasallik o‘tkir boshlanib, temperatura ko‘tariladi, bemor quruq yo‘taladi, tumov , ko‘zi qizarib, yoshlanadi, tovushi bo‘g‘ilib qoladi, yorug‘likka o‘ta sezuvchan bo‘ladi.

Bu davrda og‘iz bo‘shlig‘ining shilliq qavatida toshma toshishdan 2-3 kun oldin qizil mayda oq dog‘lar paydo bo‘ladi. Toshma toshgandan keyin 1-2 kunda yo‘qolib ketadi. Yumshoq va qattiq tanglayning shilliq pardasida Enantema mayda qizil dog‘lar paydo bo‘ladi. Tabiiyki bolaning darmoni qurib, injiq bo‘lib qoladi, uyqusi, ishtahasi yo‘qoladi, tez-tez ichi ketadi.

Katta yoshli bolalarda bu jarayon qanday kechishiga ham e’tibor qaratadigan bo‘lsak, bosh og‘rig‘i, qusish, burundan qon ketishi, qorin sohasida og‘riq kuzatiladi. Toshma toshish davrida bemorda qayta tana harorati ko‘tariladi, tomog‘i qizaradi. 4-6 kunga kelib o‘ziga xos qizil, yirik dog‘ toshmalar toshadi, bir necha soatdan so‘ng butun tanaga tarqaladi.

Toshma toshishining ikkinchi kuni badan, uchinchi kuni esa oyoq-qo‘llarga tarqalishi kuzatiladi. Qizamiq kasalligida teri nam bo‘lib, bir oz teri qichishadi. 3-4 kundan so‘ng sog‘ayish davri boshlanadi. Yuzdagi toshmalar qoraya boshlaydi va jigar rang dog‘larga aylanadi. Zotiljam (o‘pka yallig‘lanishi), tomoq bezlardagi o‘zgarishlar, o‘rta quloqning yallig‘lanishi (otit), ichak kasalliklari kabi asoratlar kuzatiladi.

Qizamiq kasalligi ayniqsa 2 yoshgacha bo‘lgan bolalar, shuningdek, boshqa yoshdagi nimjon bolalar uchun ayniqsa xavfli hisoblanadi. Shu sababdan ularni qizamiqdan juda ehtiyot qilish zarur.

Bolalarni emlash kalendariga asosan 12-oylikdan boshlab qizamiq, qizilcha, parotit kasalliklariga qarshi emlash muhim ahamiyatga ega. Yana shuni qayd etish lozimki, farzandlarimiz mazkur kasalliklarga qarshi emlansalar har qanday ko‘ngilsiz holatlar bartaraf etiladi.

Farzandlarimizning salomatligi o‘z qo‘limizda ekan, e’tiborli bo‘lishni unutmaylik!

G.Raxmatillayeva

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyati boshqarmasi mutaxassisi

Kasallikni keltirib chiqaradigan omillar (sabablar)ni bir necha toifalarga bo‘lish mumkin:

-ko‘plab jarohatlarga olib keladigan mexanik shikastlanishlar;

-jismoniy omillar, ular orasida eng katta xavf – radioaktiv ta’sir qilish;

-kimoviy omillar. Atrof-muhitning ifloslanishi (havo, suv, tuproq);

-ekologik omillar;

-dunyo mamlakatlarining muammosi bo‘lib kelgan biologik omillar, avvalo mikroorganizmlar (bakteriya, zamburug‘, virus, viroid, prion) keltirib chiqargan uqumli kasalliklar;

-zararlangan genlarning ota-onalar tomonidan uzatilishi – irsiy kasalliklar.

Bakteriyalar orqali kelib chiquvchi yuqumli infeksion kasalliklar haqida qisqacha ta’rif keltirib o‘tsak:

Kasallik chaqiruvchi bakteriyalar – shartli patogen va patogenlar deb ataladi.

Bunday bakteriyalar havo-tomchi, maishiy muloqot, fekal-oral yo‘llar bilan tanaga kirib, keyin ko‘payib, butun organizm bo‘ylab tarqalishi mumkin. Albatta, mazkur jarayonda immunitet hujayralar mikroorganizmga qarshi aktiv kurashadi, immunitetni yengib o‘tgan patogen va shartli patogen bakteriyalar sababchi sifatida infeksion kasallikni keltirib chiqarishi mumkin. Tibbiyotda bakterial etiologiyali kasalliklar antibiotik dori vositalarini qabul qilib davolanadi. Antibiotiklar bakteriyalarning hujayra devorini parchalab yoki ularni ko‘payishiga, oqsillar sinteziga to‘sqinlik qilish orqali ularni halok qiladi.

Biroq bakteriyalar tabiatan mutatsiya mexanizmlari orqali oson o‘zgaruvchan-moslashuvchan mikroorganizmlar bo‘lib, antibiotiklarga qarshi o‘zida chidamlilik mexanizmlarini ishlab chiqadi – hujayra devorini o‘zgartirishi, antibiotik kirish porin-teshiklarini antibiotik sig‘maydigan qilib kichraytirishi va boshqa nishonlarni antibiotik tanimaydigan qilib moslashtirishi mumkin. Bu vaziyatda qabul qilingan (oral, inyekson) antibiotik dori vositasi ta’sir qilmaydi va aksincha jigar va buyrak, limfa sistemasi, immunitet hujayralariga aks ta’sir qiladi. Natijada bemorda davolanish cho‘zilib ketadi, dori vositalarini tanlovi qiyinlashadi, dori vositalariga sarflov xarajatlari ortadi, o‘tkir kasalliklar surunkali tus oladi, og‘ir vaziyatlarda o‘limga olib kelishi ham mumkin.

Antibiotik chidamlilikni va chidamli bakterial shtammlarini aholi o‘rtasida tarqalishini oldini olish uchun quyidagilarga amal qilish kerak:

1.Faqat bakterial infeksiyalarga laborator usulida tekshirgach antibiotik dori vositalarini qabul qilish. Bakteriya turini aniqlab va unga qarshi ta’sir qiluvchi antibiotikni aniqlagach, aniqlangan dori vositasini davolashda qo‘llash (virusli infeksiyalarga antibiotiklar ta’sir qilmaydi).

2.Toza qo‘llar, shaxsiy, atrof-muhit gigiyenasiga amal qilish (patogen mikroorganizmlarini tarqalishini oldini oladi).

3.Infeksion kasalliklarini laborator diagnostikasini takomillashtirish va namuna topshirmoqchi bo‘lgan aholi uchun qulay sharoit yaratish.

4.Antibiotiklarni faqat shifokor retsepti bilan qo‘llash, davolash rejimi va dozalariga rioya qilish.

5.O‘simliklar xo‘jaligi va veterinariya xizmatida antibiotiklardan foydalanishni tizimlashtirib nazoratga olish.

6.Vaksinatsiya.

7.Barcha antibiotik guruhlari bo‘yicha dori vositalarining bo‘lishini ta’minlash.

8.O‘zini o‘zi davolashga chek qo‘yish.

Umida Baratova

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyat boshqarmasi

Bakteriologiya laboratoriyasi bo‘limi mudiri,

oliy toifali vrach-bakteriolog

Suvchechak bilan asosan bolalar og‘rib, katta yoshda juda kam uchraydi. Suvchechak mikrobi o‘ta uchuvchan bo‘lib, 20 metr radiusdagi organizmni zararlashi mumkin.

Virusni tarqalishi:

1. Havo-tomchi yo‘li bilan: gaplashayotganda, yo‘talganda, aksa urganda;

2. Kontakt yo‘l: bemorning so‘lagi yoki pufakchalari tarkibi zararlanmagan teriga tushganda;

3. Vertikal: onadan bolasiga homiladorlik paytida, homilador ayol suvchechak bilan og‘risa.

Suvchechak belgilari.

Suvchechak belgilari bosqichma-bochqich rivojlanadi:

1. Suvchechak virusi odam tanasiga tushgach, burun, halqum va og‘iz shilliq qavatlari hujayralariga kirib borib, shu yerda to‘planib ko‘payadi. Bu inkubatsion davr deyilib, o‘rtacha 7-14 kun davom etadi.

2. Ma’lum miqdorga yetgach virus qonga o‘tib tarqaladi. Bunga javoban organizm reaksiya bildirib: yengil temperatura, teridagi qizil toshmalar, bo‘shashish, ko‘ngil aynishi, ishtaha susayishi va bosh ogrig‘i kuzatiladi. Bu davr prodromal davr deyiladi.

3. Keyincha virus teri hujayralariga kirib borib, mahalliy shish va organizmning umumiy reaksiyasi kuzatiladi. Birinchi kuni temperatura ortadi. Toshma kancha ko‘p bo‘lsa isitma shuncha yuqori bo‘ladi. Isitma davomiyligi 2 kundan 2 haftagacha cho‘zilishi mumkin. Bemor tanasida avval qizil dog‘lar, keyin shaffof suyuqlik tutuvchi pufakchalar hosil bo‘ladi. Vaqt o‘tib bu pufakchalar yiringlashi hisobiga suyuqlik sarg‘ayishi, keyincha qurib po‘stloqcha hosil qilishi mumkin. Ya’ni, suvchechakda hamma toshmalar siklik bosqichlarni amalga oshiradi: qizarish - pufakcha – po‘stloq. Toshmalarni toshib tarqalishi ham o‘z xususiyatiga ega: avval tanada tarqaladi, keyin qo‘l-oyoqlarga o‘tadi. Kasallik og‘ir kechganda toshmalarni kaft va tovonlarga, ko‘z va og‘iz shilliq qavatlariga tarqalishi kuzatiladi.

4. Toshmalar kuchli qichishish bilan, limfa tugunlarini kattalashuvi va intoksikatsiya belgilari bilan namoyon bo‘ladi: bo‘shashish, tez toliqish, bosh og‘rishi, ko‘ngil aynishi, taxikardiya kuzatiladi. Toshmalar qay tartibda toshgan bo‘lsa shu tartibda yo‘qoladi.

5. Sog‘ayish davri: isitma tushadi, intoksikatsiya yo‘qoladi, teri po‘stloqchalari tushib ketib, o‘rnida jigar rang pigmentatsiya qoladi. Chandiqchalar faqat terini chuqur zararlangan qismlarida yoki qashlash natijasida bakterial infeksiya qo‘shilgan joylarda qoladi xolos.

Suvchechak kasalligini oldini olish uchun: eng avvalo immunitet tizimni mustahkamlash zarur. Immunitetni mustahkamlash maqsadida, birinchi navbatda tonggi badantarbiya mashqlarini bajarish,

- oqsilga hamda vitaminga boy oziq-ovqat, sabzavot mahsulotlarini iste’mol qilish,

- xizmat xonalarini va yotoqxonalar havosini tez-tez almashtirib turish,

- vaqti-vaqti bilan xonalarga isiriq tutatish ham suvchechak virusi tarqalishini oldini olishga yordam beradi.

Shuningdek, profilaktik dezinfeksiya tadbirlarini sifatli o‘tkazilishini tashkil etish maqsadga muvofiqdir.

Suvchechakni profilaktikasi
1. Umumiy profilaktika – bemorni va u bilan oxirgi 21 kun davomida kontaktda bo‘lganlarni izolyatsiya qilinadi. Bu ayniqsa bolalar bog‘chasiga yoki kazarmalarga taalluqli.

2. Spesifik profilaktika – barcha kontaktda bo‘lgan odamlarga suvchechakka qarshi immunoglobulin qilinadi. Bu ayniqsa kasallik rivojlanishi hayoti uchun jiddiy xavf uyg‘otadigan aholi qatlamiga – oy kuni yaqinlashayotgan homiladorlarga, ximioterapiya olayotgan leykoz bilan og‘rigan bemorlarga, VICh infeksiyasi bor bemorlarga, chala tug‘ilgan chaqaloqlarga taalluqli.

3. Aktiv profilaktika – odamlarga tirik kuchsizlantirilgan suvchechak vaksinasi yuboriladi. Bu asosan ilgari suvchechak bilan og‘rimagan tug‘ishni rejalashtirayotgan ayollarga o‘tkaziladi.

Nuriya Idiyeva

epidemiolog vrach yordamchisi

MUROJAATI:

❕Hurmatli hamkasblar!

❕Aziz navoiyliklar!

📌 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2025-yil 26-dekabr kuni Oliy Majlisga va O‘zbekiston xalqiga yo‘llagan Murojaatnomasida belgilab berilgan ustuvor vazifalar, xususan, korrupsiyaga qarshi kurash masalalari bo‘yicha berilgan topshiriqlarni viloyat sanitariya-epidemiologiya tizimida ijrosini ta'minlashga mening rahbarligimda barcha xodimlar mas'uldir.

➡️ Korrupsiya — jamiyat taraqqiyotiga to‘siq qo‘yuvchi jiddiy ijtimoiy xavf. Shu bois, Navoiy viloyatida ham sanitariya-epidemiologiya tizimini korrupsiyadan xoli, ochiq va shaffof, xalqchil tizimga aylantirish maqsadida bir qator tizimli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.

🔊 Jumladan, qisqa vaqt ichida qator elektron modullarni o‘zida jamlagan Yuqumli kasalliklar epidemiologik monitoringi axborot tizimi (https://ykem.sanepid.uz), O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining nazorati ostidagi ob'yektlarda tadbirkorlik sub’yektlari faoliyatiga aralashmagan, javobgarlik, qo‘shimcha to‘lov va yig‘imlarni belgilamasdan, ortiqcha ma’muriy va boshqa cheklashlarni nazarda tutmasdan, ular uchun asoslanmagan xarajatlar yuzaga kelishiga olib kelmaydigan holda sanitariya-epidemiologiyaga oid qonunbuzilish xavfini tahlil etish (https://risk-ses.sanepid.uz) elektron tizimi viloyatdagi barcha hududiy bo‘limlarda ishga tushirildi.

➡️ Bundan tashqari, Davlat fuqarolik xizmati vakant lavozimlarining yagona ochiq portalida (https://vacancy.gov.uz) xodimlarni ishga qabul qilishda raqamlashtirilgan yangi tizim ishga tushirilgani korrupsiya holatlarini barvaqt aniqlash va oldini olishga xizmat qilayotgani bilan ahamiyatlidir.

➡️ Korrupsiyaga qarshi kurashish yo‘nalishida har bir muassasaga kirish qismida “Ishonch telefonlari” va boshqa profilaktik materiallar joylashtirildi.

➡️ Navoiy viloyati sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasining (79)2203015 ishonch telefoni orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat qilish imkoniyati yaratildi. Yozma va og‘zaki murojaatlar mas’ullar tomonidan tezkor o‘rganilib, qat’iy choralar ko‘rilmoqda.

🔎 Shu bilan birga, tizimda amalga oshirilayotgan islohotlar, profilaktik tadbirlar va ochiq muloqotlar OAV va boshqarmaning veb sayti hamda ijtimoiy tarmoqlardagi rasmiy sahifalari orqali muntazam yoritib borilmoqda.

🌐 Ochiqlik va shaffoflikni ta’minlash maqsadida:

Facebook'dagi rasmiy sahifamiz: http://www.facebook.com/sanepid.navoiy

Telegram kanali: https://t.me/sanepid_navoiy

Veb-saytimiz: http://sanepidnavoiy.uz orqali murojaat qilishingiz mumkinligini eslatib o‘tamiz.

➡️Aholi mazkur platforma va kanallar orqali rasmiy ma’lumotlar bilan tanishishi, onlayn murojaatlar yuborishi hamda ta’magirlik yoki manfaatlar to‘qnashuvi holatlarini zudlik bilan xabar qilishi mumkin.

❗️Hurmatli fuqarolar! Aziz hamkasblar!

💎 Korrupsiyaga qarshi kurashish – bu faqat boshqarma yoki mas’ul idoralar emas, balki har bir yurtdoshimizning vijdon ishidir. Barchangizni tizimda shaffoflik va adolat muhitini ta’minlashda hamkorlikka chaqiraman. Har bir murojaat qisqa muddatlarda muhokama qilinib, tegishli choralar ko‘rilishini kafolatlayman.

Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha ishonch telefonlari:

☎️ Sanepidqo‘mitaning Navoiy viloyat boshqarmasi: (79) 220-30-15

☎️ Sanepidqo‘mita: 1354

☎️ Sog‘liqni saqlash vazirligi: 1203

☎️ Sog‘liqni saqlash boshqarmasi: 1103

Zafar Azimov,
Sanepidqo‘mitaning Navoiy viloyat boshqarmasi boshlig‘i

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2025-yil davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2025-yil III-chorak davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2025-yil II-chorak davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2025-yil I-chorak davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2024 yil davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2024 yil yanvar-sentyabr oylari davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2024 yil yanvar-iyun oylari davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2024 yilning yanvar-mart oylari davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2023 yil davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2023 yilning yanvar-sentyabr oylari davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2023 yilning yanvar-iyun oylari davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2023 yilning yanvar-mart oylari davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasiga 2022 yil davomida korrupsiya faktlariga doir murojaatlar kelib tushmagan.

Gripp virusining A, V va S turlari mavjud. Kasallik manbai fakat bemor odam hisoblanadi. Kasallik atrofdagi sog‘lom odamlarga asosan havo-tomchi yo‘li bilan bemor aksirganda, yo‘talganda, gaplashganda tez yuqadi. Havoda saqlanib turgan gripp virusi sog‘lom odamga tezda yuqadi. Kasallikning birinchi belgilari paydo bo‘lgunga qadar bir necha soatdan 3 kungacha vaqt o‘tadi. Kasallik to‘satdan, o‘tkir boshlanadi. Gripp kasalligiga barcha yoshdagilar moyil, ayniqsa zaif (nimjon, ya’ni immun holati past) bolalar, keksa yoshdagi kishilar, homilador ayollar hamda surunkali xastaliklari bo‘lganlarda ya’ni immuniteti past kishilarda tez rivojlanadi va og‘ir kechadi. Gripp nafas yo‘llarini yallig‘lanishi bilan boshlanib, keyinchalik bemorda tana harorati 38-40 darajaga ko‘tarilishi, bosh va tomoq og‘rishi, burun bitishi, burundan suyuqlik ajralishi, yo‘tal, mushaklarda og‘riq, holsizlik, ishtahani buzilishi ba’zi hollarda qusish holatlari kuzatiladi. Kasallik bemorlarda yengil, o‘rta va og‘ir shakllarda kechadi.

Kasallikning eng xafli asoratlari o‘pka to‘qimalarini yallig‘lanishi pnevmoniya (zotiljam), meningit (miya pardasining yallig‘lanishi), meningoensefalit (miya pardasini va moddasining yallig‘lanishi), otit (o‘rta quloqning yallig‘lanishi, sinusit (burun yondosh bo‘shliklarning yallig‘lanishi), nefrit, pielonefrit (buyrakning yallig‘lanishi). Shuning uchun ham, xalq orasida grippning o‘zi emas, balki uning asoratlari yomon degan fikr bejiz aytilmagan. Ba’zida, ya’ni grippning yengil shakllari bilan og‘rigan bemorlar atrofdagilar uchun ko‘proq xavf tug‘diradi, chunki bunday bemorlar aksariyat hollarda uyida davolanmasdan, kasalligiga yetarli darajada e’tibor bermay, oyoqda o‘tkazadilar. Ularni kasal holatida jamoat joylarda, barcha trasportlarda, o‘qish va ish joylarda uchratish mumkin.

Grippni oldini olishda quyidagilarni tavsiya etamiz :- grippga qarshi emlanish

mavsumga xos kiyinish;

o‘z vaqtida ovqatlanish va dam olish;

xonalarni vaqti-vaqti bilan shamollatib turish va kunda namli tazolov ishlarini o‘tkazish;

ishlab chiqarish korxonalari, davolash profilaktika va o‘quv muassasalari, bolalar va qariyalar uylari, tashkilot va idoralarda hamda turar joy binolarida issiqlik rejimiga rioya qilish barcha xonalarning issiqlik harorati 22 darajadan past bo‘lmasligi;

kasallikni erta aniqlash maqsadida maktabgacha muassasalar, maktablarda kirish joylarida ertalabgi filtrni tashkil etishni va ertalabki filtrlar o‘tkazilishiga e’tibor qaratilishini;

gripp va o‘tkir respirator kasalliklariga xos bo‘lgan simptomlar aniqlangan shaxslarni jamoaga qo‘ymaslikni;

gripp va o‘tkir respirator kasalliklariga gumon qilingan bolalarni izolyatorga joylashtirish hamda ota-onasiga va hududiy poliklinikaga xabar berishni;

ertalabgi filtr ishini amalga oshiradigan gripp va o‘tkir respirator kasalliklarga gumon kilinib izolyatorga yotqizilgan bemorlarni parvarish qiladigan xodimlarni respirator (nikoblar) bilan ta’minlanishini;

o‘quv-tarbiya muassasalarida tanaffus paytida shamollatish rejimini tashkil kilishni;

maktabgacha tarbiya muassasalarida har kuni bolalarni kamida 2 marotaba toza havoga sayrga chiqarishni;

barcha o‘quv-tarbiya muassasalarida sanitariya-targ‘ibot ishlarini olib borishni;

uyushgan jamoalarda konsert zallari, kinoteatr, o‘quv va ish joylarda kuniga vaqti-vaqti bilan 3-4 marotaba shamollatib turish, xonalarda dezinfeksiya moddalarini qo‘llangan holda namli tozalov ishlarini olib borishdir.

O‘zingiz va atrofdagilar sog‘lom bo‘lishini xoxlasangiz, gripp va o‘tkir respirator kasalliklariga gumon qilinsa, darhol shifokorga murojaat qiling va doimo quyidagilarga amal qiling:

Gripp va o‘tkir respirator virusli infeksiya (O‘RVI) bilan og‘rigan barcha bemorlar isitma davrida albatta yotishi va shifokorni uyiga chaqirishni;

Kasallikni oyoqda o‘tkazmaslikni;

Shifokor maslahatlari va tavsiyalari asosida ish tutishni;

Agar bemor uy sharoitida davolansa, unga alohida xona, idish, sochiq, o‘rin-ko‘rpa ajratilib, kam harakat qilishni;

Bemorga qarayotganlar burun va og‘izlarini respirator yoki dokali niqob bilan to‘sishlari va qo‘llarini tez-tez sovunlab yuvib turishlarini;

Bemor yotgan xonani tez-tez shamollatib, namli tazalov ishlarini amalga oshirishni;

Bemorlar ko‘proq suyuqlik - quruq mevalar qaynatmasi, meva sharbatlarini ichirish hamda oson hazm bo‘ladigan oqsil va vitaminlarga boy taomlarni iste’mol qilinishi tavsiya etiladi;

Kasallangan davrda jamoat joylariga (ishxonaga, o‘qishga, kinoteatlarga, konsert zallariga, yig‘ilishlarga, mehmonga) bormaslikni;

Yo‘talganda va aksirganda og‘iz-burninni ro‘molcha bilan yopishni;

O‘zboshimchalik bilan davolanish kasallikning og‘ir asoratlarga olib kelishini unutmaslikni!

Kasallikni oldini olishda tanani chiniqtirish, badantarbiya bilan muntazam shug‘ullanish, ochiq havoda yurish, o‘z vaqtida ovqatlanish alohida ahamiyatga ega.

Ko‘proq sovuq kunlarda issiq kiyinish, albatta bosh kiyim kiyish, oyoqlarni issiq bo‘lishi muhimdir. Kasallik avj olgan paytda (dekabr, yanvar, fevral) oylarida nafaqat epidemik jihatdan muhim bo‘lgan korxonalar va tashkilotlar ishchi-xizmatchilariga balki barcha fuqoralarimizga niqob taqish tavsiya etiladi.

Kasallik qanday bo‘lishidan qat’i nazar, inson salomatligi va turmush farovonligiga jiddiy putur yetkazadi. Shu bois, sog‘ligimizga bo‘lgan mas’uliyatni chuqur his qilgan holda, mavsumiy kasalliklardan ehtiyot bo‘laylik. Unutmang, kasallikni davolagandan ko‘ra, uning oldini olgan afzal.

Zulfizar Abdulloyeva
epidemiolog yordamchisi

Karmana tumanidagi “Makon stadion” o‘yingohida bo‘lib o‘tgan tadbir ko‘tarinki ruhda va tengsiz kurashlar ostida bo‘lib o‘tdi.

Viloyat, tuman hamda shahar Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi tizimi xodimlaridan tarkib topgan guruhlar o‘zaro kuch sinashdi. Do‘stona ruhda o‘tgan sport tadbiri Hakamlar hay’ati tomonidan adolat mezonlari asosida boshqarib borildi.

O‘yin natijasiga ko‘ra viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi 1-o‘rin, Navoiy shahar bo‘limi 2-o‘rin, Xatirchi tuman bo‘limi 3-o‘rinni ishg‘ol qilishdi. G‘oliblarga qimmatbaho sovg‘alarni boshqarma boshlig‘i Z.Azimov, kasaba uyushmalari qo‘mitasi raisi B.Ravshanovlar topshirdi.

Tinchlik va osoyishtalik posbonlari!

Sizning ona-Vatan tinchligi, yurt osoyishtaligi uchun fidoiylarcha qilayotgan mashaqqatli mehnatlaringiz, kechani kecha, kunduzni kunduz demay jamiyatda huquq-tartibotni, qonun ustuvorligini mustahkamlash, inson huquq va erkinliklarini ta’minlash, jinoyatchilikka qarshi kurashish va huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olishdagi ishlaringiz tahsinga loyiq.

Xalqimizda mehnat qilgan elda aziz deganlaridek, Sizning har bir xonadon, barcha oilalar, jamoat tashkilotlari, shuningdek yurt sarhadlarining daxlsizligini ta’minlashdagi mehnatlaringiz doimo qadrlab kelinadi.

Bugungi murakkab vaziyat bizdan zimmamizga yuklatilgan tinchlik va osoyishtalikni asrashdek o‘ta mas’uliyatli va sharafli vazifani kechayu kunduz fidoyilik va vijdonan ado etishimizni talab etadi.

25-oktabr – Ichki ishlar organlari xodimlari kuni bilan barchangizni muborakbod etaman! Sizlarga sharafli ishlaringizda kuch-quvvat, oilalaringizga tinchlik, xotirjamlik, o‘zingizga salomatlik tilayman!

Bayramingiz qutlug‘ bo‘lsin!

Yig‘ilishga Sanepidqo‘mitaning Navoiy viloyati boshqarmasi va uning tuman/shahar bo‘limlari boshliqlari, boshliq o‘rinbosari, bo‘lim mudirlari hamda mutaxassislar Navoiy viloyati prokuraturasi majlislar zalidan ishtirok etishdi.

Yig‘ilishda nazorat inspeksiyalarining faoliyatini samarali tashkil etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar va maishiy korrupsiyaga qarshi kurashish hamda uning oldini olish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar ahvoli muhokama qilindi.

Tabirda Bosh prokuror so‘zga chiqib, nazorat-tekshiruv idoralarining bugungi kundagi faoliyatiga oid dolzarb vazifalar ijrosi, yo‘l qo‘yilayotgan xato-kamchiliklarga birma-bir to‘xtalib o‘tdi.

Tadbirda faoliyatdagi yo‘l qo‘yilgan xato va kamchiliklarni bartaraf etish bo‘yicha zarur chora-tadbirlarni qamrab oluvchi “chora-tadbirlar dasturi” ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi, korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha Davlat Rahbari tomonidan qo‘yilayotgan vazifalar ijrosi yo‘lida barcha kuch va vositalar safarbar etilishi kerakligi qayd etildi.

Tadbir davomida kasalliklarning yuqish yo‘llari, ularning oldini olish choralari, shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya etishning ahamiyati haqida batafsil tavsiyalar berildi va mavzu yuzasidan eslatma varaqalari tarqatildi.

Sanepidqoʻmita Uchquduq tuman boʻlimi axborot xizmati

Anjuman ishtirokchilari Navoiy shahridagi "Xursand" umumiy ovqatlanish nuqtasida bir piyola choy ustida suhbatni davom ettirishdi. Sanepidqo‘mita Navoiy shahar bo‘limi xodimlari tomonidan ishtirokchilarning tashrif buyurgan va taomlangan joylari sanitariya nazoratiga olindi.

Seminar tashkil qilinishidan asosiy maqsad bolalar ovqatlanishini to‘g‘ri tashkil etish, taomnomani muvozanatli va to‘yimli shakllantirish, oziq-ovqat mahsulotlarining sifatini nazorat qilish hamda gigiyenik talab va sanitariya me’yorlariga qat’iy rioya etishidir.

Sanepidqoʻmita Gʻozgʻon shahar boʻlimi Axborot xizmati.

Seminardan ko‘zlangan maqsad — maktabgacha yoshdagi bolalar sog‘lig‘ini mustahkamlash, ularni to‘g‘ri va muvozanatli ovqatlantirish, ovqatlanish jarayonida sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya etish hamda hamshiralar bilim va malakasini oshirishdan iborat.

Sanepidqoʻmita Navoiy viloyati
Karmana tumani Axborot xizmati

1. Ovqatlanish tartibi

4 mahal ovqatlanish tavsiya etiladi:

nonushta, tushlik, peshindan keyin gazak, kechki ovqat

Ovqatlanish vaqti doim bir xil bo‘lishi muhim.

Har bir taom bolalar yoshi va fiziologik ehtiyojiga mos bo‘lishi kerak.

2. Ratsion tarkibi

Sut va sut mahsulotlari — suyak va tishlar uchun kaltsiy manbai.

Go‘sht, baliq, tuxum — oqsil va temir manbai.

Sabzavot va mevalar — vitaminlar va tolalar manbai.

Don mahsulotlari — energiya beradi.

Suyuq ichimliklar — toza suv, kompot, sharbatlar.

3. Cheklanishi kerak bo‘lgan mahsulotlar

Shakarli ichimliklar, chips, fast-fudlar.

Haddan tashqari yog‘li va qovurilgan taomlar.

Qandolat mahsulotlarini me’yorda iste’mol qilish.

4. Sanitariya va gigiyena

Ovqat tayyorlashda tozalik va xavfsizlik qoidalariga amal qilish.

Mahsulotlar yaroqlilik muddati va saqlash sharoitiga qarab ishlatiladi.

Bolalarga qo‘l yuvish odati o‘rgatiladi.

5. Tavsiya

Har kuni menyu muvozanatli, rang-barang va foydali bo‘lishi kerak.

Sog‘lom ovqatlanish — sog‘lom avlod kaliti!

Kasallikning yashirin davri 6-18 kun.

Belgilari:

— Bolaning darmoni qurib, injiq boʻlib qoladi;

— Ishtahasi yoʻqolib, tez-tez ichi ketadi.

— Katta yoshli bolalarda bosh ogʻrigʻi, qusish, burun qonashi, qorin ogʻrigʻi kuzatiladi.

— Toshma toshish davrida bemor qayta isitmalamaydi, tomogʻi qizaradi. 4-6 kunga kelib oʻziga xos qizil, yirik dogʻ toshmalar toshib bir necha soatda butun yuzga yoyiladi.

Belgilari deyarli sezilmaydigan mazkur kasallik oʻtkir boshlanib, tana harorati koʻtariladi, quruq yoʻtal tutib, koʻz qizarib yoshlanadi, yorugʻlikka qaray olmaydi.

Yuqoridagi holatlar kuzatilgach, lunj shilliq pardasi atrofida mayda qizil-oq dogʻlar paydo boʻladi. Shundan 2-3 kun oʻtgach, badanga toshma toshadi. Demak, kasallikni vaqtliroq payqash mumkin.

Qizamiq 2 yoshgacha boʻlgan, shuningdek, yosh, nimjon bolalar uchun ayniqsa, xavfli. Shu sababdan, ularni qizamiqdan juda ehtiyot qilishimiz kerak.

Oʻn ikki oylikdan boshlab qizamiq, qizilchaga qarshi emlash muhim ahamiyatga ega.

Mavsumiy kasallik boʻlib, asosan qish va bahor oylarida uchraydi. Bemor tuzalgach, bir umrga organizmida kasallikka qarshi immunitet qoladi.

Kasallikning oldini olishda eng yaxshi vosita — profilaktik emlash hisoblanadi.

Kasallikka yuzaki qarab, davo choralari koʻrilmasa, Zotiljam (oʻpka yalligʻlanishi), tomoqning shishi, oʻrta quloqning yalligʻlanishi (otit), ichak kasalliklari kabi asoratlar qoladi.

Tadbir davomida tarbiyalanuvchilarning sog‘lom va sifatli ovqatlanishlari, taomlar sifati hamda oshxona gigiyenasi holati atroflicha o‘rganildi.

Mazkur o‘rganish natijalari asosida tegishli tavsiyalar berildi va bolalar salomatligini yanada mustahkamlashga qaratilgan choralar belgilab olindi.

Sanepid qo‘mita Zarafshon shahar bo’limi

Konimex tuman Ma’naviyat va ma’rifat markazida o‘tkazilgan tadbirda tuman maktabgacha ta’lim tashkilotlarining hamshiralari, oshpazlari qatnashdi. A.Tursunov autsorserlar va davlat buyurtmachisi o‘rtasidagi shartnomaviy munosabatlar, monitoring guruhi ish faoliyati, brakeraj komissiyasining mas’uliyati xususida aniq misollar asosida tushuntirishlar bergan bo‘lsa, O.Xudoyberdiyeva yagona mavsumiy taomnoma, oziq-ovqat mahsulotlarining saqlanishi, tayyorlanish texnologiyasiga qo‘yiladigan talablar xususida ma’lumotlar berdi.

Ishtirokchilar 9-sonli davlat maktabgacha ta’lim tashkilotida mazkur yo‘nalishdagi ishlar bilan yaqindan tanishdi.

Gripp — nafas yo‘llarida vujudga keladigan yuqumli kasallik bo‘lib, uni viruslar keltirib chiqaradi. Gripp bo‘lganda burun, tomoq va ba’zi hollarda o‘pka zararlanadi. Gripp yengil yoki og‘ir shakllarda o‘tishi mumkin.

Gripp mavsumi oktabr noyabr oylarida boshlanadi va fevral oyida eng yuqori cho‘qqisiga yetadi.

Gripp kasalligining yuqish yo‘llari

Gripp qo‘zg‘atuvchisi havo tomchilari orqali tarqaladigan virus bo‘lib, kasallangan odam yo‘talganda, aksirganda yoki so‘zlashganda havoga tarqaladigan zarralardan burun yoki og‘iz bo‘shlig‘i orqali yuqadi.

Gripp qanday paydo bo‘ladi va rivojlanadi?

Grippning virusi avval yuqori nafas yo‘llariga zarar yetkazadi, keyin organizm bo‘ylab tarqala boshlaydi, so‘ng hujayralarni shikastlaydi. Grippning inkubatsion davri infeksiya yuqqandan to birinchi alomatlar paydo bo‘lishigacha bo‘lgan vaqt (2-4 kun) hisoblanadi.

Bugungi kunda grippning to‘rtta asosiy turi mavjud:

A gripp: tez o‘zgaradi, mavsumiy epidemiyalarni va hatto pandemiyani keltirib chiqaradi.

B gripp: bu turdagi gripp ham mavsumiy epidemiyalarni keltirib chiqaradi, ammo u A grippiga qaraganda kamroq mutatsiyaga uchraydi.

C gripp: kasallik kamdan kam tarqaladi va epidemiyalarga sabab bo‘lmaydi, ammo bu turdagi gripp yosh bolalarda og‘ir o‘tadi.

D gripp: qoramollarga yuqadi va odamlarga ta’siri yo‘q.

Grippning belgilari

Yuqori tana harorati. Asosan 2-5 kun davom etadi, harorat 37,8 ° C dan yuqori bo‘ladi. Bosh og‘rig‘i, mushak va bo‘g‘imlardagi spazmlar. Bu grippning umumiy belgilari bo‘lib, boshqa turdagi shamollashdan ko‘ra kuchli kechishi bilan farq qiladi. Ba’zi bemorlarda ko‘z atrofi og‘riydi va yorug‘likdan qo‘rquv yuzaga keladi.

Charchoq. Grippning asosiy belgilari ortda qolgandan keyin zaiflik va umumiy charchoq bir necha hafta davom etishi mumkin.

Yo‘tal, tomoq og‘rig‘i va burun oqishi. Bu belgilar isitma va mushakdagi og‘riqlarga qaraganda yengilroq kechadi.

Grippni qanday davolash lozim?

- Ko‘proq dam olish;

- Suvsizlanish va intoksikatsiyani oldini olish uchun ko‘proq suyuqlik ichish;

- Isitma, bosh og‘rig‘i va mushak og‘rig‘ini qoldirish uchun ibuprofen yoki parasetamol kabi vositalarni qabul qilish;

- Shifokor retsepti bo‘yicha viruslarga qarshi preparatni qabul qilish mumkin.

Gripp profilaktikasi

Profilaktikaning eng samarali usuli vaksinatsiyadir. Grippga qarshi emlash samarali va xavfsizdir.

Emlash mumkin bo‘lmagan holatlar ham mavjud, ammo ular ko‘p emas:

6 oylikdan kichik chaqaloqlar;

Oldingi vaksina yoki uning tarkibiy qismlariga nisbatan kuchli allergik reaksiyalar (agar sizda biror-bir dori yoki oziq-ovqat mahsulotiga qattiq allergik reaksiya yuzaga kelgan bo‘lsa, vaksinani tanlashda shifokor bilan maslahatlashishni unutmang);

Surunkali kasalligi bor bemorlar;

Homiladorlik va laktatsiya davri emlash man qilingan holat hisoblanmaydi.

Nuriya Idiyeva

epidemiolog vrach yordamchisi

✅ Vaqtida tekshiruvdan o‘ting – Har yili rentgen yoki ftorografiya qildirish muhim.

✅ Emlash (BCG vaksina) – Bolalik davrida qilinadigan emlash silga qarshi asosiy himoya vositasidir.

✅ Sog‘lom turmush tarzi – To‘g‘ri ovqatlanish, sport va dam olish immunitetni mustahkamlaydi.

✅ Xona havosini tozalash – Doimiy shamollatish mikroblarni kamaytiradi.

✅ Yo‘tal va holsizlikni e’tiborsiz qoldirmang – Uzoq davom etgan yo‘tal, kechasi terlash va ozib ketish belgilari bo‘lsa darhol shifokorga murojaat qiling.

✅ Kasallanganlar bilan ehtiyot bo‘ling – Sil bilan og‘rigan bemor bilan yaqin aloqada bo‘lmaslik va niqob taqish zarur.

Mutaxassislar ogohlantiradi:

Sil erta aniqlansa, to‘liq davolash mumkin!

Aziz va muhtaram yurtdoshlar, qadrli hamkasblar!

Sizlarni O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 34 yilligi bayrami bilan chin qalbimdan soha vakillari nomidan tabriklayman!

1-sentabr – xalqimizga yangi davrni boshlab bergan buyuk sana sifatida millat tarixida o‘zgacha sahifani ochgan.

Ko‘p millatli mamlakatimiz Yangi O‘zbekistonning yangicha tarixini yaratishda bahamjihat bo‘lib, kuch-g‘ayratini, barcha imkoniyatni ishga solib harakat qilmoqda. Bu yo‘lda ko‘p sonli sanitariya tizimi xodimlarining xizmatlarini ham alohida e’tirof etish lozim. Aholi salomatligi, epidemiologik barqarorlikni ta’minlashda soha vakillari fidoiylik bilan, astoydil mehnat qilmoqdalar.

Buyuk o‘zgarishlar va yangilanishlar kutilayotgan shunday ulug‘ kunlarda barchangizni qutlug‘ bayram – O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 34 yilligi bilan muborakbod etaman!

Salomatlik, tinchlik, xotirjamlik va farovonlik tilayman! Bayramingiz qutlug‘ bo‘lsin!

YUKEM ATni joriy etish natijasida: potensial o‘choqlarni aniqlash va baholash, epidemiologik monitoring va respublikadagi yuqumli kasalliklarning tabiy o‘choqlarida epidemiyaga qarshi kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirishda shaffoflik (100%) ta’minlanadi.

Navoiy viloyatida bo‘lib o‘tgan amaliy seminarda mazkur platforma bilan ishlash ko‘nikmalari amaliy jihatdan ko‘rib chiqildi. Unda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi Epidemiologiya va o‘ta xavfli yuqumli kasalliklar bo‘limi bosh mutaxassisi U.Mirzayev, “Uzinfocom” tashkiloti mutaxassisi D.Eshonqulov hamda Sanepidqo’mning Navoiy viloyat boshqarmasi epidemiologiya bo’limi mudiri U.Komilov, AKT bo’yicha yetakchi mutaxassisi Z.Boboyevalar amaliy seminar o‘tkazmoqda.

Seminarda G’ozg’on shahar, Nurota, Navbahor va Xatirchi tuman bo’limlari mutaxassislari ishtirok etishdi.

Ma’lumotlarni to‘plash, tizimlashtirish va almashinish jarayonlarini raqamlashtirish har qanday turdagi hodisalarni nazorat qilish va tahdidlarning oldini olishda tezkorlik, aniqlik va izchillikni kuchaytirish hamda hududlararo va tarmoqlararo axborot almashinuvining samarali ishlashini ta’minlashga yordam beradi. Xabarlarning onlayn rejimda tezkorlik bilan to‘ldirib jo‘natilishi, yuqumli kasalliklar reyestri ma’lumotlaridan onlayn foydalanish imkonini beradi.

Epidemiologik tekshiruv natijalari to‘g‘risidagi ma’lumotlarga ko‘ra, hududlar bo‘yicha epidemiologik vaziyat nazorat qilinadi.

Navoiy shahrida bo‘lib o‘tayotgan amaliy seminarda ana shu muhim masalalarga atroflicha to‘xtab o‘tilmoqda.

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyat boshqarmasida Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi mas’ul xodimi U.Mirzayev, “Uzinfocom” tashkiloti mutaxassisi D.Eshonqulov hamda Sanepidqo’mning Navoiy viloyat boshqarmasi epidemiologiya bo’limi mudiri U.Komilov, AKT bo’yicha yetakchi mutaxassisi Z.Boboyevalar tomonidan Navoiy, Zarafshon shahri hamda Tomdi, Qiziltepa tumani mutaxassislari uchun amaliy seminar o‘tkazildi.

YKEM - Yuqumli kasalliklar elektron monitoringi – bu aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligini ta’minlash maqsadida yuqumli kasalliklarning epidemiologik nazoratini raqamlashtirish orqali takomillashtirish.

Yuqumli kasalliklar elektron monitoringi platformasida axborotni tezkor va sifatli ravishda yetkazilishi ta’minlanadi, yuqumli va o‘ta xavfli yuqumli kasalliklarni o‘z vaqtida bartaraf etish, tarqalib ketishi oldini olishga xizmat qiladi.

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyat boshqarmasida Navoiy, Zarafshon shahri hamda Tomdi, Qiziltepa tumani mutaxassislari uchun Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi bosh mutaxassisi U.Mirzayev, “Uzinfocom” tashkiloti mutaxassisi D.Eshonqulov hamda Sanepidqo’mning Navoiy viloyat boshqarmasi epidemiologiya bo’limi mudiri U.Komilov, AKT bo’yicha yetakchi mutaxassisi Z.Boboyevalar amaliy seminar o‘tkazmoqda.

Mazkur tizim orqali tibbiyot birlashmalari va sanepidqo‘mita tizimi xodimlari o‘rtasida axborotlarni tezkorlik bilan yetkazish tizimi yo‘lga qo‘yiladi.

Bu esa o‘z navbatida biron-bir hududda kasallik aniqlansa, kasallikning tez tarqalishining oldini olishga xizmat qiladi.

Kasallik aniqlanishi holatini monitoring qilish bo‘yicha axborot tizimiga kiritilsa butun respublika xabardor bo‘lishi va ehtiyot choralarini ko‘rish imkoniyati yaratiladi.

Bunday axborotlashgan tizim aholi o‘rtasida yuqumli kasalliklarning oldini olishga yordam beradi.

Joriy yilning 23-24-avgust kunlari Navoiy shahridagi “Kamilla” mehmonxonasida Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi mutaxassislari tomonidan viloyatdagi sog‘liqni saqlash sohasi mutaxassislari ishtirokida tashkil etilgan seminar maqsadi – aynan “Yuqumli kasalliklar elektron monitoringi” (YKEM) axborot tizimini amaliyotga kiritishdir.

YuKEM ATni amalga oshirish samaradorligi.

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi faoliyatining o‘ziga xos xususiyatlari hamda bu boradagi davlat siyosati va qonun hujjatlari talablarini hisobga olgan holda elektron axborot tizimi shakllantiriladi;

potensial o‘choqlarni aniqlash va baholash, epidemiologik monitoring va respublikadagi yuqumli kasalliklarning tabiy o‘choqlarida epidemiyaga qarshi kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirishda shaffoflik (100%) ta’minlanadi;

qo‘mita tomonidan boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun respublika hududidagi yuqumli kasalliklar o‘choqlari to‘g‘risida ishonchli ma’lumotlarni olish samaradorligi oshiriladi (100%);

yuqumli kasalliklarning epidemiologik faolligini keng miqyosda monitoring qilish imkoniyatiga o‘tish ta’minlanadi;

yuqumli kasalliklar, shuningdek, texnogen yoki tabiy ofatlar tarqalishining real tahdidi yuzaga kelgan taqdirda o‘z vaqtida javob qaytarish imkonini oshiradi;

yuqumli kasalliklar tarqalishining oldini olishga qaratilgan ilg‘or metodologiyalar, standartlar va amaliyotlarni elektron axborot tizimi orqali joriy etish ta’minlanadi;

epidemiologik vaziyat bo‘yicha olingan ma’lumotlarni (kun, hafta, oy, chorak natijalari bo‘yicha hisobotlarni) to‘plash, qayta ishlash va umumlashtirish bo‘yicha qo‘mita xodimlarining ish yuklamasi hajmi qisqaradi;

yangi ishlab chiqilgan “Yuqumli kasalliklarni elektron monitoring axborot tizimi”ning ishga tushirilishi, bir vaqtning o‘zida xabar yetkazish vaqtini (onlayn tarzda) qisqartirish, qog‘oz sarf qilishni tejash va yuqumli kasalliklar o‘chog‘idagi epidemiyaga qarshi kurashish chora-tadbirlarini erta belgilash hamda amalga oshirish imkonini beradi.

📢 UNOPS Navoiy viloyati Zarafshon shahar Sanepidqo‘mitaning asosiy binosi uchun qurilish ishlari bo‘yicha tender e’lon qiladi.

❗️2025-yil 11-avgust (dushanba), soat 10:00-11:00 ushbu markazga biz bilan tashrif buyuring.

‼️Tenderga ariza berish tartibini o’rganish uchun 2025-yil 11-avgust kuni soat 15:00-16:00da Google Meet orqali (http://meet.google.com/ksp-ibbn-ahq) bo‘lib o‘tadigan tender oldi yig‘ilishida ishtirok eting.

🗂️ Tender hujjatlariga havola (https://www.ungm.org/Public/Notice/274784).

⏰Ariza topshirishning oxirgi muddati: 2025-yil 01-sentyabr, soat 12:00 (Toshkent vaqti bilan).

___

📢 ЮНОПС объявляет тендер на строительство здания Санэпидкомитета города Зарафшан Навоийской области.

❗️Присоединяйтесь к посещению объекта 11 августа 2025 года (понедельник) 10:00-11:00.

‼️Чтобы узнать, как подать заявку на участие в тендере, примите участие в предтендерной встрече онлайн 11 августа 2025 года, 15:00-16:00 по ссылке (http://meet.google.com/ksp-ibbn-ahq) Google Meet.

🗂️ Ссылка (https://www.ungm.org/Public/Notice/274784) на тендерную документацию.

⏰Крайний срок подачи заявок: 01 сентября 2025 года, 12:00 (по ташкентскому времени).

Qo‘llar qo‘yidagi holatlarda albatta yuvilishi shart:
• ko‘chadan uyga kirgach;
• ovqat tayyorlashdan va iste’mol qilishdan oldin;
• hojatxonadan chiqqach;
• uydagi boshqa yumushlarni bajargandan so‘ng.
Buni unutmang! Toza bo‘lmagan qo‘llar yuqumli kasalliklarni kelib chiqishiga sabab bo‘ladi.
Shu sabab:
• yuvilmagan qo‘llar bilan og‘iz, burun ko‘zga tegmaslik;
• odamlar gavjum joylarda jihozlar va buyumlar yuzalariga (sirtlariga) teginmaslik;
• suv va sovundan foydalanish imkoniyati yo‘q bo‘lgan sharoitda gigiyenik nam salfetkalar va antiseptik vositalardan foydalanish.
Hurmatli ota-onalar,farzandlaringizni bolalikdan qo‘lni sovunlab yuvishga o‘rgatib boring, sharoit yarating va o‘zingiz namuna bo‘ling!

Seminar treningda Sanepidqo’mning Navoiy viloyat boshqarmasidan epidemiologiya bo’limi mudiri Umidjon Komilov va AKT bo’yicha yetakchi mutaxassis Zarifa Boboyevalar ishtirok etib, sertifikat olishdi.

Yuqumli kasalliklarni elektron monitoringi axborot tizimi orqali tibbiyot birlashmalari va sanepidqo‘mita tizimi xodimlari o‘rtasida axborotlarni tezkorlik bilan yetkazish tizimi yo‘lga qo‘yiladi.

Bu esa o‘z navbatida biron-bir hududda kasallik aniqlansa, kasallikning tez tarqalishining oldini olishga xizmat qiladi.

Kasallik aniqlanishi holatini monitoring qilish bo‘yicha axborot tizimiga kiritilsa butun respublika xabardor bo‘lishi va ehtiyot choralarini ko‘rish imkoniyati yaratiladi.

Bunday axborotlashgan tizim aholi o‘rtasida yuqumli kasalliklarning oldini olishga yordam beradi.

1.Davlat xizmatchilari uchun “Davlat xizmatida halollikni ta’minlash” mavzusida masofaviy maxsus o‘quv kursi

Davomiyligi: 24 soat.

2.Davlat xizmatiga ishga qabul qilingan xodimlar uchun “Davlat xizmatida korrupsiyaga qarshi kurashish” mavzusida masofaviy maxsus o‘quv kursi

Davomiyligi: 36 soat.

3.Korrupsiyaviy xavf-xatarlar yuqori bo‘lgan davlat xizmati lavozimlarida faoliyat ko‘rsatuvchi xodimlar uchun “Korrupsiyaviy xavf-xatarlarni bartaraf etish” mavzusida masofaviy maxsus chuqurlashtirilgan o‘quv kursi

Davomiyligi: 24 soat.

4.Korrupsiyaga qarshi kurashish ichki nazorat tuzilmalari xodimlari uchun “Korrupsiyaga qarshi kurashish menejment tizimini samarali ishlashini ta’minlash” mavzusida masofaviy maxsus chuqurlashtirilgan o‘quv kursi

Davomiyligi: 36 soat.

5.Davlat xizmatchilari uchun “Manfaatlar to‘qnashuvi holatlarini aniqlash, ularni bartaraf etish hamda oldini olish” mavzusida masofaviy maxsus o‘quv kursi

Davomiyligi: 12 soat.

6.Mahalliy ijro hokimiyati organlarida korrupsiyaviy xavf-xatari yuqori bo‘lgan lavozimlarda faoliyat yurituvchi xodimlar uchun “Mahalliy ijro hokimiyati organlarida korrupsiyaga qarshi kurashish” mavzusida masofaviy maxsus chuqurlashtirilgan o‘quv kursi

Davomiyligi: 36 soat.

Shu munosabat bilan boshqarma va quyi tizimlarda faoliyat yuritayotgan xodimlarni onlayn o‘quv kurslarida o‘qib o‘zlashtirib, sertifikat olishlarini so‘rab qolamiz.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi boshlig‘i
Telefon: +998 (79) 220-30-15
E-mail: navoiy@sanepid.uz

Qabul kunlari: Seshanba va Juma 16:00 dan 18:00 gacha

Xo‘sh, nega aynan shu hudud tanlandi?

Bu yerda qanday yangilanishlar amalga oshirilmoqda?

O‘zgarishlar aholiga nima beradi?

📹 Xatirchi tumanidan tayyorlagan yuqoridagi videolavhasi orqali shu kabi savollarga javob topasiz.

Manba: https://t.me/ssvuz

Hozirgi kunda ushbu xastalikni birinchi navbatda vaksinatsiyaning to‘liq davridan o‘tmagan chaqaloqlar hamda immuniteti zaif bo‘lgan o‘smir va kattalar boshdan o‘tkazishadi.

Olimlarning ta’kidlashicha, emlashning amal qilish muddati — taxminan 4-14 yil. Qancha ko‘p vaqt o‘tsa, kasallanish ehtimoli ham yuqorilashib boradi. Ko‘kyo‘taldan asosan yoshga yetmagan chaqaloqlar nobud bo‘ladi. Shuning uchun homilador ayollar va chaqaloq yaqinida bo‘ladigan kishilarning kasallikdan emlangan bo‘lishi juda katta ahamiyatga ega.

Ko‘kyo‘talni qanday aniqlash mumkin?

Avvaliga xuddi shamollashniki kabi alomatlar paydo bo‘la boshlaydi: yo‘tal, aksirish, tumov, harorat ko‘tarilishi, eng ko‘pida 38,9°C gacha, ba’zi holatlarda ich ketishi, qariyb 7-10 kun o‘tib, yo‘tal xurujlari yomonlashadi va davom etadi. Ular hatto qusish, kuchli holsizlik va keskinlashuv natijasida yuzning qizarib yoki ko‘karib ketishiga olib kelishi mumkin.
Xasta kishilarda bo‘g‘imlar torayishi sababli tez-tez yuz-bo‘yin sohasida shishlar kuzatiladi. Teri va ko‘z shilliq qavatida qon quyilishlarini ham boshdan kechirish mumkin. Asabiy ta’sirchanlik ortishi nevroz va bosh aylanishini qo‘zg‘atishi ham amaliyotda kuzatilgan. Hatto ba’zida kuchli yo‘tal bolalarni hushidan ketkizadi. Bu davr 30 kungacha davom etadi.Xurujlar aksariyat odamlarda kuzatiladi, lekin bu hammada degani emas.

Chaqaloqlar umuman yo‘talmasligi, ammo bu holatda og‘zini tez-tez ochib havo olib turishi, hansirashi mumkin. Xurujning bu turi vaqtincha nafas tizimidagi uzilishlarga va titratuvchi tutqanoqqa sabab bo‘lishi ehtimoli bor

Qachon shifokorga murojaat etish kerak?

Agar yo‘tal kuchayganini sezsangiz, zudlik bilan terapevtga, yosh bolalarni esa pediatr huzuriga olib boring. Avvalgi bosqichlarda ko‘kyo‘talni aniqlash birmuncha qiyin kechadi. Alomatlar shamollash, gripp va bronxitnikiga o‘xshash. Shuning uchun shifokor bemorga qon tahlili va ko‘krak qafasi rentgenini o‘tkazishni buyurishi mumkin.

Yo‘tal xuruji davomida bemor nafas qisilishlariga duch kelsa, o‘ylab o‘tirmay tez yordam chaqirish kerak.

Bunda bemorni vahimaga tushgan va tomog‘ini ushlab olgan holatda ko‘rishimiz mumkin. Teri ozroq ko‘kara boshlaydi. Lekin asosiy belgi — u hansirashni boshlaydi.

Ko‘kyo‘tal qanday davolanadi?

Chaqaloqlarni odatda kasalxonada olib qolishadi, qolganlar uyda sog‘ayishlari mumkin.

Asosiy usullar ikkitagacha kamaytiriladi.

Dorilar qabul qilish

Infeksiya tarqalishini to‘xtatish uchun doktor antibiotiklar yozadi. Ular bakteriyalarni parchalaydi, ammo kasallik alomatlarini bartaraf etolmaydi. Haroratni tushirishda retsepsiz beriladigan og‘riq qoldiruvchilar — paratsetamol yoki ibuprofen qabul qilish mumkin.

Yo‘tal uchun mo‘ljallangan tabletkalar esa odatda ko‘kyo‘talda yordam bera olmaydi.

Rejimga amal qilish

Kasallik davrida to‘g‘ri hayot tarzini yuritish juda muhim ahamiyatga ega.
Bemorga dam olish, yuqori harorat kuzatilmagan vaqtda esa yengil sayr tavsiya etiladi. Asab tizimi o‘ta taranglashishi bois jahlni chiqaruvchi barcha omillardan saqlanadi. Chiroq nuri ham yumshoq va tarqoq bo‘lishi kerak. Baland ovozdagi musiqa, suhbat yoki televizor shovqini taqiqlanadi.

Quyida tezroq sog‘ayishga oid bir necha tavsiyalar:

Yuqori harorat natijasida chanqash hissi oshishiga yo‘l qo‘ymaslikka harakat qiling. Ko‘p miqdorda suyuqlik ichish kerak. Eng yaxshi tanlov — suv, meva sharbati va quruq qaynatma sho‘rva.

Tez-tez, oz-ozdan tanovul qiling. Ko‘p ovqat yeyish yo‘tal vaqtida qayt qilishga olib kelishi mumkin.

Xonada havo namlantiruvchi vositadan foydalaning. Bu yo‘talni bosishda yordam beradi.

Bemorning xonasidagi havo musaffo bo‘lishiga harakat qilish kerak. Binoda chekish, kuchli iforli duxi yoki havo spreylaridan foydalanish tavsiya etilmaydi — tomoqni qirishi mumkin. Xonani iloji boricha ko‘proq shamollatib turish kerak.

Infeksiya yuqishidan saqlaning. Qo‘lingizni sovunlab yuving, tibbiyot niqobidan foydalaning va suhbat davomida og‘zingizni salfetka bilan yopib oling.

Qanday qilib ko‘kyo‘talning oldini olish mumkin?

Eng samarali yo‘li — AKDS emlash.

AKDS — adsorbirlangan ko‘k yo‘tal-difteriya-stolbnyak vaksinasi, demak, emlashning ta’siri bir vaqtning o‘zida uchta qo‘rqinchli yuqumli kasalliklardan himoyalaydi.

AKDS kopleksli vaksinasi, rioya etilishi zarur bo‘lgan qat’iy o‘rnatilgan tanaffuslar bilan ko‘p marta yuboriladi (birlamchi kurs doirasi uchun eng kamida 30 kun). Emlashlar Milliy taqvimiga ko'ra, AKDS vaksinalash chaqaloqlar 2, 3 va 4 oylik bo‘lganda bir martadan 3 marta, so‘ngra 16 oylikda emlanadi.

Mavtonova Nigora Ergashevna

Immunoprofilaktika bo‘lim vrach yordamchisi

Davlat organlari va tashkilotlarining korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalari mustaqilligini ta’minlash hamda faoliyati samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida, 21.04.2025 yildagi PQ-147-son

Korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha belgilangan ustuvor vazifalar ijrosini samarali tashkil etishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida, 21.04.2025 yildagi PF-71-son

DAVLAT FUQAROLIK XIZMATCHILARI TOMONIDAN ODOB-AXLOQ QOIDALARIGA RIOYA ETILISHINI TA’MINLASH BO‘YICHA QO‘SHIMCHA CHORA-TADBIRLAR TO‘G‘RISIDA, 14.10.2022 yil 595-son

DAVLAT BOSHQARUVI SOHASIDA KORRUPSIYAVIY XAVF-XATARLARNI BARTARAF ETISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH VA USHBU SOHADA JAMOATCHILIK ISHTIROKINI KENGAYTIRISH CHORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA, 11.05.2022 yil PQ-240-son

KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHISH ISHLARINING SAMARADORLIGINI REYTING BAHOLASH TIZIMINI JORIY ETISH CHORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA, 12.01.2022 yil PQ-81-son

KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHISH FAOLIYATINI SAMARALI TASHKIL ETISHGA DOIR QO‘SHIMCHA CHORA-TADBIRLAR TO‘G‘RISIDA, 06.07.2021 yil PQ-5177-son

KORRUPSIYAGA QARSHI MUROSASIZ MUNOSABATDA BO‘LISH MUHITINI YARATISH, DAVLAT VA JAMIYAT BOSHQARUVIDA KORRUPSIYAVIY OMILLARNI KESKIN KAMAYTIRISH VA BUNDA JAMOATCHILIK ISHTIROKINI KENGAYTIRISH CHORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA, 06.07.2021 yil PF-6257-son

KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHISH TO‘G‘RISIDA, 03.01.2017 yil O’RQ-419-son

Kasallik qanday yuqadi?

Pishmagan yoki to‘liq qaynatilmagan sut, sut mahsulotlari orqali;

Kasal hayvonlarga qarov vaqtida;

Go‘shtni noto‘g‘ri ishlov berganda.

Brutsellyoz belgilari:

Doimiy yoki to‘lqinli isitma;

Bo‘g‘im og‘rig‘i;

Tez charchash;

Terlash;

Uyqu buzilishi;

Ba’zida jigar va taloq kattalashishi.

E’tibor bering! Brutsellyoz uzoq davom etadigan, asoratli kasallik bo‘lishi mumkin. O‘z vaqtida davolash shart!

Oldini olish yo‘llari:

Sutni qaynatib iching;

Go‘shtni yaxshi pishiring;

Veterinar nazoratisiz hayvon sotib olmang;

Kasal hayvon bilan ishlaganda himoya vositalaridan foydalaning.

Sog‘ligingiz — o‘z qo‘lingizda!

Sanepidqo‘mita Qiziltepa tuman bo‘limi.

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi, Jahon Sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) hamkorligida joriy yilning 2-4-iyul kunlari Toshkent shahridagi “MILAN HOTEL” mehmonxonasida "Xalqaro tibbiy-sanitariya qoidalarini amalga oshirish uchun mas’ul bo‘lgan tegishli davlat organlari bilan o‘z vaqtida aloqa qilish sifatini oshirish uchun raqamli axborot almashinuvi tizimlaridan foydalanish” mavzusida o‘quv-seminari boshlandi. Unda Sanepidqo‘mita Navoiy viloyati boshqarmasi Epidemiologiya bo‘limi mudiri U.Komilov, Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish bo‘limi mutaxassisi Z.Boboyevalar qatnashmoqda.

Yorqin kelajak egalari!

Bugun ayni imkoniyatdan foydalanib, viloyatimizning barcha yoshlarini 30 iyun – Yoshlar kuni bilan samimiy qutlayman. Yurtimizda kechayotgan har-bir o‘zgarish, islohotlarning natijadorligi, yuksalish va farovonlikda Siz azizlarning ham hissangiz borligini eslatib o‘tishdan baxtiyorman. Ertamiz egalari bo‘lgan yoshlarning orzu-istaklarini ro‘yobga chiqarish, qonuniy huquq-manfaatlarini ta’minlash, farovon jamiyat qurishda ishtirokini ta’minlash biz kattalarning vazifalarimizdan biri. Yoshlarni kasbga o‘rgatish, ularni ish o‘rinlari bilan ta’minlash, nufuzli xalqaro universitetlarda o‘qitish, tashabbuslarini quvvatlash davlat darajasidagi ustuvor vazifa bo‘lib qoladi.

Biz, yoshi kattalar, albatta Sizlarning timsolingizda mamlakatimiz ertangi kunini ko‘ramiz. Shunday ekan, zamonaviy bilim, raqobatbardosh kasblarni mukammal o‘zlashtirib, hayotda o‘z o‘rningizni mustahkam egallashingiz, ona-Vatanimizning porloq kelajagini ta’minlash, orzularingiz ro‘yobini ko‘rish yo‘lida hormang, deymiz. Bu qutlug‘ yo‘lda sizlarga hamqadam, hammaslak va yelkadosh bo‘lamiz!

Aziz yoshlar!

Millatning oltin fondi!

Bugungi bayram bilan qutlar ekanman, barchangizga oydin yo‘l, tinchlik va xotirjamlik, tuganmas quvvat, salomatlik tilayman! Baxt va omad yor bo‘lsin!

Muxbir va ommaviy axborot vositalari xodimlari!

Keyingi yillarda mamlakatimiz ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy, iqtisodiy, xalqaro hayotida amalga oshirilayotgan muhim islohotlar, o‘zgarishlar ommaviy axborot vositalarida chuqur tahlil qilib borilayotgani, jahon media maydonida milliy segmentning hissasi ortib borayotganini alohida e’tirof etish lozim. Bunday tendensiya islohotlarimiz samaralarini oshirishga, jamoatchilik nazoratini, fuqarolarimizning ijtimoiy faolligini kuchaytirishga xizmat qiladi.

O‘zining bilim va salohiyatiga, ishchanlik fazilatlariga ishongan rahbar, tanqiddan qo‘rqmay, ommaviy axborot vositalari bilan hamkorlikni xalq bilan muloqotning samarali vositasi deb biladi. Aslida bunday muloqot, taraqqiyotimizni ta’minlaydigan eng asosiy omillardan biridir.

Ommaviy axborot vositalari xolislik, adolat va qonun ustuvorligini ta’minlash, milliy manfaatlarimizni himoya qilish, jamiyatdagi turli illatlarga o‘z vaqtida va faol qarshi chiqish, korrupsiyani tomirigacha yo‘qotish borasida izchil kurashib kelayotgani ularning pozitsiyasini bildiradi.

Viloyatimiz yosh va navqiron bo‘lishiga qaramasdan, zabardast jurnalistlar, qalami qilni qirq yoradigan muxbirlar, zamonaviy fikrlaydigan hamda kreativ yondashuvchi blogerlar milliy kontent yaratishda o‘z yo‘lini topib olgani, Navoiy maktabini yaratgani sir emas.

Aziz ommaviy axborot vositalari xodimlari!

Matbuot vakillari!

27-iyun – Matbuot va ommaviy axborot vositalari kuni kasb bayrami bilan barchangizni muborakbod etaman. Jamiyatdagi muammolarni to‘la-to‘kis hal etish, taraqqiyotga to‘siq bo‘layotgan kamchiliklarni tezkorlik bilan ilg‘ab olish, ularga yechim izlab topishda jamoatchilik nazoratini o‘rnatishda Sizlarning hissangiz katta. Bugungi bayram bilan barchangizni tabriklayman! Sizlarga tinchlik va osoyishtalik, oilaviy xotirjamlik, kuch-quvvat va salomatlik tilayman! Adolat uchun kurashda tolmang!

Aytilishicha, ushbu kasalliklar tez yuquvchi kasalliklar boʻlib, holsizlanish, bosh va qorin ogʻrigʻi, koʻngil aynib qayt qilish, ichning suyuq va tez-tez ketishi bilan kechadi.

Oʻtkir yuqumli ichak kasalliklarining kelib chiqishida shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik, qaynatilmagan ariq, hovuz va quduq suvlari, yuvilmagan sabzavot va mevalar, shu bilan birga pashshalar alohida ahamiyat kasb etadi.

Yuqorida koʻrsatib oʻtilgan qoidalarga rioya qilmaslik natijasida kasallik sogʻlom odamlarga yuqadi.

Kasallikning oldini olishda quyidagi qoidalarga rioya etilishi zarur:

- har doim, ayniqsa ovqatlanishdan oldin qoʻlingizni sovunlab yuving;

- meva va sabzavotlarni toza ichimlik suvida (iloji boʻlsa qaynagan suvda) yuvib isteʼmol qiling;

- ochiq suv havzalaridan suv ichmang, faqat qaynatilgan suv iching, mumkin boʻlmagan joylarda choʻmilmang;

- oziq-ovqat mahsulotlarini tayyorlash, saqlash va ularni tashish hamda tarqatilishida sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya qiling;

- non va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarini polietilen xaltachalar va usti berk idishlarda saqlang;

- idish-tovoqlarni yuvuvchi vositalar bilan uyushgan jamoalarda qoʻshimcha 0,2-0,5% xlorli aralashma bilan birgalikda yuving;

- pashshalarning koʻpayib ketishiga yoʻl qoʻymang;

- hududlar, ovqatlanish obyektlari hamda umumiy foydalanish joylarining tozaligi va sanitariya holatini saqlab turing;

- tez buziluvchi oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilayotganingizda uning sifati va yaroqliligiga eʼtibor qarating;

- oʻzingiz va bolangizning tirnoqlarini oʻz vaqtida olib, bolangiz qoʻllarini doimo toza tutishga oʻrgating;

- axlat tashlash joylarni tez-tez dezinfeksiya vositalari bilan zararsizlantirib turing;

- koʻngil aynib, qorinda ogʻriq paydo boʻlsa, ich ketishi va baʼzi hollarda tana harorati koʻtarilsa, zudlik bilan tibbiyot xodimlariga murojaat qiling, shifokorlar maslahatisiz har xil dori-darmonlarni oʻz bilganingizcha isteʼmol qilmang.

Ushbu kasalliklar tez yuquvchi kasalliklar boʻlib, holsizlanish, bosh va qorin ogʻrigʻi, koʻngil aynib qayt qilish, ichning suyuq va tez-tez ketishi bilan kechadi.

Ma'mura Nurullayeva

Mehnat gigiyenasi boʻlimi

sanitariya vrach yordamchisi

Barchamizga ma’lumki, Korrupsiyaga qarshi kurashish davlat siyosatining eng ustuvor yo‘nalishlaridan biridir.

Davlatimiz rahbari ushbu illatning naqadar xavfli ekanligini takror va takror ta’kidlashi bejiz emas.

Tahlillarga ko‘ra, korrupsiyaga qarshi kurashishning eng samarali va ta’sirchan yo‘li bu – faoliyatning har bir bosqichida ochiqlik, oshkoralik va shaffoflikni ta’minlashdir.

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi va uning quyi tizimlari faoliyatida ochiqlik, oshkoralik va shaffoflikka amal qilinib kelinmoqda.

Davlat xizmatchisi sifatida xodimlar bilan ish beruvchi o‘rtasida mehnat munosabatlarida lavozim majburiyatlari doirasida tuzilgan mehnat shartnomalariga o‘z xizmat vazifalarini bajarish jarayonida korrupsiyaviy hatti-harakatlarda qatnashmaslik, o‘z vakolatlarini suiiste’mol qilmaslik yuzasidan qator majburiyatlar kiritildi;

Ishga qabul qilish jarayonlari ochiq, oshkora va shaffof tizimlar orqali tanlovlar asosida amalga oshirish yanada takomillashtirilmoqda.

Korrupsiyaga qarshi kurashish sohasida xodimlarning huquqiy bilimlarini oshirish maqsadida Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi hamda O‘zbekiston Respublikasi Huquqni muhofaza qilish akademiyasi bilan hamkorlikda “Korrupsiyaga qarshi kurashishning umumiy asoslari”, “Korrupsiyaga qarshi kurashish va manfaatlar to‘qnashuvini bartaraf qilish masalalari” mavzularidagi maxsus “Onlayn” o‘quv-kurslarida xodimlarning ishtiroki ta’minlandi.

Sohada korrupsiyaga qarshi kurashish yo‘nalishida erishilgan natijalar va amalga oshirilayotgan ishlar yuzasidan muntazam ravishda OAV va rasmiy veb-saytlarda yoritib kelinmoqda.

HURMATLI FUQAROLAR!

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi va uning quyi tizimidagi muassasalar xodimlari tomonidan qonun buzilishiga doir holatlar yoki ijtimoiy soha obektlarida xususan davolash-profilaktika hamda maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida davlat xizmatlarini ko‘rsatishda, jumladan ruxsatnomalar va mahsulotlarga sanitariya-epidemiologik xulosa olish jarayonida noqonuniy harakatlarni ko‘rsangiz, sezsangiz va guvoh bo‘lsangiz, boshqarmaning “ishonch telefoni” (79)2203015 hamda 1354 qisqa raqamli aloqa tizimi orqali xabar berishingizni so‘raymiz!

Jismoniy shaxslar va yuridik shaxslarning murojaatlarini "ishonch telefoni" orqali qabul qilish haftaning dam olish kunlari (shanba va yakshanba)dan tashqari soat 8:00 dan 17:00 gacha amalga oshiriladi.

Unda fuqarolar Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi hamda tuman/shahar bo‘limlari xodimlari tomonidan yo‘l qo‘yilayotgan korrupsiya va boshqa noqonuniy hatti-harakatlar, shuningdek sohaga doir sodir etilgan yoki sodir etilayotgan jinoyatlar va boshqa huquqbuzarliklar haqida xabar berishlari mumkin.

Agar berilayotgan ma’lumotlar yuqorida sanab o‘tilgan holatlar bilan bog‘liq bo‘lmasa yoki sanitariya-epidemiologiya faoliyatiga daxldor bo‘lmasa, u holda ma’sul xodim tomonidan uning xabari yuzasidan qayerga murojaat qilish kerakligi bo‘yicha tushuntirishlar beriladi.

Murojaatlar anonimligi va qo‘ng‘iroq egasi tomonidan berilgan ma’lumotlar sir tutilishi kafolatlanadi.

Ishonch telefoni orqali kelib tushgan murojaat belgilangan tartibda ro‘yxatga olinadi va rahbariyatga kiritiladi hamda qonunchilikda belgilangan tartibda muddatida ko‘rib chiqiladi.

Boshqarmaga bog‘lanish uchun:

Ishonch telefoni (79)2203015

Qo‘shimcha ravishda qisqa raqam 1354

Bizni ijtimoiy tarmoqlarda kuzatib boring:

Veb sayt – https://sanepidnavoiy.uz

Telegramm kanal - https://t.me/sanepid_navoiy

Facebook -dagi aloqa kanali - https://www.facebook.com/sanepid.navoiy

Zafar Azimov

Boshqarma boshlig‘i

Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining maʼlum qilishicha, dunyo boʻylab 13–15 yoshdagi 37 million nafar oʻgʻil-qiz tamakini u yoki bu shaklda isteʼmol qiladi. JSSTning Yevropa mintaqasida esa 13–15 yoshdagi 11,5 foiz oʻgʻil bolalar va 10,1 foiz qizlar tamaki chekadi. Tamaki tarkibidagi nikotin qaramlikni keltirib chiqaradi hamda uning isteʼmoli yurak-qon tomir va nafas olish tizimi kasalliklari, saratonning 20 dan ortiq turi va boshqa koʻplab nogironlikka olib keluvchi xastalikning rivojlanishi uchun asosiy xavf omilidir. Har yili 8 million nafardan ortiq odam tamaki isteʼmoli oqibatlaridan vafot etadi.

Baʼzi mahsulotlar, masalan, elektron sigaretalar, qizdiriladigan tamaki mahsulotlari va nikotinli snyuslar yoshlar orasida tez ommalashmoqda. Shuningdek, dunyoning barcha hududlarida bolalar oʻrtasida elektron sigaretani isteʼmol qilish koʻrsatkichlari kattalarnikidan yuqori. Ayrim mamlakatlarda elektron sigaretalarning maktab oʻquvchilari orasida tarqalgani odatdagi sigaretalarga qaraganda 2-3 baravar katta koʻrsatkichga ega.

2023-yil 24-mayda Oʻzbekiston Respublikasining “Alkogol va tamaki mahsulotlarining tarqatilishini hamda isteʼmol qilinishini cheklash toʻgʻrisida”gi qonuni qabul qilinishi nafaqat yurtdoshlarimiz, balki xalqaro hamjamiyat tomonidan ham mamnuniyat bilan qarshi olindi. Joriy yilning 18-mayida Vazirlar Mahkamasi tomonidan Tamaki mahsulotlari toʻgʻrisidagi texnik reglament tasdiqlandi. Hozirda vakolatli organlar tomonidan tamaki mahsulotlarining noqonuniy aylanmasiga qarshi choralar koʻrilib, ularning zarari toʻgʻrisida aholining xabardorligini oshirish boʻyicha targʻibot tadbirlari oʻtkazilmoqda.

Xalqaro chekishga qarshi kurashish kunining global maqsadi hozirgi va kelgusi avlodni tamakining nafaqat sogʻliq uchun salbiy jihatlaridan, balki ijtimoiy, ekologik va iqtisodiy talafotlarning yomon oqibatlaridan himoya qilishga qaratilgan.

Sanepidqo‘mita KOICA tashkilot bilan hamkorlikda 18-31-may kunlari “O‘zbekistonda kasalliklar xavfini kamaytirish uchun yuqumli kasalliklarga qarshi kurashish salohiyatini kuchaytirish” loyihasi doirasida mashg‘ulotlar o‘tkazilmoqda.

Bilim va tajribalarni oshirishga qaratilgan loyihada Sanepidqo‘mitaning bir guruh mutaxassislari hamda Navoiy viloyati boshqarmasi boshlig‘i Zafar Azimov ham ishtirok etmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi hamda tuman/shahar bo‘limlari «ISHONCH TELEFONI»!

Virusologik laboratoriyalarni tashkil etish va jihozlashda viruslar, hujayra kulturalari, tovuq embrionlari va laboratoriya hayvonlari bilan ishlash uchun maxsus bokslar koʻzda tutiladi va juda qattiq aseptik sharoitlar talab etilishi hisobga olinadi.

Unda Sanitariya epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining Navoiy viloyati boshqarmasi davolash profilaktika muassasalari boʻlimi epidemiolog - vrach yordamchisi Idiyeva Nuriya Shamsidinovna 3-oʻrin gʻolibi deb topilib, 1-darajali diplom bilan taqdirlandi.

Bugun Sanepidqoʻmita Navoiy viloyati boshqarmasida Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash xodimlari kasaba uyushmasi viloyat kengashi raisi F.Rahimova N.Idiyevaga diplom, statuetka va zamonaviy smart televizorini tantanali topshirdi.

O‘tkir yuqumli ichak kasalliklariga qorin tifi, paratiflar, salmonellyoz, ichburug‘, virusli gepatitning “A” turi va boshqa qator o‘tkir yuqumli kasalliklar kiradi.

Bu kasalliklarni aksariyat hollarda bakteriya va viruslar qo‘zg‘atib, bemor va bakteriya tashuvchi odamlar kasallik qo‘zg‘atuvchilarining manbalari hisoblanadi. Ular kasallik qo‘zg‘atuvchilarini asosan o‘zlarining najasi orqali tashqi muhitga chiqaradi va atrof muhitni shu kasallik qo‘zg‘atuvchilari bilan ifloslantiradi.

Masalan, ichburug‘ kasalligi bilan og‘rigan bemorning 1 gramm najasida 1 milliongacha, qorin tifi bilan og‘rigan bemor yoki bakteriya tashuvchining 1 gramm najasida 10 milliongacha kasallik qo‘zg‘atuvchi bakteriya bo‘lishi mumkin.

O‘tkir yuqumli ichak kasalliklari qo‘zg‘atuvchilarining barchasi tashqi muhitga ancha chidamli bo‘ladi. Masalan, qorin tifi qo‘zg‘atuvchisi oqar suvda, sabzavot va mevalarda 5-10 kun, kulmak suvda 1 oygacha, non va non mahsulotlari yuzasida bir necha kun davomida tirik saqlansa, vabo qo‘zg‘atuvchilari oqar suvda 18 kundan 5 oygacha saqlanadi. Vabo qo‘zg‘atuvchisi suvda va salmonellyoz qo‘zg‘atuvchilari oziq-ovqat mahsulotlarida qulay sharoitda ko‘payishi ham mukin.

O‘tkir yuqumli ichak kasalliklarining yuqish yo‘llari bir-biriga o‘xshash bo‘lsada, ularning yetakchi yuqish omili bor. Masalan, qorin tifi va vabo kasalliklarida yetakchi yuqish omili suv hisoblansa, salmonellyoz kasalliklarida esa oziq-ovqat mahsulotlari yetakchi yuqish omili hisoblanadi.

Bu guruh yuqumli kasalliklar maishiy-muloqot yo‘li bilan ham yuqadi.

Yilning issiq kunlarida aholi, ayniqsa bolalar o‘rtasida o‘tkir yuqumli ichak kasalliklari tez-tez uchrab turadi.

Yoz oylarida o‘tkir yuqumli ichak kasalliklari omillari faollashadi. Aholi ko‘proq suv, har xil chanqovbosdi ichimliklar ichadi, meva-sabzavotlar, ko‘katlar iste’mol qiladi hamda kasallik qo‘zg‘atuvchilari bilan ifloslangan ochiq suv xavzalarida cho‘miladi va shu jarayonlarda ular o‘zlariga o‘tkir yuqumli kasalliklarni yuqtirib olishi mumkin.

O‘tkir yuqumli ichak kasalliklari mavsumiy kasalliklar hisoblanib, asosan yilning yoz va kuz fasllarida ko‘proq uchraydi, chunki bu fasllarda kasallikning yuqish omillari faollashadi.

Kasallik qo‘zg‘atuvchilarining odam organizmiga tushib, toki kasallikning ilk alomatlari paydo bo‘guniga qadar ma’lum bir vaqt o‘tadi. Bu davr kasallik belgilarisiz kechadi va bunga kasallikning yashirin davri deyiladi. O‘tkir yuqumli ichak kasalliklarida bu davr bir necha soatdan 21 kungacha davom etadi. Kasallikning yashirin davri kasallikni turiga qarab, qisqarishi yoki cho‘zilishi mumkin. Bu davr kasallik qo‘zg‘atuvchisining ayrim xususiyatlari va odamning yuqumli kasalliklarga qarshi kurashish qobiliyatiga bog‘liq bo‘ldi.

Aksariyat o‘tkir yuqumli ichak kasalliklariga chalingan bemorlarda holsizlik, ko‘ngil aynishi, qusish, ichning suyuq ketishi, tana haroratining ko‘tarilishi kabi kasallik alomatlari kuzatiladi.

Bemorlarda o‘z vaqtida tegishli tibbiy yordam ko‘rsatilmasa, bu kasalliklar o‘zidan bir qancha asoratlar qoldirishi mumkin. Bularga ichaklar faoliyatining buzilishi, ichaklardagi yaralardan qon ketishi, ichak devorlarining teshilishi, o‘tkir buyrak yetishmovchiligi va h.k. Bunday asoratlarning ayrimlari bemorlarning o‘limiga ham sabab bo‘lishi mumkin.

Aholini toza ichimlik suvi bilan ta’minlanganligi, xonadonlarda, jamoat joylarida tozalik va obodonlashtirish ishlarini muntazam amalga oshirish, umumiy ovqatlanish, oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish va ularning savdosi bilan shug‘ullanadigan korxonalarda sanitariya talablariga rioya qilish hamda aholini tibbiy sanitariya-madaniyatini oshirish, o‘tkir yuqumli ichak kasalliklarining oldini olishga muhim ahamiyatga ega.

Ob-havoning isib ketishi natijasida odamlarning ichimlik suvga bo‘lgan ehtiyoji ham ortadi. Bundan tashqari, bolalar ariqlarga, kanallarga, hovuzlar va favvoralarga cho‘milishga oshiqishadi. Shu sababli kunning issiq paytlari bolalarni nazoratsiz ko‘chaga chiqishlariga, to‘g‘ri kelgan joylarda cho‘milishlariga yo‘l qo‘ymaslik kerak.

Bundan tashqari dehqon bozorlarida, ko‘chalarda sifati kafolatlanmagan, qo‘lda (uy sharoitida) tayyorlangan salqin ichimliklar, sharbatlar, ayron va boshqa ichimliklarni iste’mol qilish ham o‘tqir yuqumli ichak kasalliklarining kelib chiqishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Ovqatlanishdan oldin, xojatxonadan sung qullarni sovunlab yuvish, tirnoqlarni o‘z vaqtida olish, qo‘llarni tozaligiga rioya qilish, oilada o‘z sochig‘idan, tuy-marakalarda shaxsiy qo‘l ro‘molchadan foydalanish, o‘tkir yuqumli ichak kasalliklarining oldini olishda muhim rol o‘ynaydi.

Havo haroratining keskin ko‘turilishi o‘tkir yuqumli ichak kasalliklarini keltiruvchi chiqaruvchi omillarni yanada faollashuviga olib keladi va bu esa o‘z navbatida o‘tkir yuqumli ichak kasalliklarini ko‘payishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Mazkur kasalliklarning oldini olishda shaxsiy gigienaning roli juda katta. O‘tkir yuqumli ichak kasalliklari “iflos qo‘l” kasalliklari deb bejizga aytilmagan.

O‘tkir yuqumli ichak kasalliklari asosan 3 yoshgacha bo‘lgan bolalar o‘rtasida uchrashini inobatga olib, bolar parvarishi bilan shug‘ullanuvchi ota-onalarga, enaga va boshqalarga qo‘yidagilar tavsiya qilinadi:

bolalar parvarishi bilan shug‘ullanuvchi shaxslar muntazam ravishda pediatr vrachlardan bolalarni parvarishi bo‘yicha maslahatlar olishi;

bolalarni parvarishi bilan shug‘ullanuvchi shaxslar shaxsiy gigiena qoidalariga qat’iy rioya qilishi, shuningdek bolalarni ham shaxsiy gigienasini ta’minlashi va shunga ko‘niktirish;

bolasini ko‘krak suti boquvchi onalar emizishdan oldin qul gigienasiga qat’iy rioya qilishi, bolalarni ham qullarini sovunlab yuvib, keyin emizishi;

bolalarga sovutgichda uzoq muddat saqlangan taomlarni yedirmaslik;

har qanday kimsaga bolalarni ovqatlantirishga ruxsat bermaslik;

oziq-ovqat mahsulotlarini pashsha, suvarak va boshqa bug‘imoyolilardan asrash;

bolalarni nazoratsiz ko‘chaga chiqishlariga, to‘g‘ri kelgan joylarda cho‘milishlariga yo‘l qo‘ymaslik kerak.

Shuni alohida ta’kidlash joizki, salomatlikni asrashning 17 foizi atrof-muhit omillariga, 10 foizi tibbiy xizmatga, 17 foizga irsiy omillarga, 55 foizi sog‘lom turmush tarziga bog‘liqdir.

Demak, odamlarda sog‘lom turmush tarzini bolalikdan shakllantirib borish- qator kasalliklarni, shu jumladan o‘tkir yuqumli ichak kasalliklarini oldini olishning garovidir

Kasallikning davolashdan ko‘ra uning oldini olish ming bor afzal ekanligini unutmang!

Zamira Hamroyeva

O‘XYuKlar bo‘limi

epidemiolog vrach yordamchisi

❗️Davlat xizmatlarini aholining o‘zi baholaydigan tizim joriy etiladi

Navoiy shahar SEO va JS bo’limi boshlig’i U.M.Bobuqulov boshchiligida xodimlar orasida yig’ilish o’tkazilib, Qonunchiligimizdagi Korrupsiyaga doir yangi o’zgarishlarni targ’ibot materiallari orqali o’qib tushuntirildi.

Korrupsiya — bu faqat davlat organlarining emas, har bir fuqaroning ham mas’uliyati. Faqat birgalikda kurash olib borish orqali, korrupsiyaning zanjirini uzishimiz mumkin. Tizimli o‘zgarishlar, to‘g‘ri qonunchilik va axloqiy me’yorlarga tayanib, biz buni amalga oshirishimiz mumkin. Aks holda, korrupsiya bizni borgan sari chuqurroq o‘rtaga olib boradi, jamiyatni bo‘lib tashlaydi va unga xavf soladi.

Ushbu hamkorlik doirasida:

✅ xodimlar o‘rtasida huquqiy savodxonlikni oshirish;

✅ korrupsiyaga qarshi kurashishning zamonaviy usullari bilan tanishtirish;

✅ davlat xizmatlarida ochiqlik va shaffoflikni ta’minlash;

✅ fuqarolar bilan muloqotda halollik va xolislikni ustuvor qoida sifatida qarash

kabi yo‘nalishlarga alohida e’tibor qaratilmoqda.

“Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi va uning tizimi korrupsiyadan holi tashkilot” mavzusida “Ochiq eshiklar kuni” tashkil etildi.

Unda Sanepidqoʻmita Navoiy viloyat boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari Sh.Namozov, boshqarma tarkibiy tuzilmasi mudirlari, shahar Adliya boʻlimi xodimi L.Mirjonov, Navoiy shahar huquqiy masalalar byurosi bosh mutaxassisi K.Suyarovlar ishtirok etdi. Shuningdek, viloyatdagi OAV vakillari, blogerlar, axborot agentliklarining viloyat muxbirlari qatnashdi.

Tadbirda korrupsiyaning oldini olish borasidagi saʼy-harakatlar, sohada olib borilayotgan raqamlashtirish ishlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 21.04.2025-yildagi PF-71-sonli “Korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha belgilangan ustuvor vazifalar ijrosini samarali tashkil etishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni mazmun mohiyati to‘g‘risida yuzasidan maʼlumotlar berildi.

У пятерых жителей села «Орнек» в Джамбульской области на юге Казахстана была диагностирована сибирская язва. Как сообщает МЧС Казахстана в сентябре 2008 года больные поступили в областную инфекционную больницу с подозрением на сибирскую язву. Диагноз подтвердился после проведенных лабораторных исследований.

По данным пресс-службы МЧС Киргизстана в середине сентября 2008 года в Кадамджайском районе Баткентской области диагноз «Сибирская язва» подтвердился у 14 местных жителей.

Также опасность эпидемий сибирской язвы в настоящее время исходит от террористических группировок, которые имеют на вооружении бактериологическое оружие для проведения террористических актов. После терактов 11-сентября 2001 года США столкнулись с угрозой бактериологического терроризма. Возбудитель сибирской язвы рассылался в почтовых конвертах по государственном учреждениям США.

Сибирская язва является острым инфекционным заболеванием домашних, диких животных и людей.

Возбудителем сибирской язвы являются бактерии, особенностью, которых является способность в определенных условиях образовать капсулу и споры. Капсулообразование имеет место только в организме теплокровных животных и человека.

Спорообразование, как устойчивая форма сохранения возбудителя – только в условиях внешней среды. Споры возбудителя сибирской язвы отличаются исключительной устойчивостью, что обусловливает длительную его сохраняемость во внешней среде. Так в воде споры сохраняются несколько лет, а в почве несколько десятилетий.

Заболеваемость животных сибирской язвой имеет характерную сезонность, это летнее-осенний период года, который совпадает с пастбищным содержанием животных.

Травоядные животные заражаются сибирской язвой с инфицированной спорами водой или зеленными кормами. Резервуаром возбудителя сибирской язвы является почва.

Наиболее восприимчивы к сибирской язве овцы, козы, коровы, буйволы, верблюды, лошади, ослы, свиньи и другие травоядные дикие животные. Больные животные выделяют возбудителей сибирской язвы во внешнюю среду мочой, кровью, кровянистыми выделениями, испражнениями и выделениями из легких.

Заражение человека сибирской язвой происходит при попадании возбудителя на незначительные повреждения: царапины, ссадины и мелкие порезы, наружные покровы тела и слизистые оболочки при вскрытии трупов и разделке туш больных животных, а также при соприкосновении с различными видами кожживсырья, получаемого от больных сибирской язвой животных.

Наиболее частными причинами заражения людей сибирской язвой является:

- осуществление без ветеринарного осмотра подворного убоя больных животных, разделка туш, снятие шкур и захоронение трупов павших животных;

- нарушение правил личной гигиены при уходе за больными животными;

- приготовление мяса, полученного от больных животных, а также употребление мяса с недостаточной термической обработкой.

-контакт со случайно приобретенными мясопродуктами, шерстью, шкурой, кожей и другими продуктами животноводства.

Инкубационный, то есть скрытый период сибирской язвы длится от нескольких часов до 14 дней, чаще всего он длится 2-3 дня, заболевание сибирской язвой может протекать в виде кожной, легочной, септической и кишечной форм.

Кожная форма сибирской язвы у человека встречается наиболее часто до 99%. Карбункулезная разновидность кожной формы является самой распространенной формой. Развитие сибиреязвенного карбункула начинается с проявления на коже в месте внедрения возбудителя красного зудящего пятнышка, который быстро переходит в папулу, а затем в везикулу. Пузырек больным обычно при зуде срывается и на месте образуется язвочка с тёмным дном, с черноугольным струпом, окруженная воспалительным валиком. В зоне воспалительного валика по периферии язвочки развиваются мелкие дочерние пузырьки, которые через 1-2 дня вскрываются самостоятельно или срываются больным и сливаются с язвочкой с увеличением размера язвы с нарастанием отека прилегающей ткани. Одновременно повышается температура тела до 38-39^оС, с лихорадочным состоянием.

Характерным для сибиреязвенного поражения кожи является отсутствие болезненности.

Сибиреязвенные карбункулы обычно локализуются в открытой часты тела: на руках и ногах, лице, шее, на груди, а в редких случаях обычное течение болезни может осложниться сепсисом.

В раннем выявлении и диагностики особо опасных инфекций, в том числе сибирской язвы, огромная роль придается подготовке и переподготовке медицинских работников. С целью повышения их знаний по 35 часовой программе профилактики карантинных и особо опасных инфекций, в том числе сибирской язвы, ежегодно проходит подготовку и переподготовку около 58 тыс. врачей и 205 тыс. средних медицинских работников.

Для своевременной госпитализации выявленных подозрительных больных с особо опасными инфекциями в республике постоянно содержатся в готовности карантинные учреждения.

С целью проведения эпидемиологического мониторинга за заболеваемостью сибирской язвой, в Республике взяты под особый контроль имеющиеся стационарно-неблагополучные по сибирской язве пункты. В период эпидемического сезона органами Госсанэпиднадзора осуществляется лабораторное обследование почвы этих неблагополучных пунктов на наличие возбудителей сибирской язвы.

Для защиты населения от инфекционных заболеваний большое значение имеет создание иммунитета путем вакцинации в первую очередь наиболее угрожаемого контингента риска. Ежегодно определяется контингент лиц, подлежащих прививкам против сибирской язвы, кроме этого проводится иммунизация против сибирской язвы лиц, проживающих в неблагополучных пунктах по сибирской язве.

С целью предотвращения завоза и распространения особо опасных инфекций, в том числе сибирской язвы, в пунктах пересечения государственной границы функционируют 70 санитарно-контрольных пунктов, которыми проводится санитарный и медицинский осмотр всех лиц, пересекающих границу.

Для своевременного проведения противоэпидемических мероприятий по профилактике карантинных и особо опасных инфекций при Министерстве Здравоохранения Республики и во всех СЭБиОЗ г.Ташкента, областей и Республики Каракалпакстан функционируют круглосуточные противоэпидемические штабы, для координации противоэпидемических мероприятий в которых привлекаются ведущие специалисты Республики.

Для координации противоэпидемических и противоэпизоотических мероприятий при районных, городских и областных хокимиятах постоянно действуют Чрезвычайные Противоэпидемические Комиссии.

Министерством Здравоохранения Республики, СЭБиОЗ всех административных территорий регулярно вносятся для обсуждения на заседания ЧПК вопросы по недопущению завоза и распространения карантинных, особо опасных инфекций, в том числе сибирской язвы. Вопросы профилактики сибирской язвы недавно обсуждены на заседании Республиканской ЧПК, где вынесено соответствующие решение, аналогичные обсуждения проведены во всех административных территориях республики.

🔰Navoiy viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasida “Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi va uning tizimi korrupsiyadan holi tashkilot”, hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil 21 apreldagi “Korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha belgilangan ustuvor vazifalar ijrosini samarali tashkil etishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-71-sonli farmoni to‘g‘risida OCHIQ ESHIKLAR KUNI tadbiri oʻtkaziladi.

📅2025-yil, 16-may, ⏰Vaqti: 10:00

Korrupsiyasiz kelajak — sog‘lom jamiyat garovi! Barchangizni ushbu muhim va ochiq muloqotga chorlaymiz!

❇️Tadbirga viloyatda faoliyat olib borayotgan jurnalistlar, OAV muxbirlari hamda blogerlarni taklif etamiz.

📌Manzil: Navoiy shahri, “Janubiy” MFY, A.Navoiy koʻcha, 8-uy

Yig‘lishga O‘zLiDePdan K.Narmuratova, A.Jaynarov hamda Z.Aydarovalar taklif etildi.

Yig‘ilishda

Korrupsiyaga qarshi kurashish tizimi yanada takomillashtirish;

Korrupsiya holatlarini barvaqat aniqlash va ularning oldini olish, ularga imkon beruvchi sabab va shart-sharoitlarni bartaraf etish;

Davlat xizmatlarini ko‘rsatishda korrupsiyaviy omillarni bartaraf etish, raqamlashtirish, byurokratiyani qisartirish masalalari bo‘yicha tushuntirish berildi.

Bezgak kasalligi iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan katta zarar beradigan protozoalar (protozoa) keltirib chiqaradigan yuqumli kasallik bo‘lib isitma, kamqonlik va taloqning kattalashishi bilan xarakterlanadi.

Bezgak qo‘zg‘atuvchisi bo‘lib plazmodium (plasmodium) avlodiga mansub sodda jonivorlar hisoblanadi va ular Anopheles chivinlari orqali odamga yuqadi.

Bezgak yer yuzida ushbu kasallik yuqishi mumkin bo‘lgan tabiiy sharoitlari bor hamma hududlarda keng tarqalgan. Bezgak kasalligi bilan kasallanish soni Dunyo bo‘yicha yiliga 450-480 millionni tashkil etadi.

Har yil bezgak kasalligidan 2 million atrofida bolalar o‘limi kuzatilmoqda.

Hozirgi paytda dunyoning yuzdan ortiq mamalakatlarida bu kasallik mavjud.

Jahonning 42% (2,3 milliard) aholisi bezgak kasalligining xavfi mavjud bo‘lgan hududlarda yashaydi.

Yiliga dunyoning turli hududlarida bezgak bilan kasallangan bir necha ming bemorlar ro‘yxatga olinmoqda.

Bezgak qo‘zg‘atuvchisining tashuvchisi Anopheles chivini hisoblanadi.

O‘zbekistonda chivinlarning 9 turi mavjud.

Odam qoni bilan bu chivinlarning faqatgina urg‘ochisi oziqlanadi.

Ular kechki va tungi paytlarda odamlarga hujum qiladi. Urg‘ochi chivinlar 1 martada 100-2500 tagacha tuxum qo‘yadi.

Bezgak qo‘zg‘atuvchisining infeksiya manbai bo‘lib bemor yoki parazit tashuvchi hisoblanadi.

Tabiiy sharoitda bezgakning birdan-bir yuqish yo‘li transmissiv yo‘l bo‘lib, o‘z tanasida sporogoniya jarayonini tugatgan anofeles chivining urg‘ochisi sog‘lom odamni chaqqanida ro‘y beradi. Transmissiv yo‘ldan tashqari bezgak qo‘zg‘atuvchilari parenteral va transplatsentar (vertikal) yo‘l bilan yuqishi mumkin.

Bemorga qon quyilganda yoki qon bilan zararlangan tibbiyot asboblari ishlatilganda bezgak qo‘zg‘atuvchilarining har bir turi parenteral yo‘l bilan ham yuqishi mumkin.

Bundan tashqari emlash vaqtida shprits, ninalar orqali ham yuqishi mumkin.

Profilaktikasi.

Aholini bezgak kasalligi bo‘yicha sanitariya madaniyatini oshirish bo‘yicha keng miqyosida sanitariya targ‘ibot ishlarini olib borish;

-Chivinlar ko‘payadigan joylarni yo‘q kilish, suv havzalarini tozalash, suvni istemol qilish qoidalariga rioya qilish, keraksiz xo‘jalik suv havzalarini paydo bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik;

-Xorijiy davlatlarga borib kelgan shaxslarni o‘z vaqtida aniqlash va hududiy davolash profilaktika muassasalariga xabar berish;

-Kasallikni maxalliy aholi o‘rtasida tarqalishining oldini olish uchun fermer xo‘jaliklari va jismoniy shaxslar tomonidan sholi ekish uchun ajratiladigan maydonlarni aholi yashash joylaridan 2-3 km uzoqlikda rejalashtirish;

-ko‘p qavatli binolar yerto‘lalarining sanitariya-texnik holatini yaxshilash,

-Xo‘jaliklararo va xo‘jalik ichki sug‘orish tarmoqlarini tozalash, keraksiz suv havzalarini yo‘qotish;

-qishloq xo‘jalik ekinlarini yetishtirishda agrotexnika va sanitariya–gidrotexnika qoidalariga amal qilinishi bezgak chivinlarining keskin kamayishiga va respublikamiz hududida bezgak kasalligi tarqalishining oldini olishda muhim omil xisoblanadi.

Gulshoda Rizayeva

Viloyat SEO va JSB parazitologiya

bo‘limi va laboratoriyasi vrachi

Aholi salomatligini mustahkamlash yo‘lida fuqarolarni sog‘lom oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash va ularning bu boradagi bilimini oshirish bo‘yicha tizimli ishlar olib borilmoqda.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, inson sog‘lig‘ining 60 foizi sog‘lom turmush tarziga amal qilishga bog‘liq ekan. Sog‘lom turmush tarzining asosiy tamoyillaridan biri esa to‘g‘ri ovqatlanish hisoblanadi. Jismonan va ruhan baquvvat hamda faol yashash uchun har bir kishi sog‘lom turmush tarziga amal qilishi muhim ahamiyatga ega. Unga to‘liq amal qilinsa inson qarishi bilan shug‘ullanuvchi xalqaro tashkilot olimlari fikriga ko‘ra 100 - 120 yil umr ko‘rish imkoniyati mavjud. Ayrim mutaxassislar esa 180 yosh ham hayot davomiyligida chegara emasligini ta’kidlaydilar. Sog‘lom turmush tarzi tushunchasi keng ma’noga ega bo‘lib, u jismoniy faollik, zararli odatlar, ya’ni giyohvandlik, tamaki (nosvoy) chekish, spirtli ichimliklarni iste’moliga qarshi kurash va ratsional ovqatlanish kabi tadbirlarni o‘z ichiga qamrab oladi. Shu o‘rinda inson organizmiga ta’sir etuvchi minglab omillar ichida ovqatlanish ayniqsa, o‘z vaqtida va meyorida, zarur bo‘lganda esa parhezbop taomlar iste’mol qilish yetakchi ahamiyatga ega ekanligini yodda tutish lozim. Ovqatlanish tibbiy nuqtai nazardan yosh, tana tuzilishi, iqlim, mabodo kasallik bo‘lsa uning turi va davridan kelib chiqib xastalikning oldini olish uchun turli xil tartib va tarkibda tavsiya etiladi. Shundagina inson uzoq, sog‘lom va farovon umr ko‘rishi mumkin. Organizm meyorida faoliyat ko‘rsatishi uchun 600 dan ortiq ozuqalar kerak. Ulardan taxminan 90 % shifobaxsh ta’sirga ega bo‘lib, juda kam qismi tananing o‘zida yaratiladi va aksariyati tashqaridan kiradi. Bunga faqat ratsional ovqatlanish orqaligina erishish mumkin. Lekin, ko‘pchilik «ratsional ovqatlanish» deganda, mazali, to‘yimli, yuqori kaloriyali taomlarni iste’mol qilishni nazarda tutadilar. Ayrim kishilar tartibsiz, ovqatlanish ritmiga amal qilmasdan (erta naxorda yoki kechqurun yotishdan oldin) taom iste’mol qiladilar.

Lekin iste’mol qilinadigan taomlar organizm tiklanishini ta’minlasa, yo‘qotilgan energiyaga bo‘lgan talabni qondirsa, tarkibida zarur darajada oqsillar, yog‘lar, uglevodlar, vitaminlar, mikro – makroelementlar, o‘simlik tolalari saqlasa hamda oziq – ovqatlar va ularning tarkibi, miqdori oshqozon – ichak tizimi fermentlari faolligi bilan mos kelsa ratsional ovqatlanish deb ataladi. Ratsional so‘zi lotin tilidan olingan bo‘lib, “ratsion” iborasi bir kunlik iste’mol qilinadigan ovqat ma’nosini anglatsa, “ratsional” maqsadga muvofiq, aql - idrok bilan taom iste’mol qilish degan fikrni bildiradi. Hozirgi vaqtda ratsional ovqatlanish nazariyasi negizida taom iste’mol qilishni muvozanatlashtirilgan konsepsiyasi ishlab chiqilgan. Unga asosan iste’mol qilinayotgan oziq – ovqatlar tarkibida inson uchun zarur darajadagi oqsillar, yog‘lar, uglevodlar, vitaminlar, mineral moddalar va suv bo‘lishi kerak.

Bunday yondoshishning asosiy mohiyati har bir kishi sarflaydigan energiya organizmga tushayotgan quvvatga mos kelishidan, ovqat tarkibidagi moddalarni o‘zaro mutanosibligidan, ovqatlanishni ma’lum son va oraliqda bo‘lishidan iborat.

Ovqatlanishni to‘g‘ri tashkil qilish kasalliklarni oldini olishning negizlaridan biridir, xalqimiz salomatligini muhofaza qilish qator boshqa tadbirlar bilan birga aholi barcha guruhlarini to‘laqonli va ratsional ovqatlanishini tashkil etish va uning yordamida farzandlarimizning sog‘lom o‘sib rivojlanishi, keng aholi ommasining sog‘lig‘i va mehnat qobiliyatini saqlab turishni ta’minlashga qaratilgan. Salomatlikni mustahkamlash uchun zarur bo‘lgan oziq-ovqat mahsulotlari tarkibidagi asosiy oziq moddalariga oqsillar, yog‘lar, uglevodlar, vitaminlar va mineral tuzlar kiradi. Mutaxassislar tavsiyasiga muvofiq, quvvat qiymati 10-15 foiz oqsillar, 30-35 foiz yog‘lar, 50 foiz uglevodlar tomonidan ta’minlanishi kerak.

Agar iste’mol qilayotgan ovqatimizda yog‘ va moylar ortiqcha bo‘lsa, qon-tomirlar aterosklerozga, oqibatda esa turli yurak va qon-tomir kasalliklariga olib keladi.

Un va qand mahsulotlarini meyordan oshiqcha iste’mol qilish esa qand kasalligi, artrit, qabziyat va saraton kasalliklarini keltirib chiqaradi.

Go‘sht mahsulotlarini ortiqcha iste’mol qilish esa qonda azot birikmalari konsentratsiyasini oshishiga, oqibatda podagra kasalligi va buyrak kasalliklariga sabab bo‘ladi.

Ovqatlar tarkibida mineral tuzlar, mikroelementlar va vitaminlarning yetishmasligi badanda modda almashuvining buzilishi bilan bog‘liq kasalliklarni keltirib chiqaradi.

Shu o‘rinda sog‘lom turmush tarziga qat’iy amal qilgan inson uzoq va baxtli hayot kechirishini eslatib o‘tamiz.

G.Rahmatillayeva

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyati boshqarmasi

OAV va jamoatchilik bilan ishlash bo‘limi mutaxassisi:

Yurtimizda qalpoqchali zamburug‘larning 200 dan ziyod turi mavjud. Ulardan 150 dan ziyod botanik turi zaharli, atigi 25 turigina iste’mol uchun yaroqli hisoblanadi.

Iste’molga yaroqli qo‘ziqorinlar ma’danli moddalar, oqsil hamda “С” va “В” guruhlariga mansub darmondorilarga juda boydir. Uning eng asosiy ustunligi – tarkibida oqsilning ko‘pligida. Qo‘ziqorinda oqsil tuxumdan 2, go‘shtdan 3 barobar ko‘p ekan. Fosfor va kalsiy borasida baliq qatori.

Yeyiladigan qo‘ziqorinlar turlariga: plas­tinkali, shampinon, volnushka, gruzdi, svinuka, lisinka, sroyejkalar, yeyilmaydigan zaharli qo‘ziqorinlar turlariga: oq paganka, qizil va kulrang muxomor, chortov qo‘ziqorinlari kiradi.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, zamburug‘lar hayvonot va o‘simliklar dunyosining oralig‘ida bo‘lgan alohida guruh hisoblanar ekan. YA’ni, zamburug‘lar na o‘simlik, na hayvon. Tabiatda shunday zamburug‘larning 100 mingdan ortiq turi uchraydi. Qo‘ziqorinlar ham shulardan biri.

Qo‘ziqorin qondagi xolesterin miqdorini pasaytiradi. U, shuningdek, qandli diabet bilan og‘rigan kishilarga foydali.

Qo‘ziqorinlar xom sabzavotlar (bodring, karam, pomidor) bilan kelisha olmaydi, bunday aralashma oshqozon buzilishi va dam bo‘lishga olib keladi. Shu bois uni faqatgina pishgan sabzavotlar bilan birga iste’mol qilgan ma’qul.

Iste’mol qilish mumkin bo‘lgan va zaharli qo‘ziqorinlarni bir-biridan ajratish murakkab. Ko‘p hollarda ular bir-biriga o‘xshaydi. Oq qo‘ziqorin, qizil qo‘ziqorin, shampinion va opyonok turlari iste’molga yaroqli qo‘ziqorinlardir. Zaharli (qizil muxamor, kulrang muxamor, satanin, sariq soxta qo‘ziqorin)larni iste’mol qilganda, tuzlangan yoki marinovka qilingan qo‘ziqorinlarni ruxlangan idishlarda saqlaganda zaharlanish ro‘y beradi.

Iste’molga yaroqli – “smorchok” va “strochok” qo‘ziqorinlaridan noto‘g‘ri taom tayyorlanganda ham kishi zaharlanib qolishi mumkin. Chunki ular tarkibida zaharli gelvelat kislota bo‘lib, u suvda yaxshi eriydi, shuning uchun bunday turdagi qo‘ziqorinlarni iste’mol qilishdan oldin qaynatib, suvini to‘kib tashlash kerak.

Avtomagistral yo‘l yoqalari, zaharli og‘ular hamda kimyoviy moddalar saqlanadigan omborxonalarning tevarak-atroflarida o‘sadigan qo‘ziqorinlardan ham zaharlanish holatlari kuzatiladi. Chunki mashinalardan chiqadigan is-gazlar va zaharli moddalarni qo‘ziqorinlar o‘ziga singdirib oladi, demak bunday holatlarda iste’molga yaroqli bo‘lgan qo‘ziqorinlardan ham odam zaharlanadi.

Qo‘ziqorindan zaharlanganda: zaharlanish yaxshi tayyorlanmagan yoki eskirib qolgan qo‘ziqorinlarni iste’mol qilish natijasida kelib chiqadi. Bunday qo‘ziqorinlarda buzilish protsessi boshlangan bo‘ladi. Shuningdek, qo‘ziqorin ikrasi va qiymasini tayyorlashda sanitariya talablariga rioya qilinmasa zaharlanish kuzatiladi. Iste’mol qilsa bo‘ladigan qo‘ziqorinlarni yeyishdan oldin 2-3 qoshiq sirka qo‘shilgan suvga solib, keyin yaxshilab qaynatish lozim.

Shunisi xavfliki ayrim qo‘ziqorinlarni tatib ko‘rganda ham zaharlanish sodir bo‘lishi mumkin. Qo‘ziqorindan zaharlanish ham xuddi ovqatdan zaharlanish kabi oddiy kechadi. Agar o‘z vaqtida tibbiy yordam ko‘rsatilmasa oqibati hunuk bo‘lishi ehtimoldan holi emas. Uning zahari avvalo insoning asab tizimlarini, oshqozon ichak yo‘llari, yurak qon tomirlari, harakat a’zolarini zararlaydi.

-kasallik belgilari iste’mol qilingan qo‘ziqorinning turiga qarab, turlicha namoyon bo‘ladi. Masalan, qizil muxamor tarkibida muskaridin va muskarin alkaloidlari mavjud. Qizil muxamordan zaharlanganda kasallik belgilari 1-2 soat o‘tgach namoyon bo‘ladi. Asab tizimi faoliyatida o‘zgarishlar, so‘lak oqishi, ko‘p terlash, ko‘zdan yosh oqishi mumkin, tomir urishi (puls) sekinlashadi va sustlashadi, bemorlarda alahsirash (galyutsinatsiya), titrash, shuningdek, ko‘z qorachig‘ining kengayishi yoki torayishi kuzatiladi.

Ayni bahor oylarining yog‘ingarchilik kunlarida qir-adir va daraxtzorlarda turfa xil qo‘ziqorinlar chiqadi. Lekin har qanday qo‘ziqorinni bilib-bilmay tanovul qilish ko‘ngilsiz hodisalarga sabab bo‘lishi mumkin.

Qo‘ziqorindan zaharlanishni ikki turi mavjud ammo ayni bir vaqtda ikki tur birga uchrashi mumkin.

1-turi bahorda paydo bo‘ladigan “oq paganka”ni iste’mol qilganda yuz beradi. Chunki uni yeyish mumkin bo‘lgan oddiy momaqaldiroq qo‘ziqorindan farqlash qiyin. Bu qo‘ziqorin tarkibida gel’vsl kislotasi nihoyatda ko‘p bo‘lib o‘ta pishib yetilgan yoki eskirgan qo‘ziqorin tanasidagi grometrin moddasi qo‘ziqorin pishganda, qaynatilgandan so‘ng ham o‘zining zaharli xususiyatlarini yo‘qotmasligi mumkin. Mazkur kislota ona suti orqali chaqaloqlarga o‘tib, bolani ham zaharlashi mumkin.

2-turi yoz-kuz oylarida ko‘proq uchraydi. Bunga “qizil va kulrang muxomorlar”ni iste’mol qilish sabab bo‘ladi. Yashirin davri 2-3 soat va undan oshiq davom etadi. Nerv sistemasi faoliyatida o‘zgarishlar bo‘lishi bu zaharlanish uchun ayniqsa xarakterlidir. So‘lak oqishi, ko‘p terlash va ko‘zdan yosh oqishi kuzatiladi, oyoq-qo‘llar muzlaydi, puls sekinlashadi va sustlashadi, alahsirash, tirishish kuzatiladi, bolalarda ko‘z qorachig‘ining kengayishi yoki torayishi kuzatiladi. Bemor davolanganda 2-3 sutkadan keyin sog‘ayib ketadi. 1-2% atrofida o‘lim xodisalari ro‘y beradi.

Bemorlarga tez tibbiy yordam ko‘rsatilsa, odatda 1-2 kundan keyin sog‘ayib ketadi. O‘z vaqtida davo choralari ko‘rilmagan vaqtlarda bemorning ahvoli og‘irlashib, fojiali yakun topishi ham mumkin. Bunday nohush holatlarni kuzatilmasligi uchun har bir shaxs zaharli va zaharsiz qo‘ziqorinlarni ajrata olishi lozim.

Bozorlar va savdo do‘konlaridan qo‘ziqorin xarid qilmoqchi bo‘lsangiz, gigiyenik va muvofiqlik sertifikatlari hamda veterinariya-sanitariya laboratoriya mutaxassislari tomonidan beriladigan ma’lumotnomani talab qiling. Qo‘ziqorinlarni turg‘un savdo shaxobchalaridan, belgilangan joylardan tegishli sifatini kafolotlovchi hujjatlari bor bo‘lgan taqdirda xarid qiling.

M.Nurullayeva

Viloyat SEO va JS boshqarmasi

mehnat gigiyenasi bo‘limi sanitariya vrach yordamchisi

Ushbu kasallik o‘zida gemorragik virusini saqlaydigan kanalarning chaqishi va qo‘llar kana qoni bilan ifloslanishi natijasida odamlarga yuqadi. Bundan tashqari, kasallik odamga shu kasallik bilan og‘rigan bemorning qoni orqali ham yuqishi mumkin. Buxoro, Navoiy, Sirdaryo, Jizzax va Qashqadaryo viloyatlarining cho‘l hududlari mazkur kasallik bo‘yicha tabiiy o‘choqli hududlar hisoblanadi. Kasallik respublikamiz hududiga chetdan kirib kelishi va tarqalishi ham mumkin.

Kasallikning yashirin davri o‘rtacha 2 – 3 kun davom etadi. Ba’zida bu davr bir necha soatlarga qisqarishi yoki 14 kungacha cho‘zilishi mumkin. Kasallik o‘tkir boshlanib, bemorning tana harorati 39-40 darajagacha ko‘tarilishi, sovqotib qaltirashi, mushaklari og‘rishi, badanga toshma toshishi, yuz, bo‘yin, ko‘krak qismi terilari qizarishi, milk, burun, oshqozon-ichaklardan qon ketishi kabi alomatlar bilan namoyon bo‘ladi. Ba’zi holatlarda kasallik og‘ir kechib, bemordan qon ketishi natijasida o‘lim qayd etiladi. Mazkur kasallik gemorragik belgilarsiz shaklda ham kechishi mumkin. Kasallikning bu shaklida badanda toshmalar toshmaydi, qontalashlar kuzatilmaydi, organlardan qon ketmaydi, kasallik asosan isitma va zaharlanish alomatlari bilan namoyon bo‘ladi.

Shu bois, cho‘l hududiga dam olishga chiqqanlar dam olish uchun mo‘ljallangan joy mol boqiladigan yaylovdan kamida 2 – 3 km. masofa uzoqda bo‘lishiga e’tibor berishlari kerak.

Shuni unutmaslik kerakki, agar badanga kana yopishganligi aniqlansa, tezda yaqin joylashgan tibbiyot muassasasiga murojaat qilish zarur. Birinchi galda kanani ehtiyotkorlik bilan himoya qo‘lqop kiyib olib tashlash zarur. Dastlab kana yopishgan joyga 2-3 tomchi o‘simlik yog‘i tomizib, 10-15 daqiqa kutish kerak. Pinset yoki ip yordamida sekin-asta teriga yopishgan kana olinib, shu joyga yod surtiladi va ustiga bakterotsid plastir yopishtiriladi. Olingan kana penitsillin flakonga solinib, og‘zi tiqin bilan bekiladi va yoqib tashlanadi. Ishlatilgan rezina qo‘lqoplar 70 foizli etil spirti bilan ishlov berilgach, yechiladi va yoqib yuboriladi.

Kana chaqishidan ehtiyot qilish maqsadida teri yuzasi imkon qadar kiyimlar bilan bekilishi kerak. Kana ko‘pincha oyoqlar orqali kirishini inobatga olib, shim pochalari mahkam bog‘lanishi zarur. Agar biron kishini kana chaqsa, qo‘llari kana qoni bilan ifloslansa, isitmasi oshib, burun, milklar, oshqozon-ichaklar, bachadondan qon ketsa, bunday bemorlarga yordam ko‘rsatganda bemorning qoni teri va shilliq qavatlarga tekkan bo‘lsa, unda yordam ko‘rsatgan odam ham tibbiy yordamga murojaat etishi lozim. Bundan tashqari, cho‘l hududlaridan, bozorlardan mayda va yirik shoxli mollarni kanaga qarshi ishlov bermasdan uyga olib kelmaslik, mollarda kana aniqlansa, darhol veterinariya xodimlariga murojaat qilib, ularning tavsiyasi asosida kanalarga qarshi ishlov berish kerak. Shuningdek kanalarni qo‘l bilan ezib va qaychi bilan kesib o‘ldirmaslik, qirqim mavsumiga yosh bolalar, o‘smirlar va homilador ayollarni jalb etmaslik shaxsiy gigiyena qoidalariga puxta amal qilish kasallikning oldini olishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Xo‘sh, kana chaqishining oldini olish uchun fuqarolar nimalarga e’tibor berish lozim?

Buning uchun eng avvalo:

- cho‘l hududlariga (tabiat quchog‘iga) aprel-iyun oylarida imkon qadar chiqmaslik;

- cho‘l hududlaridan, bozorlardan mayda va yirik shoxli mollarni kanaga qarshi ishlov bermasdan uyga olib kelmaslik;

- mollarda kana borligi aniqlansa, darhol veterinariya shifokoriga murojaat qilib, ularning tavsiyasi asosida kanalarga qarshi ishlov berish;

- kanalarni qo‘l bilan ezib va qaychi bilan kesib o‘ldirmaslik;

- qirqim mavsumiga yosh bolalar va o‘smirlarni jalb etmaslik;

- qirqim vaqtida faqat maxsus kiyim (qo‘lqop, yeng va poychalari mustahkam berkitiladigan shim, kamzul, rezina etik)lardan foydalanish;

- qirqim paytida shaxsiy gigiyena qoidalariga puxta amal qilish talab etiladi.

Zamira Hamroyeva

Epidemiolog vrach yordamchisi

Tovuq tuxumlari ikki xil bo‘ladi. Oq va jigarrang. Sababi – patlari oqish bo‘lgan tovuqning tuxumi oq, jigarrang yoki olachipor tovuqning tuxum esa jigarrang bo‘ladi. Ikki xil rangdagi tuxumning ozuqaviy qiymati esa bir-xil. Faqatgina ular tuxum po‘stining rangi, katta kichikligi bilan farqlanishi mumkin. Odatda yosh tovuqlar po‘sti qalin, nisbatan kichikroq tuxum qo‘yishadi. Yana tovuqning ozuqasi tuxum sarig‘ining rangi va ta’miga ta’sir etadi.

Tuxum qancha katta bo‘lsa, shuncha foydali, degan fikr to‘g‘ri emas. Katta tuxumlarda suv ko‘proq, ozuqaviy moddalar nisbati kamroq bo‘ladi. Odatda qari tovuqlarning tuxumlari kattaroq bo‘ladi. Yosh tovuqlarning tuxumlari esa kichikroq bo‘ladi. Ular katta tuxumlarga nisbatan foydali, mazali va to‘yimliroq hisoblanadi.

Tuxumni har kim o‘z ta’biga ko‘ra suvda qaynatib yoki yog‘da qovurib iste’mol qiladi. Ikkisi ham foydali. Faqat tuxum qancha ko‘p pishirilsa tarkibidagi foydali mikroelement ham yo‘qolib boraveradi. Nonushtada ham sarig‘i yumshoq pishirilgan tuxumni iste’mol qilgan ma’qul. Bolalar va qariyalarning oshqozoni qattiq pishirilgan tuxum sarig‘ini hazm qilishga qilishi qiyin kechadi.

Tuxumni chaqmay turib, uning yangi yoki eskiligini aniqlashni istaysizmi? Tuxumni bir stakan sovuq suvga solgach, tuxum cho‘ksa, yangi hisoblanadi. U suv yuzasiga qalqib chiqsa eski bo‘ladi.

Tovuq tuxumi foydali moddalarga boy bo‘lsada, muntazam is’temol qilish tavsiya etilmaydi. U yuqori allergen mahsulotlar sirasiga kiradi. Ayniqsa, xom tuxum qaynatilgan va qovurilganiga qaraganda kuchliroq allergen sanaladi.

Shuningdek, qon tarkibini tekshirganda xolesterini miqdordan ko‘p bo‘lsa, ushbu ne’matni yeyish mumkin emas. Tuxum qand kasalligi, oshqozonida, jigar va o‘t qopida muammosi bo‘lgan kishilarga ham tavsiya etilmaydi. Tibbiyot olimlari sog‘lom kishiga haftasiga ikki-uchta tuxum iste’mol qilishi mumkinligini ta’kidlashadi.

Shuningdek, bir yoshga to‘lmagan go‘daklarga butun bir tuxumni berish mumkin emas. Yosh bolaga tuxum sarig‘ining to‘rtdan bir qismi kifoya. Tuxum oqini esa bir yoshga to‘lmagan go‘dakka yedirish qat’iyan man etiladi.

Internet ma’lumotlari asosida tayyorlandi.

Gulbahor Raxmatillayeva

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyati boshqarmasi

OAV va jamoatchilik bilan ishlash bo‘limi vrach epidemiologi

“Sut mahsulotlarining xavfsizligi”

Sut mahsulotlarining xavfsizligi — bu ularning odamlar salomatligiga zarar yetkazmasligini ta’minlash jarayoni. Sut mahsulotlari faqatgina oziq-ovqat sifatida emas, balki ulardagi patogen mikroorganizmlar, toksinlar va ximik moddalarning mavjudligi bilan ham bog‘liq. Shuning uchun, sutni ishlab chiqarish va saqlash jarayonlari sanitariya talablariga mos kelishi shart.

“Sanitariya talablari”

Sut mahsulotlarini ishlab chiqarishda quyidagi sanitariya talablari amalga oshirilishi kerak:

1. “Sutning sifati”: Sutni sog‘ib olish jarayonida hayvonlar sog‘lom bo‘lishi, ularni veterinariya nazorati ostida saqlash kerak. Hayvonlarning ozuqalari, ularning sog‘lomligi va sanitariya sharoitlari tekshirilishi lozim.

2. “Texnik jarayon”: Sutni ishlab chiqarish jarayonida sanitariya normalariga rioya qilish, texnologik jarayon gigiyenik talablarga muvofiq bo‘lishi zarur. Idishlarga qadoqlash, saqlash va transportda tashish jarayonida sanitariya normalariga qat’iy rioya qilish muhim.

3. “Saklash sharoitlari”: Sut mahsulotlari sotuvga tayyor holatga keltirilgandan keyin ularning saqlanishi uchun mos sharoitlar mavjud bo‘lishi shart. Sutning harorati, muhit sharoitlari va ishlab chiqarish jarayonini nazorat qilish kerak.

4. “Sanitariya nazorati”: Sut mahsulotlari doimiy ravishda laboratoriyalarda tekshirilishi, fizik-ximik ko‘rsatgichlari, ulardagi patogen mikroorganizmlar va toksinlarni aniqlash uchun laboratoriya tekshiruvlari o‘tkazilishi kerak.

5. “Sanitariya o‘quv kurslari, targ‘ibot va tushuntirish”: Fermerlar, ishlab chiqaruvchilar va iste’molchilar uchun sanitariya talablari va xavfsizlik bo‘yicha ta’lim dasturlari tashkil etilishi muhim.

Xulosa:

Sut mahsulotlarining xavfsizligi va sanitariya talablariga mosligi har bir fuqaro uchun muhim ahamiyatga ega. Sut mahsulotlarini ishlab chiqarish va iste’mol qilish jarayonida yuqori sanitariya talablariga rioya qilish, sog‘lom avlodni shakllantirish va odamlar salomatligini ta’minlashga yordam beradi. Shuning uchun, har birimiz o‘zimizdan boshlab, sanitariya talablariga rioya qilishimiz va bu boradagi bilimlarimizni oshirishimiz kerak. Basharti sut mahsulotlari xavfsizligi talablariga rioya qilinmas ekan, salomatlik uchun muhim ozuqa emas balki yuqumli va boshqa kasalliklarni manbasi bo‘lib qolish ehtimoli yuqoridir.

Akbar Tursunov

Sanepidqo‘mita Navoiy viloyati boshqarmasi

ovqatlanish gigiyenasi bo‘linmasi mudiri

1. Sovuqlik zanjiri deganda nimani tushunasiz
2. Tabiiy-o‘choqli kasalliklarga qaysi kasalliklar kiradi.
3. Fuqarolarni gigiyenik o‘qitish va tarbiyalash ishlarini olib borishda aholining qaysi qatlami jalb etiladi?
4. Epidemiologik jarayon nima?
5. Bezgakning eliminatsiyasi nima?
6. Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati O‘zbekiston Respublikasining qaysi Qonun va qonun osti hujjatlariga asosan o‘z faoliyatini yuritadi?
7. Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo’mitasining asosiy vazifalari, burchi va huquqi?
8. Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi tо‘g‘risidagi qonun; aholiga sanitariya – epidemiologiya xizmati ko‘rsatishning asosiy prinsiplari?
9. Sog‘liqni saqlash tizimi va uning tarkibi?
10. Jamoat salomatligi, asosiy tushunchalar, jamoat salomatligini belgilovchi ko‘rsatkichlar va omillar?
11. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi sohasidagi vakolatlari?
12. Davlat sanitariya nazoratini amalga oshiruvchi organlarga qaysi tashkilotlar kiradi?
13. Salomatlikka qanday omillar ta’sir etadi?
14. Kasallik-bu nima?
15. Qaysi vitamin yetishmasligi raxitga olib keladi?
16. Zararli odatlarga nimalar kiradi?
17. Sterilizatsiyadan oldin barcha tibbiy buyumlar nima maqsadda tozalovdan o’tkazish zarur?
18. Sterilizatsiya deganda nimani tushunasiz?
19. Odamlar orasida yuqumli kasalliklarni keng tarqalishiga nimalar sabab bo’ladi?
20. “Etika” so’zi qanday ma’noni bildiradi?

1. Epidemiologik muammolarni yechishda statistik usullardan foydalanish va epidemiologik ma’lumotlarni tahlil qilish tamoyillari.
2. Antroponoz, zooantroponoz, zoonoz va sapronoz kasalliklarni profilaktikasi va epidemiyasiga qarshi choralar.
3. Tibbiy parazitologiya nimani o‘rganadi va tibbiy parazitologiya qanday bo‘limlardan iborat?
4. Quturish kasalligining epidemiologiyasi va profilaktikasi
5. Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi deganda nimani tushunasiz? Qisqacha tushuncha bersangiz.
6. Geogelmintozlar nima? Misollar keltiring.
7. Kuydirgi kasalligining epidemiologiyasi va profilaktikasi.
8. Epidemiologik tashhisning asosiy prinsiplari, yuqumli kasalliklarning operativ (tezkor) va retrospektiv epidemiologik tahlili, tibbiy geografik xaritasi.
9. Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qо‘mitasi O‘zbekiston Respublikasining qaysi Qonun va qonun osti hujjatlariga asosan o‘z faoliyatini yuritadi?
10. Qaysi mutaxassis parazitar kasalliklar tashuvchilarni doimiy monitoringini olib boradi?
11. Yangi kimyoviy moddalar va mahsulotlar toksikologiya-gigiyena jihatidan baholangandan keyingina O‘zbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachining ruxsatnomasi bilan yo‘l qo‘yilishi shartligi qaysi Qonunda belgilab qo‘yilgan?
12. Sog‘liqni saqlash vazirligining qanday buyruqlari asosida parazitar kasalliklarning oldini olish choralari ko‘riladi?
13. Sanitariya-epidemiologiya qо‘mitasi tizimida ruxsat berish bo‘limi mutaxassislarining xizmat vazifalariga nimalar kirishini bayon qilsangiz.
14. Poliomiyelit,qizamiq kasalliklari ustidan olib borilgan nazoratda indikator ko‘rsatkichi nima?
15. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016 yil 30 apreldagi 131-sonli qarori bilan tasdiqlangan Nizomlar nimalar haqida?
16. Yangi kimyoviy moddalar va mahsulotlar toksikologiya-gigiyena jihatidan baholangandan keyingina O‘zbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachining ruxsatnomasi bilan yo‘l qo‘yilishi shartligi qaysi Qonunda belgilab qo‘yilgan?
17. Respublikamizda qaysi karantin va o‘ta xavfli yuqumli kasalliklar ro‘yxatga olinadi.
18. Verifikatsiya,eliminatsiya, likvidatsiya masalalarida qaysi infeksiyalar buyicha Respublikada vaziyat holati qanday?
19. Karantin va o‘ta xavfli yuqumli kasalliklarga qaysi kasalliklar aniqlanganda qanday chora-tadbirlar amalga oshiriladi. Brutsellyoz kasalligini oldini olish bo‘yicha o‘tkazilayotgan chora-tadbirlar.
20. Epidemiologik tashhisning asosiy prinsiplari, yuqumli kasalliklarning operativ (tezkor) va retrospektiv epidemiologik tahlili, tibbiy geografik xaritasi.
21. Epidemiologik diagnostika, shuningdek yuqumli kasalliklar diagnostikasi uchun laboratoriya usullaridan foydalanish va natijalarni baholashning umumiy prinsiplari.
22. Yuqumli kasalliklar immunologiyasi asoslari.
23. Qrim-Kongo gemorragik isitma kasalligining yuqish yo‘llari va uning profilaktikasi.
24. Epidemiologik diagnostika, shuningdek yuqumli kasalliklar diagnostikasi uchun laboratoriya usullaridan foydalanish va natijalarni baholashning umumiy prinsiplari.
25. Plazmodiumning nechta turi odamda bezgakni keltirib chiqaradi?
26. Vaksinalar uchun sovuqlik zanjiri nima uchun kerak?
27. Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qо‘mitasining mutaxassislari o‘z ish faoliyati davomida qaysi hujjatlarga asoslanib ish olib boradi?
28. Poliomiyelit,qizamiq kasalliklari ustidan olib borilgan nazoratda indikator ko‘rsatkichi nima?
29. Qaysi mutaxassis parazitar kasalliklar tashuvchilarni doimiy monitoringini olib boradi?
30. Bezgakning qaysi shakli og‘ir asoratlarni keltirib chiqaradi?
31. Fuqarolarni gigiyenik o‘qitish va tarbiyalashning maqsadi nima?
32. Tibbiy parazitologiya nimani o‘rganadi va tibbiy parazitologiya qanday bo‘limlardan iborat?
33. Sovuqlik zanjiri deganda nimani tushunasiz
34. Yuqumli kasalliklar Immunnaprofilaktikasida emlash ishlarini tashkillashtirish, qamrab olish masalalarida sanitariya epidemiologiya qо‘mitasining vazifasi nimadan iborat?
35. Plazmodiumning nechta turi odamda bezgakni keltirib chiqaradi?
36. Leyshmanioz turlarini sanab bering va ulardan qaysi biri yuqori o‘lim ko‘rsatkichini beradi?
37. Fuqarolarni gigiyenik o‘qitish va tarbiyalashning maqsadi nima?
38. Leyshmanioz turlarini sanab bering va ulardan qaysi biri yuqori o‘lim ko‘rsatkichini beradi?
39. Antroponoz, zooantroponoz, zoonoz va sapronoz kasalliklarni profilaktikasi va epidemiyasiga qarshi choralar.
40. Gigiyena fani nimani o‘rgatadi?
41. Loyihalarning dastlabki texnik iqtisodiy asoslanishini yoki dastlabki texnik-iqtisodiy hisob-kitobini, texnik-iqtisodiy asoslanishini yoki texnik-iqtisodiy hisob-kitobini ishlab chiqish tartibi haqida nimalar bilasiz?
42. Bezgakni eliminatsiyasi nima?
43. Tabiy-o‘choqli kasalliklarga qaysi kasalliklar kiradi.
44. O‘ta xavfli yuqumli kasalliklar profilatikasida yo‘l qo‘yilgan xato va kamchiliklar yuzasidan jismoniy va yuridik shaxslarga qo‘llaniladigan choralar.
45. Epidemiologik muammolarni yechishda statistik usullardan foydalanish va epidemiologik ma’lumotlarni tahlil qilish tamoyillari.
46. O‘zbekiston Respublikasida qanday tabiiy o‘choqli parazitar kasalliklar uchraydi?
47. Verifikatsiya,eliminatsiya, likvidatsiya masalalarida qaysi infeksiyalar buyicha Respublikada vaziyat holati qanday?
48. Yuqumli kasalliklarga qarshi jamoaviy immunitet darajasini aniqlash usullari.
49. Qaysi mutaxassis parazitar kasalliklar tashuvchilarni doimiy monitoringini olib boradi?
50. Tibbiy madaniyat, uning asoslari va hayotga tadbiq qilish deganda nimani tushunasiz?
51. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi tarkibiga kiruvchi tashkilotlarning nomini aytib bering?
52. Qaysi mutaxassis parazitar kasalliklar tashuvchilarni doimiy monitoringini olib boradi?
53. Yuqumli kasalliklar Immunоprofilaktikasida emlash ishlarini tashkillashtirish, qamrab olish masalalarida sanitariya epidemiologiya qо‘mitasining vazifasi nimadan iborat?
54. Epidemiologik muammolarni yechishda statistik usullardan foydalanish va epidemiologik ma’lumotlarni tahlil qilish tamoyillari.
55. Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qо‘mitasi qaysi hujjatlarga asoslanib ish olib boradi?
56. Epidemiologik diagnostika, shuningdek yuqumli kasalliklar diagnostikasi uchun laboratoriya usullaridan foydalanish va natijalarni baholashning umumiy prinsiplari.
57. Poliomiyelit,qizamiq kasalliklari ustidan olib borilgan nazoratda indikator ko‘rsatkichi nima?
58. Respublikada olib borilayotgan antrabik xizmat to‘g‘risida.
59. Bezgakning qaysi shakli og‘ir asoratlarni keltirib chiqaradi?

    
    

1️. Navoiy shahridagi 2ta ob'ektni rekonstruksiya (https://t.me/unopsuzbekistan/502) qilish: Navoiy viloyati Sanepidqo‘mita boshqarmasi | Navoiy viloyati OITSga qarshi kurash markazi.

⏰ Ariza topshirishning oxirgi muddati: 2025-yil 21-mart, 12:00 (Toshkent vaqti bilan).

2️. Tibbiy/laboratoriya uskunalarini yetkazib berish va o‘rnatish (https://t.me/unopsuzbekistan/500). (https://t.me/unopsuzbekistan/500)

⏰ Ariza topshirishning oxirgi muddati: 2025-yil 24-mart, 12:00 (Toshkent vaqti bilan)

3️. Xorazm viloyatidagi 2ta ob'ektni rekonstruksiya (https://t.me/unopsuzbekistan/507) qilish: Sanepidqo'mitaning Xorazm viloyati boshqarmasi | Xorazm viloyati OITSga qarshi kurash markazi.

⏰ Ariza topshirishning oxirgi muddati: 2025-yil 24-mart, 12:00 (Toshkent vaqti bilan).

4️. Sirdaryo viloyati OITSga qarshi kurash markazi binosini rekonstruksiya (https://t.me/unopsuzbekistan/513) qilish.

⏰ Ariza topshirishning oxirgi muddati: 2025-yil 24-mart, soat 12:00 (Toshkent vaqti bilan).

5️. O‘zbekistondagi 25ta Sanepidqoʻmitasi laboratoriyalari va 2ta shifoxona qurilishida sifatni ta’minlash va qurilish maydoni nazorati bo‘yicha konsalting xizmatlari (https://t.me/unopsuzbekistan/518). (https://t.me/unopsuzbekistan/518)

⏰ Ariza topshirishning oxirgi muddati: 2025-yil 25-mart, soat 12:00 (Toshkent vaqti bilan).

___

❗️Обзор тендеров ЮНОПС с крайнем сроком подачи до 31 марта❗️

1. Реконструкция (https://t.me/unopsuzbekistan/502) 2 объектов в г. Навои: Навоийское областное управление Санэпидкомитета | Навоийский областной центр СПИДа.

⏰ Крайний срок подачи заявок: 21 марта 2025 года, 12:00 (по Ташкентскому времени).

2. Поставка (https://t.me/unopsuzbekistan/500), (https://t.me/unopsuzbekistan/500) доставка и установка медицинского/лабораторного оборудования.

⏰ Крайний срок подачи заявок: 24 марта 2025 года, 12:00 (по Ташкентское время).

3. Реконструкция (https://t.me/unopsuzbekistan/507) 2 объектов в Хорезмской области: Хорезмское областное управление Санэпидкомитета | Хорезмский областной центр СПИДа.

⏰ Крайний срок подачи заявок: 24 марта 2025 года, 12:00 (по Ташкентскому времени).

4. Реконструкция (https://t.me/unopsuzbekistan/513) главного здания Сырдарьинского областного центра по борьбе со СПИДом.

⏰ Крайний срок подачи заявок: 24 марта 2025 года, 12:00 (по ташкентскому времени).

5. Оказание (https://t.me/unopsuzbekistan/518) консультационных услуг по обеспечению качества и техническому надзору на объекте при новом строительстве 25 лабораторий Санэпидкомитета и 2 больниц в Узбекистане.

⏰ Крайний срок подачи заявок: 25 марта 2025 года, 12:00 (по Ташкентскому времени).

Barafsil 🎥 Kiberjinoyatlar

Gʻoliblarga tashabbuskorlarning Alisher Navoiy gʻazallariga sharhlar bitilgan nodir kitoblari sovgʻa qilindi.

Qo‘llarda ko‘plab mikroblar yashaydi va ular turli kasalliklarni yuqtirish xavfini oshiradi.

Qo‘llarni sovun bilan yaxshilab yuvish mikroblarni yo‘q qilishga yordam beradi.

Qo‘l yuvish joylarida sovun, suv va qo‘l sovunlagichlar yetarli bo‘lishi kerak.

Qo‘l yuvish joylarida qo‘l artish uchun qog‘oz sochiqlar bo‘lishi kerak.

Qo‘l yuvish joylarida chiqindilarni yig‘ish uchun chiqindi chelaklari bo‘lishi kerak.

Qo‘l yuvish joylari har kuni tozalanishi kerak.

Qo‘l yuvish joylari atrofida chiqindilar bo‘lmasligi kerak.

Ovqatlanishdan oldin va keyin

Hojatxonadan chiqqandan keyin bolalarni qо‘llarini tez-tez yuvishga о‘rgating.

Birgalikda bolalar sog‘lig‘ini saqlaylik!

Emlashlar Milliy taqvimiga ko‘ra AKDS vaksinalash sxemasi:

AKDS vaksinalarining qachon va qaysi kasalliklarga qarshi qoʻllanilishiga koʻra 6 turi mavjud:

AKDS-1 lkki oylikda

Koʻk yoʻtal, boʻgʻma (difteriya), qoqsholga (stolbnyak) qarshi emlash vaksinalash.

AKDS-2 Uch oylikda

Koʻk yoʻtal, boʻgʻma, qoqsholga qarshi emlash vaksinalash.

AKDS-3 Toʻrt oylikda

Koʻk yoʻtal, boʻgʻma, qoqsholga qarshi emlash vaksinalash.

AKDS-4 Oʻn olti oylikda

Koʻk yoʻtal, boʻgʻma, qoqsholga qoqsholga qarshi emlash vaksinalash.

ADS-M-5 Yetti yoshda

Boʻgʻma, qoqsholga qarshi emlash vaksinalash.

ADS-M-6 Oʻn olti yoshda

Boʻgʻma, qoqsholga qarshi emlash vaksinalash.

Assalomu alaykum, muhtarama opa-singillar!

Hamkasblar!

Dunyoga zeb va oro berayotgan shunday bahor kunlarida Sizlarni go‘zallik, nafosat, yasharish bayrami bo‘lgan 8-mart bilan tabriklashdan mamnunman. Ayol hayotda onamiz, juftu halolimiz, opa-singlimiz, qizimiz bo‘lib yashaydi. Ayol kishi avvalo ona sifatida qadrlanadi. Qu’roni Karimning bir necha suralarida onani e’zozlashga, uning xaqqini ado etishga buyurilgan. Payg‘ambarimiz hadislarining birida “Jannat – onalar oyog‘i ostida” deb ulkan ibrat ko‘rsatib ketganlar.

Hayotimizning ko‘rki va fayzi, jamiyat va oilaning ustuni, kelajak davomchilari, xonadonlarimiz malikalari bo‘lgan xotin-qizlarimizni hurmat qilish dono xalqimiz uchun azaldan yuksak qadriyat bo‘lib kelgan. Zero, sizlar bilan hayotimiz mazmunli, uylarimiz esa nurafshondir. Sizlar har bir sohada go‘zal ibrat va namuna ko‘rsatib kelasizlar.

Boshqarmamizning faoliyatida ham aziz opa-singillarimiz alohida o‘ringa ega. Ular o‘z aql-zakovati, tuganmas mehri va fidoyiligi bilan doimo barchaga o‘rnak bo‘lib kelmoqdalar. Ularning bilimu tajribasi va tashabbuskorligiga biz har bir ishimizda tayanamiz.

Uzoq yillar davomida biz bilan baqamti, yelkama-yelka ishlab kelayotgan, ustozlik maqomida bo‘lgan, sohaning sir-asrorlarini hijjalab o‘rgatgan hamkasblarimizga har qancha ehtirom ko‘rsatsak oz! Munis opa-singillarimizning bundan keyingi mehnat faoliyati ham unumli va barakali bo‘lsin.

Aziz opa-singillar!

Yana bir bor bugungi go‘zallik va nafosat bayrami bilan sizlarni samimiy qutlaymiz. Sizlarga uzoq umr, mustahkam sog‘liq, oilaviy baxt va farzandlaringizning kamolini tilab qolamiz. Rizqu nasibangiz hamisha ziyoda bo‘lsin! Bahor kayfiyati siz, azizlarga, doimo hamroh bo‘lsin!

Bayramingiz muborak bo‘lsin!

Korrupsiyaga qarshi kurashishda nafaqat sud, huquq-tartibot organlari vakillari, balki jamoat tashkilotlarining faollari, jurnalistlar, blokerlar va oddiy fuqarolar tashabbus ko‘rsatishi mumkin.

Batafsil 🎥 Sanepidqo‘mitaning Navoiy viloyati boshqarmasi tomonidan tayyorlangan videorolik shu haqda.

📢 UNOPS Navoiy shahridagi 2ta ob'ektni rekonstruksiya qilish bo‘yicha tender e’lon qiladi:

1. Navoiy viloyati Sanepidqo‘mita boshqarmasi

2. Navoiy viloyati OITSga qarshi kurash markazi

📍Ushbu markazlarga biz bilan tashrif buyuring:

1. 04-mart (seshanba), 14:00-15:00: Navoiy viloyati Sanepidqo‘mita boshqarmasi. Manzil: Navoiy sh., Navoiy ko‘chasi, 8-uy.

2️. 04-mart (seshanba), 15:30-16:30: Navoiy viloyati OITSga qarshi kurash markazi. Manzil: Navoiy sh., Ibn Sino ko‘chasi, 27-uy.

🖥️ Tenderga ariza berish tartibini o’rganish uchun 2025-yil 05-mart kuni soat 10:30-12:00da Google Meet (http://meet.google.com/toq-vwvw-urf) orqali bo‘lib o‘tadigan tender oldi yig‘ilishida ishtirok eting.

🗂️ Tender hujjatlariga havola (https://www.ungm.org/Public/Notice/260465). (https://www.ungm.org/Public/Notice/260465)

⏰ Ariza topshirishning oxirgi muddati: 2025-yil 21-mart, 12:00 (Toshkent vaqti bilan).

___

❗️Обновление в тендере! Пожалуйста, внимательно ознакомьтесь с изменениями❗️

📢 ЮНОПС объявляет тендер на реконструкцию 2 объектов в г. Навои:

1. Навоийское областное управление Санэпидкомитета.

2. Навоийский областной центр СПИДа

📍Присоединяйтесь к посещению объекта:

1. 04 марта (вторник), 14:00-15:00: Навоийское областное управление Санэпидкомитета. Адрес: 8, улица Навои, г. Навои, Узбекистан.

2. 04 марта (вторник), 15:30-16:30: Навоийский областной центр СПИДа. Адрес: 27, улица Ибн Сино, г. Навои, Узбекистан.

🖥️ Чтобы узнать, как подать заявку на участие в тендере, примите участие в предтендерной встрече онлайн 05 марта 2025 года, 10:30-12:00 через Google Meet (http://meet.google.com/toq-vwvw-urf). (http://meet.google.com/toq-vwvw-urf)

🗂️ Ссылка (https://www.ungm.org/Public/Notice/260465) на тендерную документацию.

⏰ Крайний срок подачи заявок: 21 марта 2025 года, 12:00 (по Ташкентскому времени).

– Iste’mol qilish mumkin bo‘lgan va zaharli zamburug‘larni bir-biridan ajratish murakkab. Ko‘p hollarda ular bir-biriga o‘xshaydi. Oq zamburug‘, qizil qo‘ziqorin, shampinyon va opyonok turlari iste’molga yaroqli zamburug‘lardir. Zaharli (qizil muxomor, kulrang muxomor, satanin, sariq soxta zamburug‘)larni iste’mol qilganda, tuzlangan yoki marinovka qilingan zamburug‘larni ruxlangan idishlarda saqlaganda zaharlanish ro‘y beradi.

Tabiatda zamburug‘larning 100 mingdan ortiq turi uchraydi. Qo‘ziqorinlar ham shulardan biri.

Yurtimizda qalpoqchali zamburug‘larning 200 dan ziyod turi mavjud. Ulardan 150 dan ziyod botanik turi zaharli, atigi 25 turigina iste’mol uchun yaroqli hisoblanadi.

Iste’molga yaroqli qo‘ziqorinlar ma’danli moddalar, oqsil hamda “C” va “B” guruhlariga mansub darmondorilarga juda boydir. Uning eng asosiy ustunligi – tarkibida oqsilning mo‘lligida. Zamburug‘da oqsil tuxumdan 2, go‘shtdan 3 barobar ko‘p ekan. Fosfor va kalsiy borasida baliq qatori.

Zamburug‘ qondagi xolesterin miqdorini pasaytiradi. U, shuningdek, qandli diabet bilan og‘rigan kishilarga foydali.

Iste’molga yaroqli – “smorchok” va “strochok” qo‘ziqorinlaridan noto‘g‘ri taom tayyorlanganda ham kishi zaharlanib qolishi mumkin. Chunki, ular tarkibida zaharli gelvelat kislota bo‘lib, u suvda yaxshi eriydi, shuning uchun bunday turdagi qo‘ziqorinlarni iste’mol qilishdan oldin qaynatib, suvini to‘kib tashlash kerak.

Avtomagistral yo‘l yoqalari, zaharli og‘ular hamda kimyoviy moddalar saqlanadigan omborxonalarning tevarak-atroflarida o‘sadigan zamburug‘lardan ham zaharlanish holatlari kuzatiladi. Chunki mashinalardan chiqadigan is-gazlar va zaharli moddalarni qo‘ziqorinlar o‘ziga singdirib oladi, demak bunday holatlarda iste’molga yaroqli bo‘lgan zamburug‘lardan ham odam zaharlanadi.

Zamburug‘dan zaharlanganda kasallik belgilari iste’mol qilingan zamburug‘nning turiga qarab, turlicha namoyon bo‘ladi. Masalan, qizil muxomor tarkibida muskaridin va muskarin alkaloidlari mavjud. Qizil muxomordan zaharlanganda kasallik belgilari 1-2 soat o‘tgach namoyon bo‘ladi. Asab tizimi faoliyatida o‘zgarishlar, so‘lak oqishi, ko‘p terlash, ko‘zdan yosh oqishi mumkin, tomir urishi (puls) sekinlashadi va sustlashadi, bemorlarda alahsirash (gallyutsinatsiya), titrash, shuningdek, ko‘z qorachig‘ining kengayishi yoki torayishi kuzatiladi.

Bemorlarga tez tibbiy yordam ko‘rsatilsa, odatda 1-2 kundan keyin sog‘ayib ketadi. O‘z vaqtida davo choralari ko‘rilmagan vaqtlarda bemorning ahvoli og‘irlashib, fojiali yakun topishi ham mumkin. Bunday nohush holatlarni kuzatilmasligi uchun har bir shaxs zaharli va zaharsiz qo‘ziqorinlarni ajrata olishi lozim.

Bozorlar va savdo do‘konlaridan zamburug‘ xarid qilmoqchi bo‘lsangiz, gigiyenik va muvofiqlik sertifikatlari hamda veterinariya-sanitariya laboratoriya mutaxassislari tomonidan beriladigan ma’lumotnomani talab qiling. Zamburug‘larni turg‘un savdo shoxobchalaridan, belgilangan joylardan tegishli sifatini kafolatlovchi hujjatlari bor bo‘lgan taqdirda xarid qiling.

Albatta ko‘pchilikning zamburug‘dan mazali taom tayyorlash uchun bahorda tog‘u dashtlarga borib terishda imkoni cheklangan. Borganda ham zaharli bo‘lmagan zamburug‘ni tanish va ajratib olish mushkul ish, lekin hohish va istakni qondarish uchun nima qilish kerak? Birgina to‘g‘ri yo‘l bu - bozorlar, marketlarimizda issiqxona sharoitida yetishtirilgan veshenka, shampinyon kabi zamburug‘larni tavsiya qilaman. Zamburug‘li mazali taomlar va salatlar tayyorlashni bexavotir va xavfsiz tanlov hozirgi kunda issiqxona zamburug‘laridir. Ta’mi va foydaliligi tabiiy zamburug‘lardan aslo kam emas.

Akbar Tursunov
Sanepidqo‘mita Navoiy viloyat boshqarmasi
Oliy toifali mutaxassisi

Gepatit C bilan zararlanishni oldini olish uchun uning yuqish yo‘llarini bilish muhim hisoblanadi. Gepatit C virusi insonga uch xil yo‘l orqali yuqadi: parenteral, jinsiy va vertikal.

1. Parenteral usul – bu gepatit C tashuvchi bemordan nosteril (shprits, stomatologik, ginekologik va manikyur) anjomlari orqali yuqishi bo‘lib, ushbu buyumlarni dezinfeksiyalash va bir necha bosqichda sterilizatsiyalash orqali yuqishni oldini olish mumkin.

2. Jinsiy yo‘l – bu usulda virus xuddi venerik kasalliklar, VICH va gepatit virusi kabi yuqishi mumkin.

3. Vertikal usul – bu usul orqali yuqish homilador ayolni o‘tkir C virusli gepatit bilan zararlanganda yoki xronik gepatit C kasalligi homiladorlik davrida qo‘ziganda kuzatiladi.

Gepatit C-ni diagnostika qilish va davolash to‘laligicha o‘rganilmagan – «yosh» muammo hisoblanishiga qaramasdan unga qarshi kurash bo‘yicha bir qator jiddiy qadamlar qilib ulgurildi. Ko‘p hollarda gepatit C-ni davolash orqali uzoq remissiya, ya’ni nofaol davrga o‘tkazib, asoratlarning oldini olish mumkin. O‘tkir gepatitni davolash orqali esa 15-20% holatlarda to‘liq tuzatib yuborish imkoni bor.

Gepatit C-da buyuriladigan parhez boshqa virusli gepatitdagi parhez kabi bo‘lib, kasallikning shakli (sariqli/sariqsiz), og‘irlik darajasi (yengil, o‘rtacha og‘ir, og‘ir) ga bog‘liq.

Parhez qilish:

Asosiy prinsiplar:

Ovqat kaloriyasi 3200-3500 kkal, 5-6 mahal bo‘lib-bo‘lib ovqatlanish kerak, ovqat qaynatilgan, qiymalangan yoki qirg‘ichdan o‘tkazilgan bo‘lishi kerak.

Tuz miqdori -10 g, shishlar paydo bo‘lsa 4-5 g gacha pasaytiriladi yoki umuman voz kechiladi. Sutkalik suyuqlik miqdori 1,5-2 litr. Ratsionda oqsil miqdori yetarli bo‘lishi lozim: (100-120 g/sut, ulardan 50% dan ortig‘i hayvon yog‘i). O‘simlik tabiatli yog‘lar miqdori qabziyatda – ko‘paytiriladi, ich ketishida – pasaytiriladi. Uglevodlar miqdori fiziologik normadan ortmasligi kerak (450 g/sut, ulardan qand 70 grammdan ortmasligi shart). Kasallikning o‘tkir davrida alkogol, yog‘li, o‘tkir, achchiq, dudlangan, konservalangan mahsuotlar iste’mol qilish mumkin emas. Ovqatlar qaynatilgan, bug‘da pishirilgan yoki duxovkada toblangan bo‘lishi kerak. Sut mahsulotlari, tvorog, unli mahsulotlar, asal, shirin choy, meva va sabzavot sharbatlari, uzum va tarvuz tavsiya etiladi. Mineral suvlardan "Borjomi", "Yessentuki-4" mumkin.

Prezidentning “Ayrim dolzarb virusli infeksiyalar tarqalishiga qarshi kurashish chora-tadbirlarini takomillashtirish to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq:

virusli gepatitlarning “B” va “C” turlarini erta aniqlash uchun respublikaning barcha hududlarida skrining tekshiruvlarini o‘tkazish va kasallikni davolash qamrovini oshirish;

skrining tekshiruvlarida virusli gepatit “C” turi aniqlangan bemorlarni davolash jarayonida dori vositalari bilan bepul ta’minlash belgilangan.

❗️2025-yil 25-fevral (seshanba), soat 11:00-12:00 ushbu markazga biz bilan tashrif buyuring. Manzil: Navoiy shahri, Navoiy ko‘chasi, 8-uy.

‼️Tenderga ariza berish tartibini o’rganish uchun 2025-yil 26-fevral kuni soat 16:00-17:00da Google Meet (http://meet.google.com/irs-vidj-pfc) orqali bo‘lib o‘tadigan tender oldi yig‘ilishida ishtirok eting.

🗂️ Tender hujjatlariga havola (https://www.ungm.org/Public/Notice/260110). (https://www.ungm.org/Public/Notice/260110)

⏰ Ariza topshirishning oxirgi muddati: 2025-yil 17-mart, soat 12:00 (Toshkent vaqti bilan).

___

📢 ЮНОПС объявляет тендер на выполнение мелких работ по реконструкции Санэпидкомитета города Навои.

❗️Присоединяйтесь к посещению объекта 25 февраля 2025 года (вторник) в 11:00-12:00, по адресу: 8, улица Навои, г. Навои, Узбекистан.

‼️ Чтобы узнать, как подать заявку на участие в тендере, примите участие в предтендерной встрече онлайн 26 февраля 2025 года, 16:00-17:00 по ссылке (http://meet.google.com/irs-vidj-pfc) Google Meet.

🗂️ Ссылка (https://www.ungm.org/Public/Notice/260110) на тендерную документацию.

⏰ Крайний срок подачи заявок: 17 марта 2025 года, 12:00 (по Ташкентскому времени).

@sanepidcommittee

@unopsuzbekistan

O‘yinchoqlarni tayyorlashda foydalaniladigan xom ashyo toza (iflos bo‘lmagan), noinfeksion va amaldagi Bolalar o‘yinchoqlarining xavfsizligi to‘g‘risidagi umumiy texnik reglamentning 5-moddasi 1.2-paragrafida keltirilgan va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjat talablariga mos bo‘lishi kerak. Yoshi 3 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun mo‘ljallangan o‘yinchoqlarni tayyorlashda tabiiy mo‘ynadan, tabiiy charmdan, oynadan, chinnidan, bo‘yalgan kauchukdan, karton va qog‘ozdan, namlik muhitda o‘lchamlari 5% dan ko‘proqqa oshadigan predmetdan hamda ovoz chiqaruvchi o‘yinchoqlar ichini to‘ldirishda o‘lchami 3 mm. va undan kichik bo‘lgan granulalardan foydalanish mumkin emas. Yoshi 3 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun mo‘ljallangan o‘yinchoqlarda xavflilik darajasi 1-sinfga mansub bo‘lgan kimyoviy moddalarni qo‘llashga ruxsat etilmaydi. O‘yinchoqlarda oldin boshqa maqsadlarda ishlatilgan ikkilamchi xom-ashyoni qayta ishlab olingan materiallarni qo‘llashga ruxsat etilmaydi.

O‘yinchoqlarni ishlab chiqarishda o‘z korxonasining chiqindilaridan foydalanishga ruxsat beriladi. O‘yinchoqlarning muhofaza-dekorativ yuzasi qoplamasi namli muhitga, so‘laklar va terlar ta’siriga chidamli bo‘lishi kerak. O‘yinchoqlarni konstruksiyalash va tayyorlash shunday bo‘lishi kerakki, ulardan bajaradigan vazifasiga ko‘ra foydalanish vaqtida, bolalarning va ularga qarab turuvchi shaxslarning hayoti hamda salomatliklariga xavf tug‘dirmasligi kerak.

Basharti, shaxsga nisbatan pora so‘rab tovlamachilik qilingan bo‘lsa va ushbu shaxs jinoiy harakatlar sodir etilganidan keyin bu haqda o‘ttiz sutka mobaynida o‘z ixtiyori bilan arz qilsa, chin ko‘ngildan pushaymon bo‘lib, jinoyatni ochishda faol yordam bergan bo‘lsa, u javobgarlikdan ozod etiladi [O’zb. Res. Jinoyat Kodeksi]

Agar tasavvur qilingan pora mansabdor shaxs tomonidan olinmagan yoki olishdan bosh tortilgan bo‘lsa, pora berishga harakat qilgan shaxsning harakatini pora berish uchun suiqasd qilish kabi tavsiflash lozim bo‘ladi. Ammo pora berish va olish nafaqat mansabdor shaxsning o‘zi uni olganida, balki uning ixtiyori yoki uning topshirig‘i bo‘yicha uni boshqa shaxslar qabul qilganida ham tugallangan jinoyat hisoblanadi [O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining qarori, 24.09.1999 yildagi 19-son].

Manfaatlar to‘qnashuvi shaxs yoki tashkilot bir nechta manfaatlarga ega bo‘lib, ulardan biri ularning vazifalarini ob’ektiv bajarishiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan holatda yuzaga keladi.

Masalan, O‘zbekistonda mahalliy davlat amaldori ijtimoiy infratuzilma loyihalari uchun yer uchastkalarini taqsimlash uchun mas’ul edi. Ammo keyinchalik aniqlanishicha, u qimmatli uchastkani yaqin qarindoshlariga tegishli kompaniyaga ancha arzon narxda ajratib bergan. Bu shaxsiy aloqalar rasmiy qarorlarga ta’sir qilgan klassik manfaatlar to‘qnashuvi misoli.

O‘zbekiston Respublikasining “Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida”gi qonuni (https://lex.uz/uz/docs/-6952742) davlat organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, davlat muassasalari, davlat unitar korxonalari, davlat maqsadli jamg‘armalari va davlat ulushi 50% yoki undan ortiq bo‘lgan aksiyadorlik jamiyatlariga tatbiq etiladi. Prezidentning PQ-210-son qarori ijrosini ta’minlash maqsadida Respublika idoralararo komissiyasi qonun tatbiq etiladigan davlat organlari va tashkilotlarining aniq ro‘yxatini tasdiqladi (yuqoridagi ro‘yxatni ko‘ring) Qonun joriy yilning 6-dekabrida kuchga kirdi.

Manfaatlar to‘qnashuvi ≠ avtomatik huquqbuzarlik. Muammo to‘qnashuvning o‘zida emas, balki uni qanday hal qilishda. Asosiy xavf to‘qnashuvni inkor qilishda, shaxsiy manfaat uchun undan foydalanishda yoki uni oshkora hal qilmaslikda paydo bo‘ladi.

Yana bir bor tushuntirish uchun: manfaatlar to‘qnashuvi turli yo‘llar bilan yuzaga kelishi mumkin. O‘zbekistonda bu quyidagi holatlarda keng uchraydi:

-- Qaror qabul qilishga ta’sir qiladigan sovg‘alar yoki mehmondo‘stlik.

-- Maxfiy ma’lumotlardan shaxsiy foyda olish.

-- Xizmat majburiyatlaridan ko‘ra shaxsiy manfaatlarni ko‘zlab qaror qabul qilish.

Eslab qoling! Masala to‘qnashuvda emas, balki uni qanday hal qilishingizda!

Voy! Deyarli unutdim. Bizning qonunimiz manfaatlar to'qnashuvini quyidagicha ta'riflaydi:

"shaxsning shaxsiy (bevosita yoki bilvosita) manfaatdorligi uning o‘z lavozim yoki xizmat majburiyatlarini lozim darajada bajarishiga ta’sir ko‘rsatayotgan yoxud ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan hamda shaxsiy manfaatdorlik bilan fuqarolarning, tashkilotlarning, jamiyatning yoki davlatning huquqlari, qonuniy manfaatlari o‘rtasida qarama-qarshilik yuzaga kelayotgan (mavjud manfaatlar to‘qnashuvi) yoki yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan (ehtimoliy manfaatlar to‘qnashuvi) vaziyat."

Manba: https://t.me/anticorrumpere

Bu haqida yuqoridagi infografikada batafsil ma’lumot taqdim etildi.

Gepatit Aga qarshi farzandingizni emlatishni unutmang!

O‘rganish davomida veterinariya-sanitariya ekspertiza laboratoriyasi xodimlari bilan birgalikda jami 13,5 kg. miqdorida iste’molga yaroqsiz oziq-ovqat mahsulotlari, jumladan 4,5 kg. mandarin, 3 kg. anor, 1,5 kg. uzum, 1,5 kg. pomidor, 3 kg. sabzi savdodan olindi.

Ushbu jarayon filialda yo‘lga qo‘yilib, to‘liq ishga tushirildi.

JSST ma’lumotlariga ko‘ra, Yer yuzi aholisining uchdan bir qismi tabiiy yod tanqis bo‘lgan sharoitda yashaydi. Ularning 31 foizi maktab yoshidagi bolalar.

Dilorom Tursunova, tibbiyot fanlari doktori:

— Bu global muammoning samarali va arzon yechimi sifatida osh tuzini yodlash amaliyotidan keng foydalanilmoqda. Negaki, tanada ushbu moddaning kamayishi endemik buqoq, aqliy zaiflik, perinatal va chaqaloqlar o‘limining ko‘payishiga sabab bo‘ladi.

Bundan tashqari, yod tanqisligi tug‘ma kasalliklar darajasini oshiradi, homila va chaqaloqlarda miyaning qaytarilmas shikastlanishi, intellektual salohiyatning pasayishiga ham olib keladi.

Osh tuzi inson uchun muhim oziqaviy modda sanaladi. Chunki shifokorlarning tavsiyalariga ko‘ra, organizmdagi moddalar almashinuvini normallashtirish uchun kuniga bir choy qoshiq — 5 gramm tuz iste’mol qilish lozim. Bundan tashqari, yod tanqisligi kasalligining oldini olish uchun ham yodlangan osh tuzi juda muhim va zarur.

O‘zbekistonda ishlab chiqariladigan va aholiga sotiladigan osh tuzlari albatta yodlanishi kerak. Bu yod yetishmovchiligi kasalliklarini oldini olishga qaratilgan tadbirlardan biridir. Inson organizmida yodning yetishmasligi oqibatida qalqonsimon bez kasalliklari yuzaga keladi. Ishlab chiqarish jarayonida yod bilan boyitish bunday oqibatlarni bartaraf etish usullaridan biri hisoblanadi.

Osh tuzini qanday tanlash kerak?

Mutaxasislarning ta’kidlashicha, yodlangan osh tuzi oliy navli O'zDSt 1091:2017 tozalangan, eruvchan, sochiluvchan kristall, begona ta’msiz, sho‘r, rangi oq bo‘lishi kerak.

“1 000 grammdan boshlab tuz normativ hujjatlarga muvofiq polimer pachka yoki paket qutilarga qadoqlanishi, unda ishlab chiqargan tashkilotning nomi, tovar belgisi, maxsulot nomi, uning navi va yanchilish darajasi, ishlab chikarilgan sanasi, yaroklilik muddati, yodlash qo‘shimcha nomi, yod ulushi ko‘rsatkichi bo‘lishi shart. Aynan mana shu talablarga javob beradigan osh tuzlarini iste’mol qilish tavsiya etiladi”, — dedi mutaxassis.

Aholining sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirish markazi direktori Nodira Alixanova davlat standarti talablariga ko‘ra, osh tuzi tarkibida yod miqdori tonnasiga 40 gramm miqdorda bo‘lishi belgilab qo‘yilganini ma’lum qildi.

“Osh tuzlarining saqlanish harorati 28 darajadan oshmasligi lozim. Qotib qolgan, nam tortgan, begona hidlarga ega bo‘lgan, yaroqlilik muddati o‘tgan, qadoqlari buzilgan osh tuzlarining foydali xususiyatlari yo‘qolgan bo‘ladi. Bunday mahsulotlarni iste’mol qilmaslik tavsiya etiladi”, — dedi u.

Qo‘mita mutaxassislari iste’molchilarga murojaat qilar ekan, oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilishda quyosh tig‘ida saqlanmaganligiga e’tibor qaratish, tashqi qadog‘idagi axborotlarning mavjudligi va muvofiqligini tasdiqlovchi hujjatlari sanitariya-epidemiologik xulosasi bilan tanishib chiqib, so‘ng xarid qilishni so‘ragan.

Hurmatli fuqarolar, o‘zingiz va yaqinlaringizni sog‘ligiga befarq bo‘lmang, shifokorlar tavsiyasiga amal qiling!

Internet materiallari asosida tayyorlandi

Sog‘ligingizga befarq bo‘lmang, o‘zingizni va yaqinlaringizni ehtiyot qiling, zero sog‘lik eng bebaho ne’matdir!

Gulbahor Raxmatillayeva
Sanepidqo‘mita Navoiy viloyati boshqarmasi
OAV va jamoatchilik bilan aloqalar bo‘limi mutaxassisi

Gripp kasalligiga mavsumiylik xos, asosan kuz-qish-bahor oylariga to‘g‘ri keladi. Ushbu mavsumlarda kasallikning ortishiga havo haroratining pasayishi, yuqori nafas yo‘llarining yallig‘lanish kasalliklarining ko‘pligi, organizmdagi vitaminlar tanqisligi, xonalardagi odamlar zich yashashi sabab bo‘ladi.

Gripp viruslarni tarqatuvchi asosiy manbai gripp bilan kasallangan bemor odam bo‘lib, u kasallikning 2-3 kunlarida atrofidagilar uchun juda xafli bo‘ladi. Kasallik ko‘pincha xavo-tomchi yo‘li bilan yuqadi. Bemor aksa urganda, yo‘talganda, gaplashganda so‘lak tomchilari bilan gripp viruslarini atrof-muxitga tarqatadi.

Gripp bilan barcha yoshdagi kishilar kasallanadi, ayniqsa zaif (nimjon) bolalar, keksa yoshdagi kishilar, homiladorlik hamda surunkali xastaliklari bo‘lgan hamda tamaki chekuvchi shaxslarga tez yuqadi va ularda og‘irroq o‘tib, ko‘pgina og‘ir asoratlarga olib kelishi mumkin.

Kasallik et uvishishi, tana haroratining (39-40 0S gacha) ko‘tarilishi, bosh og‘rig‘i, mushaklardagi og‘riqlar bilan boshlanadi. Keyinchalik tanglay murtaklarni qizarishi, bosh aylanishi, ishtahasizlik, burun bitishi, og‘riqli yo‘tal kuzatiladi. Bu holat 2-7 kungacha davom etib, davo muolajalari hamda yaxshi parvarish qilinsa, bemor o‘zini yaxshi his qila boshlaydi.

Xalq orasida “grippning o‘zi emas, balki uning asorati yomon” degan fikr bejiz aytilmagan. Ba’zilar gripp kasalligiga e’tiborsizlik bilan qaraydilar, ya’ni oyoqda yurib o‘tkazadilar yoki o‘zlari bilganicha noto‘g‘ri davo muolajalarini qiladilar. Bunday holatlarda kasallikning asoratlanishi:

• O‘pka to‘qimalarni yallig‘lanishi (Zotiljam),

• Miya pardasining yallig‘lanishi (Meningit),

• Miya pardasini va moddasining yallig‘lanishi (Meningoensefalit),

• Quloqning yallig‘lanishi (Otit),

• Burun yondosh bo‘shliqlarning yallig‘lanishi (Sinusit) kabi og‘ir asoratlar kuzatiladi.

Kasallikni oldini olish choralari:

• Uyushgan jamoalarda (maktab, konsert zallari, ish joylari, kinoteatrlar, umumiy transport vositalari) 4 qavatli dokadan tikilgan niqobda yurish tavsiya qilinadi. Yashash xonalarini vaqti-vaqti bilan shamollatib, isiriq tutatib turish kerak bo‘ladi;

• Ko‘proq ochiq havoda sayr qilish;

• Grippga qarshi vaksina bilan emlash,

• Gripp kasalligiga qabul qilinadigan davo muolajalari faqat shifokor tavsiyasiga ko‘ra bo‘lishi kerak,

• Oilada biror kishida gripp kasalligiga shubha bo‘lganda uni ishga, maktabga, maktabgacha ta’lim-tarbiya muassasalariga, jamoat joylarga yubormaslik. Bemorni atrofdagilardan aloxidalash,

• Yashash xonalari vaqti-vaqti bilan shamollatish, isiriq tutatish tavsiya etiladi,

• Har bir shaxs kun tartibiga rioya qilish, harakatli mashqlar bajarish, tanani quyoshda toblash shuningdek, suv muolajalari bilan muntazam ravishda shug‘ullanish,

• Meva va sabzavotlardan ko‘proq iste’mol qilib turish,

• Mavsumga mos kiyinish,

• Gripp kasalligi bilan kasallangan bemorlarga va sog‘lom insonlarga suyuqliklar (malina, smarodina, limon va asal qo‘shilgan choy, issiq sut, na’matak damlamasi ichish tavsiya etiladi.

Kundalik turmushda yuqorida aytib o‘tilgan tavsiyalarga amal qilinsa, har birimiz gripp kasalligini oldini olishda o‘z hissamizni qo‘shgan bo‘lamiz va o‘zimizni va atrofdagi hamyurtlarimizni gripp hamda yuqori nafas yo‘llarining o‘tkir respirator xastaliklaridan asragan bo‘lamiz.

Sog‘ligingizga befarq bo‘lmang, o‘zingizni ehtiyot qiling, zero sog‘lik eng bebaho ne’matdir!

Gulbahor Raxmatillayeva
Sanepidqo‘mita Navoiy viloyati boshqarmasi
OAV va jamoatchilik bilan aloqalar bo‘limi mutaxassisi

Ushbu vazifa ijrosini ta’minlash maqsadida Adliya vazirligi tomonidan “Huquq maktabi” mobil ilovasida yangi tahrirdagi Konstitutsiya bo‘yicha onlayn o‘quv kurslari tashkil qilingan bo‘lib, mazkur kurs yakuni bo‘yicha elektron sertifikat berish yo‘lga qo‘yilgan.

Shu munosabat bilan 2025-yil 7-martga qadar boshqarma va quyi tizimlarda faoliyat yuritayotgan xodimlarni yangi tahrirdagi Konstitutsiya bo‘yicha onlayn o‘quv kurslarida (yuborilayotgan elektron o‘quv qo‘llanma asosida) o‘qib o‘zlashtirib, sertifikat olishlarini so‘rab qolamiz.

Videoqo'llanma

Parazitlar insonga qanday yuqadi?

Shifokorlarning aytishicha, parazitlar turiga qarab turli usullarda yuqishi mumkin. Masalan, askaridalar, asosan, qoʻlini yaxshi yuvmaydigan bolalarda koʻp uchraydi. Ostritsalar esa odamga iflos qoʻllar, oziq-ovqat mahsulotlari hamda ogʻiz va burunga tushadigan chang orqali ham yuqishi mumkin.

Kasallik belgilari

Gijjalarning xili, soni va qaysi organda parazitlik qilishiga qarab kasallik har xil kechadi. Parazitlar bilan zararlangan odamning vazni kamayadi, qorinda ogʻriq, koʻngil aynishi, ich ketishi yoki bosh aylanishi, jizzakilik paydo boʻladi. Gijja ichakda boʻlsa – ich qotadi yoki ich ketishi, koʻngil aynishi, qayt qilish holatlari kuzatiladi. Jigarda boʻlsa - koʻz oqi va badan sargʻayadi, shish paydo boʻladi, badanga har xil dogʻlar tushishi mumkin. Oʻpkada boʻlsa - isitma chiqishi va yoʻtal paydo boʻlishi mumkin. Shuningdek, odamning mehnat qobiliyati pasayadi, bolalarda rivojlanish orqada qoladi, yaxshi oʻsmaydi, xotira pasayadi, uyqusi notinch boʻladi.

Lyamblya

Hozirda eng koʻp uchrayotgan parazit turi bu - lyamblya hisoblanadi. Layamblya – oddiy, sodda jonivor. U oʻzidan oʻzi odam organizmida koʻpayadi. Lyamlblyaning alomatlari: ishtaha boʻlmaydi, ertalab nonushta qilishga qiynalish, kun boʻyi och qorinda yurish, bolalarda injiqlik, jizzakilik, ich oʻz-oʻzidan ketishi va qotishi boʻladi. Lyamblya oʻt yoʻllarida, oʻn ikki barmoq ichagida koʻproq parazitlik qiladi. Biz taom tanovul qilganimizda, ovqat hazm boʻlishi uchun, oshqozondan keyin oʻn ikki barmoqli ichakka oʻtadi.

Lyamblya oʻn ikki barmoqdagi odam uchun kerakli vitaminlar, minerallar, kaliy, kaltsiylar bilan oziqlanadi. Lyamblya qaynatilmagan suv va ichimliklardan yuqishi mumkin. Lyamblyani davolash usullaridan biri uni oʻldiradigan dori 5 kun ichiladi. Lekin bu dorini berishdan oldin jigarni yaxshilab tekshirish kerak. Keyin oʻlgan lyamblyalarni 5 kun ich surar qilib tushirish lozim.

Parazitlar, ular orqali kelib chiqadigan kasalliklar toʻgʻrisida keyingi kontentlarda maʼlumotlar berib boriladi.

2025-yil 7-fevralda Sanepidqo‘mning Navoiy viloyati boshqarmasida O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 5-iyundagi O‘RQ-931-son «Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida»gi qonunning mazmun mohiyati tushuntirishga bag‘ishlangan yig‘ilish bo‘lib o‘tdi.

Yig‘ilishda boshqarmaning barcha xodimlari ishtirok etishdi.

Yig‘ilishni boshqarma boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Nazarbek Husenov ochib berdi.

2024 yil 6 dekabrda kuchga kirgan «Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida»gi qonun jamiyat uchun muhim ahamiyatga ega. Uning qabul qilinishi ochiqlik va shaffoflikni ta’minlash, shuningdek, korrupsiya kabi salbiy holatlarni bartaraf etishda sezilarli o‘rin egallaydi.

Qonunga ko‘ra, manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi axborotni oshkor etish davlat organining yoki boshqa tashkilotning xodimi tomonidan mavjud manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida xabarnoma hamda ehtimoliy manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida deklaratsiya taqdim etish orqali amalga oshirilishi, Davlat organiga yoki boshqa tashkilotga ishga qabul qilinayotgan nomzod, shuningdek, boshqa ishga o‘tkazilgan xodim ehtimoliy manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi belgilangan shakldagi deklaratsiyani to‘ldirishi va taqdim etishi kerakligi tushuntirib o‘tildi.

📚Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida

➡ 🖊O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 05.06.2024 yildagi O‘RQ-931-son

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING MUHIM AXBOROT INFRATUZILMASI OBYEKTLARI KIBERXAVFSIZLIGINI TA’MINLASH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH BO‘YICHA QO‘SHIMCHA CHORA-TADBIRLAR TO‘G‘RISIDA, PQ-167, 31.05.2023 yil

Raqamli xizmatlar qamrovi va sifatini oshirish hamda soha, tarmoq va hududlarni raqamli transformatsiya qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida, PQ-162, 24.05.2023 yil

2022-2023-YILLARDA AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI SOHASINI YANGI BOSQICHGA OLIB CHIQISH CHORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA, 22.08.2022 yil, PQ-357-son

RAQAMLI IQTISODIYOT VA ELEKTRON HUKUMATNI KENG JORIY ETISH CHORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA, 28.04.2020 yil PQ-4699-son

Batafsil 📹

Brifingda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi va uning tuman, shahar boʻlimlarida ochiqlik, oshkoralik va shaffoflikni ta'minlash borasida amalga oshirilgan ishlar hamda Korrupsiyaga qarshi kurashish borasida fuqarolar, tadbirkorlar va soha mutaxassislariga murojaati toʻgʻrisida soʻz yuritilgan.

Sil kɑsɑlligi yοki tuberkulyοz — bɑkteriɑl etiοlοgiyɑli yuqumli kɑsɑllik.

Ο’lim hοlɑtlɑrining yuqοriligi vɑ kɑsɑllikning keng tɑrqɑlgɑnligigɑ nɑfɑqɑt ijtimοiy οmillɑr, bɑlki sil kɑsɑlligining hech qɑndɑy ɑlοmɑtlɑrsiz (yɑshirin) dɑvri uzοq dɑvοm etishi hɑm tɑ’sir kο’rsɑtɑdi. Bu dɑvr sil kɑsɑlligini dɑvοlɑsh uchun eng qulɑy vɑqt hisοblɑnɑdi vɑ infektsiyɑ mɑvjudligini ɑniqlɑsh uchun οrgɑnizm Mɑntu sinοv reɑktsiyɑsigɑ bɑhοlɑnɑdi.

Sil kɑsɑlligi sɑbɑblɑri vɑ tɑrqɑlish yο’llɑri

Kɑsɑllik insοn οrgɑnizmi Mycοbɑcterium bɑkteriyɑsi yοki Kοx tɑyοqchɑsi bilɑn infektsiyɑlɑngɑndɑn sο’ng rivοjlɑnɑdi. Bu mikrοοrgɑnizmlɑr pɑst hɑrοrɑtlɑrdɑ hɑyοtiyligini sɑqlɑb qοlɑdi, tɑshqi muhit tɑ’sirlɑrigɑ vɑ yuqοri hɑrοrɑtgɑ chidɑmli bο’lɑdi.

Kοx tɑyοqchɑsi ο’tɑ yuqumli infektsiyɑ hisοblɑnmɑydi, birοq kɑsɑllɑngɑn infektsiyɑ tɑshuvchisi bɑkteriyɑlɑrni tɑshqi muhitgɑ tɑrqɑtɑdi, sοg’lοm οdɑm bu bɑkteriyɑlɑr bilɑn kɑsɑllɑnish ehtimοli judɑ pɑst. Kο’p hοllɑrdɑ sil bilɑn kɑsɑllɑngɑn bemοr (sil kɑsɑl) kɑsɑllikning fɑοl bο’lmɑgɑn shɑklidɑ kɑsɑlxοnɑgɑ yοtishi tɑlɑb qilinmɑydi vɑ ulɑrning hɑrɑkɑtlɑri, ijtimοiy fɑοliyɑti cheklɑnmɑydi. Sil bilɑn kɑsɑllɑngɑn kishi bilɑn dοimiy kundɑlik ɑlοqɑdɑ bο’lish, mɑsɑlɑn οilɑ shɑrοitidɑ, nɑfɑqɑt bemοrning sοg’ligi tο’g’risidɑ qɑyg’urish, bɑlki uydɑ gigiyenɑgɑ tο’gri riοyɑ qilish, bοshqɑ οilɑ ɑ’zοlɑrining immunitetini mustɑhkɑmlɑsh vɑ kɑsɑllɑnishni ertɑrοq ɑniqlɑsh uchun (ɑgɑr yuqgɑn bο’lsɑ) tez-tez οrgɑnizmning Mɑntu prοbɑsigɑ reɑktsiyɑni ɑniqlɑsh tɑvsiyɑ etilɑdi.

Sil kɑsɑlligi yuqishining ɑsοsiy yο’li — hɑvο-tοmchi yο’llɑri οrqɑli Kοx tɑyοqchɑsini nɑfɑs οlish yο’llɑrigɑ tushishidir. Kɑm hοllɑrdɑ kundɑlik ɑlοqɑlɑr vɑ trɑnsplɑtsentɑl uzɑtish hοlɑtlɑri qɑyd etilɑdi. Bɑkteriyɑ nɑfɑs οlish yο’llɑri οrqɑli tɑnɑgɑ kirɑdi, keyin brοnxlɑr shilliq qɑvɑtigɑ vɑ ɑlveοlɑlɑrgɑ ο’tɑdi vɑ qοn οrqɑli butun tɑnɑgɑ tɑrqɑlɑdi.

Insοn tɑnɑsi uchun Kοx tɑyοqchɑsi begοnɑ mikrοοrgɑnizmdir. Οdɑtdɑ bundɑy bɑkteriyɑlɑr οrgɑnizmgɑ tushsɑ vɑ rivοjɑlnsɑ, immun hujɑyrɑlɑri ulɑrgɑ hujum qilib, kο’pɑyishi vɑ rivοjlɑnishini οldini οlɑdi. Sil kɑsɑlligi rivοjlɑnishi ehtimοli ikki hοlɑtdɑ bο’lishi mumkin:

ɑgɑr immunitet tizimi sustlɑshgɑn bο’lsɑ, ɑntitɑnɑlɑr ishlɑb chiqɑrilishi buzilsɑ, immunitet tɑnqisligi hοlɑti mɑvjud bο’lsɑ, tɑnɑning mudοfɑɑ qοbiliyɑti bοshqɑ kɑsɑlliklɑr bilɑn zɑiflɑshgɑn bο’lsɑ yοki bοshqɑ ijtimοiy yοki yοsh fɑktοri tufɑyli yetɑrli dɑrɑjɑdɑ shɑkllɑnmɑgɑn bο’lsɑ;

Kɑsɑllik qο’zg’ɑtuvchisi bilɑn ɑlοqɑ uzοq, uzluksiz bο’lsɑ, bɑtsillɑ tɑshuvchidɑ kɑsɑllik οchiq shɑkli jɑrɑyοni kechɑyοtgɑn bο’lsɑ vɑ tegishli dɑvοlɑsh chοrɑlɑri qο’llɑnmɑsɑ.

Ο’zigɑ xοs immunitetni pɑsɑytiruvchi vɑ kɑsɑllik rivοjlɑnishigɑ hissɑ qο’shɑdigɑn οmillɑr οrɑsidɑ quyidɑgilɑr ɑjrɑtilɑdi:

Brοnx-ο’pkɑ kɑsɑlliklɑrining rivοjlɑnishidɑgi (mɑsɑlɑn, surunkɑli brοnxit) οmil sifɑtidɑ tɑmɑki chekish, chekish mɑhɑlliy immunitetni zɑiflɑshtirɑdi;

Spirtli ichimliklɑrni οrtiqchɑ iste’mοl qilish;

Giyοhvɑndlikning bɑrchɑ turlɑri;

ɑnɑmnezdɑgi tez-tez uchrɑydigɑn kɑsɑlliklɑr, nɑfɑs οrgɑnlɑridɑ surunkɑli yɑllig’lɑnish jɑrɑyοnlɑri mɑvjudligi tufɑyli nɑfɑs οlish tizimining kɑsɑlliklɑrigɑ mοyillik;

Surunkɑli kɑsɑlliklɑr vɑ bοshqɑ οrgɑnlɑr vɑ tο’qimɑlɑrdɑ yɑllig’lɑnish ο’chοqlɑri;

Qɑndli diɑbet, endοkrin kɑsɑlliklɑr;

Yetɑrlichɑ οvqɑtlɑnmɑslik, οzuqɑ mοddɑlɑridɑ vitɑminlɑrning yetishmɑsligi;

Nevrοtik buzilishlɑr, depresiv (tushkun) vɑziyɑtlɑr;

Hοmilɑdοrlik dɑvri;

Sɑlbiy ijtimοiy vɑ yɑshɑsh shɑrοitlɑri.

Sil kɑsɑlligining rivοjlɑnishi: kɑsɑllikning turli bοsqichlɑrining belgilɑri vɑ ɑlοmɑtlɑri

Οdɑtdɑ tuberkulyοzning nɑmοyοn bο’lishi ɑstɑ-sekin sοdir bο’lɑdi. Judɑ uzοq vɑqt dɑvοmidɑ pɑtοgen bɑkteriyɑlɑr οrgɑnizmdɑ ο’zini nɑmοyοn qilmɑydi, kο’pinchɑ ο’pkɑ tο’qimɑlɑridɑ rivοjlɑnɑdi vɑ kο’pɑyɑdi.

Sil kɑsɑlligining bοshlɑnishidɑ ɑlοmɑtlɑr bο’lmɑydi. Kɑsɑllikning birinchi bοsqichidɑ ɑsοsɑn pɑtοgen οrgɑnizmlɑr rivοjlɑnɑdi vɑ kο’pɑyɑdi vɑ hech qɑndɑy klinik belgilɑr yuzɑgɑ kelmɑydi. Dɑstlɑbki bοsqichdɑn sο’ng kɑsɑllikning yɑshirin yοki lɑtent dɑvri kelɑdi, undɑ quyidɑgi simptοmɑtikɑ kuzɑtilishi mumkin:

Sοg’lig’ining umumiy yοmοnlɑshishi;

Chɑrchοq, kuchsizlɑnish, ɑsɑbiylɑshish;

Hοhishsiz vɑzn yο’qοtish;

Kechqurun οrtiqchɑ terlɑsh.

Yο’tɑl, yuqοri tɑnɑ hɑrοrɑti kɑsɑllikning birinchi bοsqichi uchun xοs emɑs, bundɑy ɑlοmɑtlɑr ο’pkɑ tο’qimɑlɑrining keng shikɑstlɑnishlɑridɑ kuzɑtilɑdi. Kɑsɑllikning dɑstlɑbki bοsqichlɑri sezilɑrli bο’lmɑgɑnligi bοis tɑshxislɑsh fɑqɑt sil prοbɑlɑri (Diɑskin-test, Mɑntu sinοv reɑktsiyɑsi vɑ hοkɑzο) yοki qοnning PZR tɑhlili yοrdɑmidɑ ɑmɑlgɑ οshirilɑdi.

Kɑsɑllikning keyingi bοsqich lɑtent (yɑshirin) bοsqich — «yοpiq» shɑkldɑgi tuberkulyοz bilɑn tɑvsiflɑnɑdi. Bu bοsqichdɑ tɑshqi muhitgɑ qο’zg’ɑtuvchilɑr tɑrqɑtilmɑydi vɑ kɑsɑllik sekin rivοjlɑngɑnligi vɑ οrgɑnizmning qɑrshiligi tufɑyli sο’glik uchun deyɑrli zɑrɑr keltirmɑydi.

Kɑsɑllikning yɑshirin shɑkli fɑοl kɑsɑllik bοsqichigɑ ο’tishi ehtimοli bilɑn xɑvfli, u nɑfɑqɑt bοshqɑlɑrgɑ xɑvf tug’dirɑdi, bɑlki οrgɑnizmgɑ judɑ sɑlbiy tɑ’sir kο’rsɑtɑdi.

Fɑοl shɑkldɑgi kɑsɑllik ikkilɑmchi bοsqichgɑ ο’tɑdi, pɑtοgen bɑkteriyɑlɑr tez kο’pɑyɑdi vɑ tɑnɑning bοshqɑ ɑ’zοlɑrigɑ tɑrqɑlɑdi. Ο’limgɑ οlib kelɑdigɑn jiddiy jɑrοhɑtlɑr vɑ kɑsɑlliklɑr yuzɑgɑ kelɑdi.

Sil kɑsɑlligining fɑοl bοsqichi: ɑlοmɑtlɑri vɑ nɑmοyοn bο’lsihi

Kɑsɑllikning ο’tkir dɑvridɑ sil kɑsɑlligi belgilɑri:

Bɑlg’ɑm ɑjrɑlishi bilɑn uzοq (uch hɑftɑdɑn kο’p) dɑvοm etɑdigɑn nɑm yο’tɑl;

Bɑlg’ɑmdɑ qοn mɑvjudligi;

Subfebril οrɑlig’idɑ isitmɑ(37-38°C);

Tɑnɑ vɑznining pɑsɑyishi;

Chɑrchοqning kuchɑyishi, ο’zini yοmοn his qilish, zɑiflik, bezοvtɑlɑnish, ishtɑhɑni pɑsɑyishi, mehnɑt qοbiliyɑtining yοmοnlɑshishi vɑ tɑnɑ intοksikɑtsiyɑning bοshqɑ belgilɑri.

Yο’tɑl nɑm, ɑniq bilinɑdi, tez-tez huruj qilib turɑdi, kunning ertɑlɑbki vɑqtidɑ xɑrɑkterli kuchɑyishi bilɑn nɑmοyοn bο’lɑdi. Kɑsɑllikning bu bοsqichidɑ οdɑtdɑ sigɑret chekɑdigɑn οdɑmlɑr ushbu belgini «chekuvchining yο’tɑli» belgilɑrigɑ yο’yishɑdi, bu nikοtinlɑrgɑ bοg’liq bemοrlɑrning surunkɑli brοnxiti belgisi.

Kɑsɑllikning yɑnɑdɑ ɑgressiv rivοjlɑnish sur’ɑtlɑridɑ klinik kο’rinish quyidɑgi belgilɑr bilɑn tο’ldirilishi mumkin:

Febril οrɑlig’idɑ isitmɑ (tɑnɑ hɑrοrɑti 38-39°C);

Yelkɑ sοhɑsidɑ vɑ qοrin bο’shlig’idɑgi οg’riq;

Yο’tɑl vɑqtidɑ οg’riqlɑr;

Yο’tɑl quruqlɑshɑdi, nɑfɑs οlish qɑttiqlɑshɑdi.

Sil kɑsɑlligining simptοmɑtikɑsi virusli vɑ bɑkteriɑl etiοlοgiyɑli bοshqɑ nɑfɑs οlish tizimi kɑsɑlliklɑrining klinik kο’rinishigɑ ο’xshɑydi. Tɑshhisni fɑrqlɑsh fɑqɑt mutɑxɑssis tοmοnidɑn ɑmɑlgɑ οshirilɑdi.

Kɑsɑllikning ο’pkɑdɑn tɑshqɑri belgilɑri

Kοx tɑyοqchɑsi nɑfɑqɑt ο’pkɑ tο’qimɑlɑrigɑ tɑ’sir qilishi, bɑlki bοshqɑ οrgɑnlɑrdɑ kο’pɑyishi vɑ yɑllig’lɑnishni keltirib chiqɑrishi mumkin. Ushbu lοkɑlizɑtsiyɑ bilɑn ekstrɑpulmοnɑr kɑsɑllik turi hɑqidɑ gɑpirilɑdi. Ichki οrgɑnlɑr vɑ tizimlɑrning sil bilɑn kɑsɑllɑnishi οdɑtdɑ, bοshqɑ kɑsɑlliklɑr vɑ pɑtοlοgiyɑlɑrni bɑrtɑrɑf etish οrqɑli ɑniqlɑnɑdi. Klinik kο’rinish jɑrɑyοnning οg’irligigɑ vɑ bɑkteriyɑ tɑ’sir qilgɑn οrgɑn yοki tο’qimɑlɑrning jοylɑshuvigɑ bοg’liq.

Tuberkulyοzning miyɑdɑ yuzɑgɑ kelishi tɑnɑ hɑrοrɑtining οshishi, ɑsɑb tizimi vɑ uyquning buzulishlɑri, οrtiqchɑ ɑsɑbiylɑshish, ensɑ vɑ bο’yin muskullɑrining tοrtilishi vɑ kɑttɑlɑshishi bilɑn nɑmοyοn bο’lɑdi. Οyοqlɑrni uzɑtgɑndɑ, οrqɑ vɑ bοshni οldingɑ eggɑndɑ bel sοhɑsidɑgi xɑrɑkterli οg’riq sindrοmi kuzɑtilɑdi. Kɑsɑllik ɑstɑ-sekin rivοjlɑnib bοrɑdi — xɑvf οstidɑ — mɑktɑbgɑchɑ yοshdɑgi bοlɑlɑr, qɑndli diɑbet vɑ ΟIV bilɑn kɑsɑllɑngɑnlɑr.

Οvqɑt hɑzm qilish tizimining sili (tuberkulyοzi) — defɑkɑtsiyɑning (hοjɑtning) muntɑzɑm buzilishlɑri, qοrin dɑmlɑnishi, ichɑk sοhɑsidɑgi οg’riqlɑr, gemοrrɑgik qοn ketishi belgilɑri (nɑjɑsdɑ qοnning mɑvjudligi) tɑnɑ hɑrοrɑtining 40°C gɑchɑ kο’tɑrilishi kɑbi ɑlοmɑtlɑr bilɑn nɑmοyοn bο’lɑdi.

Bο’gim vɑ suyɑklɑr sili (tuberkulyοzi) — tɑ’sir sοhɑlɑridɑ οg’riq bilɑn nɑmοyοn bο’lɑdi, bο’gimlɑrning hɑrɑkɑtchɑnligi cheklɑnɑdi. ɑlοmɑtlɑrning tɑyɑnch-hɑrɑkɑt tizimining bοshqɑ kɑsɑlliklɑri bilɑn ο’xshɑshligi tufɑyli tɑshxislɑsh qiyin ɑmɑlgɑ οshirilɑdi.

Siydik-tɑnοsil sistemɑsi sili (urοgenitɑl tuberkulyοz) — οdɑtdɑ buyrɑk vɑ / yοki tοs ɑ’zοlɑridɑ ɑniqlɑnɑdi. Klinik tɑsvir tez-tez siyish, shu jumlɑdɑn, siydikdɑ qοn qοn uchrɑshi vɑ isitmɑ kuzɑtilɑdi.

Teri sili (tuberkulyοzi) bilɑn οg’rigɑn bemοrlɑrdɑ teri bο’ylɑb tɑrqɑlɑdigɑn tοshmɑlɑr shɑklidɑ ifοdɑlɑnɑdi, tοshmɑlɑr pɑypɑslɑb kο’rilgɑndɑ tugunchɑlɑrni eslɑtɑdi.

Turli ɑ’zοlɑr jɑrοhɑtlɑngɑndɑ bοshqɑ ɑlοmɑtlɑr hɑm kuzɑtilishi mumkin. Qοn οqimigɑ kiruvchi pɑtοgen οrgɑnizm tɑnɑning hɑmmɑ jοylɑrigɑ tɑrqɑlib, deyɑrli hɑr qɑndɑy οrgɑn, tο’qimɑ yοki ɑ’zοlɑr tizimini jɑrοhɑtlɑshi mumkin. Bundɑy hοlɑtlɑrdɑ kɑsɑllikning klinik belgilɑri bοshqɑ etiοlοgiyɑli yɑllig’lɑnish jɑrɑyοnlɑridɑn fɑrqlɑnmɑydi. Ο’pkɑdɑn tɑshqɑri sil shɑkllɑrni dɑvοlɑsh prοgnοzi tɑshxis vɑqtigɑ, pɑtοlοgik jɑrɑyοnning lοkɑlizɑtsiyɑsigɑ, uning bοsqichigɑ, οrgɑnning shikɑstlɑnish dɑrɑjɑsigɑ, bemοrning umumiy sοg’ligigɑ bοg’liq.

Prοfilɑktik chοrɑlɑr

Kɑsɑllikning rivοjlɑnishi immunitet dɑrɑjɑsigɑ bοg’liq, shuning uchun ɑsοsiy prοfilɑktikɑ sοg’lοm turmush tɑrzini sɑqlɑsh hisοblɑnɑdi.

Bοlɑlɑrni emlɑsh, kɑsɑllikning dɑstlɑbki bοsqichlɑridɑ kɑsɑllikni ɑniqlɑsh uchun muntɑzɑm sinοvlɑr vɑ testlɑrni ο’tkɑzish hɑm muhim rοl ο’ynɑydi.

JSST (Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyo miqyosida 570 mingdan ortiq ayolda bachadon bo‘yni saratoni birinchi bor qayd etiladi. Ularning 311 mingi ushbu kasallik oqibatida vafot etadi.

O‘zbekistonda ham bachadon bo‘yni saratoni barcha yoshdagi ayollar o‘rtasida ko‘krak bezi saratonidan keyingi o‘rinda turadi va keng tarqalgan saraton xastaligi hisoblanadi. Tug‘ish yoshidagi ayollar (18-45 yosh) orasida kasalliklardan o‘lim ko‘rsatkichi bo‘yicha esa bachadon bo‘yni saratoni ko‘krak bezi saratonidan keyin ikkinchi o‘rinda turadi, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda bachadon bo‘yni saratoni har 100 ming ayoldan 11 nafarida uchraydi.

Sog‘liqni saqlash vazirligi va Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda bachadon bo‘yni saratoniga chalinish ko‘proq 35-55 yoshli ayollar orasida kuzatilmoqda. Kasalliklarni erta bosqichda aniqlash uchun yiliga 3 million kishini skrining tekshiruvlaridan o‘tkazish va 35-65 yoshdagi ayollarni bachadon bo‘yni va ko‘krak bezi saratoni uchun skrining bilan qamrovini 70 foizga oshirish vazifasi qo‘yilgan.

Kasallanish va o‘lim darajasi yuqori bo‘lishiga qaramasdan odam papilloma virusi yuzaga keltiradigan bachadon bo‘yni saraton oldi kasalliklarini to‘liq davolash imkoni mavjud. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, bachadon bo‘yni saratoni 90 foiz holatlarda odam papilloma virusi tomonidan chaqirilgan infeksiyalardan boshlanadi.

Saraton rivojlanishning dastlabki bosqichlarida aniqlansa, uni ham to‘liq tuzatish imkoniyatlari mavjud.

Demak, bachadon bo‘yni saratonining oldini qizlarni odam papilloma virusiga qarshi emlash orqali ham olish mumkin.

O‘zbekistonda 9-14 yoshli qizlarni odam papilloma virusiga qarshi emlash ishlari 2019 yilda boshlangan bo‘lib, Sog‘liqni saqlash vazirligining ma’lumotlariga ko‘ra, bugungi kunda 94 foiz qizlar emlangan.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ayollarga bachadon bo‘yni saratoniga chalinmasliklari uchun 25-49 yosh davrlarida har 3 yilda, 50-64 yosh davrlarida esa har 5 yilda skrining tekshiruvlaridan o‘tib turishlarini tavsiya etadi. Qizlarni kelajakda bachadon bo‘yni saratoni kasalligidan saqlash uchun esa ularni 9-14 yosh davrida odam papilloma virusiga qarshi emlash tavsiya etiladi.

VPCH (odam papillomasi virusi) vaksina bilan emlashdan keyin inson organizmi virusga qarshi tanachalar ishlab chiqaradi. Agar virus qachondir organizmga kiradigan bo‘lsa, unga qarshi himoya tizimi ishlab chiqiladi. VPCH vaksina bilan emlash natijasida samaradorlik kuzatilmoqda.

Avstraliya, Belgiya, Germaniya, Shvetsiya, Buyuk Britaniya, AQSH, Yangi Zelandiyada olib borilgan tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, emlangan ayollar orasida bachadon bo‘yi patologik o‘zgarishlari yuzaga kelish hollari kamayishi yana ham aniq kuzatilgan. Avstraliya va Daniya davlatlarida kasallanish 80 foizgacha pasaygan.

Internet materiallari asosida joylashtirildi

Batafsil 🎥 https://www.facebook.com/sanepid.navoiy/videos/1709613696266112

Odam papillomasi virusi (Human papillomavirus, HPV) terida va shilliq pardalarda joylashuvchi keng tarqalgan virus guruhidir. Ular jinsiy aloqa orqali yuqadi, biroq u virusga chalingan organga tegilganda ham yuqishi mumkin. 200 dan ortiq HPV turlari mavjud bo‘lib, ulardan taxminan 30 tasi genital organlarni infeksiyaga olib kelishi mumkin.

Odam papilloma virusi qanchalik xavfli, mutlaqo bachadon saratoniga olib keladimi, HPV ni qanday qilib yuqtirmaslik mumkin, agar infeksiya tanaga o‘tsa, davolanish mumkinmi, bu va boshqa ko‘plab savollar ko‘pchilikni qiziqtirgan bo‘lishi mumkin.

HPV qanchalik noyob hisoblanadi?

HPV juda ko‘p tarqalgan virusli infeksiyadir. Har 10 ta ayolning 8 tasi infeksiyaga chalinadi. Virus ko‘pincha o‘zini namoyon qilmaydi, organizm o‘z-o‘zidan uni yo‘q qiladi.

Qanday turdagi HPV patologiyaning rivojlanishiga olib kelishi mumkin?

Onkogen faolligiga ko‘ra, HPV xavf darajasi bo‘yicha bo‘linadi. Saratonga olib kelishi mumkin bo‘lgan 15 turdagi HPV mavjud.

Hech qanday papilloma tanada o‘z-o‘zidan paydo bo‘lmaydi, bu HPV tufayli yuzaga keladi. 90% hollarda bu past xavfdagi turlari – 6 va 11. Yuqori xavf turlari – 16 va 18 bo‘lib, ular 70-80% hollarda onkologik kasallikka sabab bo‘ladi.

HPV infeksiyasi aniq saratonga olib keladimi?

Virus yallig‘lanishni keltirib chiqaradi. Saraton kasalligi ehtimoliga kelsak, xavf mavjud. Birinchi navbatda, bu chekuvchi ayollar, imunnodepressant ishlatuvchilar, ko‘p bolalarni tuqqan ayollar, shuningdek, genetik moyilligi bo‘lganlarga taalluqlidir.

Yuqori xavfli HPV bilan kasallangan ayollar orasidan uchdan bir nafarida saraton rivojlanishi mumkin. Kasallikning dastlabki bosqichida tashhis qo‘yish uchun HPV va PAP testlarni o‘tkazish tavsiya etiladi. Virus qanday qilib yuqishi mumkin?

HPV li bemor tomonidan ishlatiladigan narsalarga tegilganda yuqtirish xavfi mavjud bo‘lsada, u minimal darajadadir. Odatda, u jinsiy aloqa orqali o‘tadi. HPV faoliyati 37 gradusda ham yo‘qotmaydi.

Kuchli immunitet tizimi bilan organizmga tushgandan so‘ng virusning saratonga aylanishi 15 yildan 20 yilgacha davom etishi mumkin. Agar immunitet zaiflashgan bo‘lsa va davolash amalga oshirilmasa, jarayon juda tez ketadi va onkologiya 5-10 yil ichida paydo bo‘lishi mumkin.

Kasallikning rivojlanish jarayoni qanday?

Virus bachadon bo‘yni infeksiyasini buzadi va asosan o‘z-o‘zidan yo‘qoladigan jinsiy a’zolarning yallig‘lanishiga olib keladi. Biroq, shifokorga tashrif buyurishni talab qiladigan bir qator sabablar mavjud.

Bachadon bo‘yni saratoni birdan paydo bo‘lmaydi, uning oldida bir nechta prekanseron shartlar mavjud. SIN1 va SIN2 bosqichlarini osongina davolash mumkin, SIN3 davolash uchun qiyin hisoblanadi. Shuning uchun, ayolning sog‘lig‘i uning qanchalik o‘z vaqtida tekshiruvdan o‘tganligiga bog‘liq.

Vaksinalar virusdan himoya qiladimi?

Vaksinalar HPV bilan kurashishning asosiy usullaridan biri. Ular o‘zlarining xavfsizligi va samaradorligini tasdiqlaydigan klinik sinovlardan o‘tgan. Ular 16 va 18 HPV turlarini keltirib chiqaradigan saraton kasalligiga qarshi himoya qilishni ta’minlaydi. Tanada begona moddalar paydo bo‘lsa, u bilan kurashish uchun organizm himoya vositalarini ishlab chiqaradi.

11-12 yoshdagi bolalarni vaksinalashtirish tavsiya etiladi. Standart vaksinalashtirish – muayyan vaqt oralig‘ida navbatma-navbat qo‘llaniladigan 3 dozadan iborat. Ularning samaradorligi test bilan tekshirilganida, bu esa takroriy emlash talab qilinmasligini, ya’ni tananing ishonchli himoyalanganligini ko‘rsatdi.

Virusli gepatit xalq orasida “sariq kasalligi” -deb nomlanib, o‘tkir yuqumli kasallik hisoblanadi. Uning A, V, S, D, Ye turlari farqlanadi.

Virusli gepatitning A va Ye turlari inson organizmiga suv va oziq-ovqat mahsulotlari bilan og‘izdan yuqadi.

Gepatit virusi toza yuvilmagan qo‘llar sababli yuqadi, ko‘p holatlarda bolalar o‘rtasida keng tarqaladi, chunki aksariyat holatlarda bolalar shaxsiy gigiyena qoidalariga to‘liq va to‘g‘ri rioya qilmaydilar.

Gepatitning V, S, D turlari esa qon orqali tibbiy muolajalar vaqtida yuqishi mumkin. Kasallik jigar to‘qimalarini jarohatlanishi bilan kechadi.

Kasallik quyidagi yo‘llar orqali yuqadi:

-gepatit bilan kasallangan bemor bilan muloqotda bo‘lganda;

-qo‘llarni toza yuvmaslik, ayniqsa hojatxonadan chiqqanda;

-ichimlik suvini qaynatmasdan ichganda;

-meva-sabzavotlarni yuvmasdan iste’mol qilganda;

-ruxsat etilmagan ochiq suv havzalari va turib qolgan suvlarda cho‘milganda.

Kasallik quyidagi belgilar bilan kechadi:

-holsizlik va ishtahaning yo‘qolishi;

-tana haroratining ko‘tarilishi;

-ko‘ngil aynishi, qusish;

-qorinning o‘ng sohasida og‘riq;

-teri rangi va ko‘z ichi sariq rangda bo‘lishi;

-peshob va najas rangining o‘zgarishi.

Yuqoridagi belgilar kuzatilganda bemor zudlik bilan shifokorga murojaat etib, shifoxonaga yotqiziladi, o‘zaro muloqotda bo‘lganlar tibbiy kuzatuvga olinadi.

Kasallikning yuqish xavfi kasallikning yashirin, boshlang‘ich davrlari va sariqlik belgilarisiz kechadigan turlarida yuqori bo‘ladi. Bunda bemor o‘zi bilmagan holda o‘z yaqinlari va oila a’zolariga kasallikni yuqtirishi mumkin. Shuning uchun bemor foydalangan buyumlar alohida yuviladi va joylarda zararsizlantirish vositalari yordamida tozalash ishlari o‘tkaziladi.

Gepatit bilan kasallanganlarda to‘liq va o‘z vaqtida davolanmaganda og‘ir asoratlar – surunkali gepatit, jigar sirrozi kabi asoratlar yuzaga keladi.

Quyidagilarga amal qilish kasallikka chalinmaslikni asosiy qoidalaridir:

-ovqatlanishdan oldin qo‘llarni albatta sovunlab yuvish;

-meva-sabzavotlarni iste’moldan avval tozalab yuvish;

-qaynatilgan suvni ichishga odatlanish;

-oziq-ovqat mahsulotlarini to‘g‘ri saqlash qoidalariga amal qilish;

-ruxsat etilmagan joylarda va turib qolgan suv havzalarida cho‘milmaslik;

-xonalarni doimo toza tutish, chiqindilarni o‘z vaqtida chiqarib tashlash va pashshalarni yo‘qotish.

Gepatitning A va V turlari oldini olish uchun vaksinalar ishlab chiqilgan. Virusli gepatitning A va V turlariga qarshi kurashda emlash ishlari kasallikning kamayishi va oldini olishda eng samarali usul hisoblanadi.

Salomatlikning oltin qoidalariga rioya etish – kasallikning oldini olish demakdir!

Hurmatli hamyurtlar! Shifokor tavsiyasiga amal qiling, o‘zingiz va o‘zgalar hayotini ehtiyot qiling!

Ob-havoning tobora sovib borishi oqibatida yurtimizda mavsumiy kasalliklar avj olib boradi. Bu kabi kasalliklarning eng faoli sanalgan gripp virusi keng va tez tarqaladigan o‘tkir yuqumli kasallik turiga kiradi.

Gripp asosan kuz va qish faslida ko‘p uchraydi. Gripp virusining A, V va S turlari mavjud bo‘lib, havoda saqlanib turgan gripp virusi sog‘lom odamga tezda yuqadi.

Aslida gripp kasalligiga barcha yoshdagilar moyil. Ayniqsa, nimjon, immun tizimi past bolalar uchun bu virus xatarlidir.

Xo‘sh, bolalar bir yilda necha marta shamollasa, xavf guruhiga kiradi?

Inson organizmi turli kasalliklarga qarshi samarali kurashishi uchun uning immuniteti mustahkam bo‘lishi lozim. Odatda u haqida ko‘pchilikda bir xil fikr mavjud. Ya’ni, immunitet tananing himoya tizimidir. Darhaqiqat, tananing ushbu himoya qobiliyati infeksion kasallik qo‘zg‘atuvchilari (bakteriya, virus, rikketsiya), turli toksinlar, mutatsiyaga uchragan onkologik hujayralar, turli parazitlarga (askarida, exinokokkoz) qarshi kurashadi. U go‘daklarda ona qornidayoq shakllanadi. Bir yoshgacha bo‘lgan bolalarda esa immunitet ona suti orqali o‘tadi. Ushbu tabiiy ozuqa tarkibida qator tirik ingredientlar, foydali bakteriyalar, ferment va gormonlar bo‘lib, ular chaqaloq tanasining turli infeksiyalarga qarshi kurashuvchanligini oshiradi. U bilan oziqlangan go‘dak shamollash, gripp, otit va yuqori nafas yo‘llari infeksiyalari hamda stomatit kabi xastaliklardan kamroq aziyat chekadi.

Shuningdek, tug‘ilgandan so‘ng bola organizmida turli infeksiyalarga qarshi immunitet profilaktik emlanish orqali ham hosil qilinadi. 3 yoshgacha go‘daklar yiliga 4 martadan ko‘p, 3 yoshdan yuqori bolalar esa yiliga 6 martadan ortiq respirator kasalliklar, ya’ni O‘RVI, gripp, bronxit bilan xastalansa, ular tez-tez shamollovchi bolalar guruhiga kiradi. Bunday kichkintoylar doimiy ravishda shifokor nazoratida bo‘lishi va mutaxassis tavsiyasi asosida kerakli muolajalarni olishi zarur.

Ba’zida grippning yengil shakllari bilan og‘rigan bemorlar uy sharoitida davolanishga harakat qilishadi. Jamoat joylarda, barcha transportlarda, o‘qish va ish joylarda bemalol harakatlanishadi. Ular bu holatda atrofdagilar uchun ko‘proq xavf tug‘diradi. Shuning uchun ham kasallikning dastlabki alomatlari sezila boshlashi bilan darhol davo choralari ko‘rilishi lozim.

Chunki, gripp oddiy shamollash emas, aksincha asorati og‘ir kechadigan kasallikdir.

Davlat xizmatini rivojlantirish agentligi tashabbusi bilan tashkil etilgan final turniri Navoiy davlat pedagogika instituti axborot-resurs markazida o‘tkazildi.

Sanepidqo`mita Navoiy viloyat boshqarmasi yosh xodimlaridan tuzilgan guruh kuchlilar orasida nimaga qodirligini ko‘rsatib, faxrli 2-o‘rinni egalladi.

Aql, bilim va tafakkur, intellektual salohiyat davlat taraqqiyotining asosiy tayanchlaridan ekanligi o‘z isbotini topib bormoqda. O‘z safiga minglab iste’dodli, bilimdon yoshlarni biriktirgan “ZAKOVAT” bu borada drayver bo‘lmoqda.

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi guruhi keyingi musobaqalarda yuksak marralar, birinchi pillapoyalarga chiqish nasib etsin, deb qolamiz!

Exinokokk gijjasi oraliq va asosiy xo‘jayin organizmida rivojlanadi. Lichinkasi qoramol, qo‘y, echki, cho‘chqa, tuya, bug‘u, eshak hamda odamda oraliq xo‘jayin sifatida yashaydi. Exinokokklar uchun it, chiyabo‘ri, bo‘ri, tulki va boshqa go‘shtxo‘rlar asosiy definitiv xo‘jayin hisoblanadi. Exinokokklarning voyaga yetgan gijjalari asosiy xo‘jayin ingichka ichagining old qismida 6 oydan 2 yilgacha tekinxo‘rlik qilib yashaydi.

Gijja tuxumlari tulki, bo‘ri, bo‘rsiq, chiyabo‘ri va itlar axlati bilan tuproqqa, suvga, o‘tga, sabzavotlarga va hokazolarga tushadi. Bizning sharoitda asosan, itlar gijja tashuvchilar hisoblanib, 1 kunda 100 mingdan ortiq exinokokk tuxumlarini tashqi muhitga tarqatishi mumkin. It tumshug‘iga va yunglariga exinokokk tuxumlari yopishib qoladi. Itni silab-siypalaganda, uy jihozlariga yaqinlashganda, exinokokk tuxumlarini suv, oziq-ovqatlar, sabzavotlar bilan yutib yuborganda yoki ifloslangan qo‘lni og‘izga solganda yuqadi. Agar qoramol, qo‘y-echki, it iflos qilgan yerda yotsa, tuxumlari shu uy hayvonlarini yungiga yopishishi, undan parvarish qilishda, sog‘ishda, yungini qirqqanda, boshqa hollarda odam qo‘liga o‘tish orqali yuqishi mumkin.

Exinokokklar asosiy xo‘jayin ichaklarida 7-10 hafta ichida voyaga yetadi.

Odam organizmiga tushgan exinokokk tuxumlari oshqozon-ichak hazm sistemasi ta’sirida ustki pardasi erib ketadi. Buning natijasida lichinkaning boshlang‘ich shakli – onkosfera ichak bo‘shlig‘iga chiqadi va so‘ngra yo‘g‘on ichak epitelial qavatini yorib o‘tib qonga, qon tomirlari orqali jigar va o‘pkaga hamda boshqa organlarga o‘tadi. Bu organlarda sekin-asta exinokokk lichinkasi rivojlanadi. Exinokokk pufakchalari odamning barcha organlarida bo‘lishi mumkin, lekin ko‘proq jigar (70-80%) va o‘pkada (15-20%) tutilib qoladi, hamda exinokokkoz kasalligini keltirib chiqaradi. Exinokokk pufagi bir necha millimetrdan 30-40 santimetrgacha kattalikda (yoki bug‘doy donidan odam boshidek kattalikkacha) bo‘lishi mumkin. Exinokokk pufagining ichida 15 xil element va 11 xil aminokislotaga ega sarg‘ish suyuqlik bo‘ladi. Exinokokk devori ichki germinativ va tashqi fibrozli 2 qavat qobiqdan iborat. Exinokokk pufagida – “ona” pufakchadan tashqari “qiz” pufakcha va uning ichida “nevara” pufakcha hosil bo‘ladi. “Ona” pufakcha asta-sekin qarib o‘la boshlaydi, “qiz” pufakcha yashayveradi. Inson organizmida exinokokk pufagi 5-6 oydan 10-30 yilgacha o‘sishi va yashashi mumkin.

Kasallik belgilari asta-sekin rivojlanib, exinokokk yuqqandan bir necha yil o‘tgach birinchi simptomlar paydo bo‘ladi.

Exinokokk belgilari gijjaning joylashgan o‘rniga, pufakchalarning katta-kichikligiga va organizmning unga ko‘rsatgan qarshiligiga hamda atrofdagi to‘qimalarning zararlanganlik darajasiga bog‘liq bo‘ladi. Jigar exinokokkozi bilan og‘rigan bemorlarda asosan o‘ng biqin atroflari, bel, o‘ng yelka, o‘mrov va kurak og‘riydi.

Pufakcha yorilganda birdan kuchli og‘riq butun tanaga tarqaydi, bemor qaltiraydi, harorati ko‘tariladi, eshakemi toshadi, gipereozinofilli leykotsitoz bo‘lib, anafilaktik holat kelib chiqadi. Pufak yorilganda exinokokkoz boshqa organlarga ham tarqaladi. Exinokokk pufagi yiringlab, jigar absessi rivojlanadi, absess yorilib, qorin bo‘shlig‘iga, plevra bo‘shlig‘iga, oshqozonga, ichakka, bronxga to‘shadi, allergik reaksiya yuz berib, o‘z vaqtida yordam ko‘rsatilmasa, anafilaktik shokni keltirib chiqaradi va bemor nobud bo‘lishi mumkin.

Exinokokkozga tashhis qo‘yish uchun bemorda kasallikning klinik kechishi, epidemiologik anamnez yig‘ish, immunologik va instrumental tekshirishlar ahamiyati katta.

Instrumental tekshirish usullariga: rentgenologik, radioizotop usul, laparoskopiya va ultratovush tekshiruvlari kiradi. Ular kasallik o‘choqlari soni, uning hajmi, joylashgan o‘rni, miqdorini aniqlashda yordam beradi.

Immunologik usulda serologik, allaergik reaksiya (Katsioni reaksiyasi) va egri gemaglyutinatsiya reaksiyasi qo‘llaniladi.

Kasallikni mebendazol va albendazol antigelmint preparatlari bilan uzoq vaqt katta dozada konservativ davolash mumkin, lekin samaradorligi past. Shuning uchun hozirgi vaqtda exinakokkoz kasalligi asosan xirurgik yo‘l bilan davolanadi.

Gulshoda Rizayeva

parazitolog vrach

Gijjasi bo‘lgan bemorlar askarida kasalligini tarqatuvchi manba hisoblanadi. Askaridalar bolalar organizmida 1-2 yil hayot kechiradi va tashqi muhitda bir necha yillar yashaydi. Askarida gijjalari dastlabki rivojlanish bosqichlarida allergik kasalliklarni keltirib chiqaradi.

Gijjalar bolalarga:

- organizmda immunitet pasayganda;

- tozalikka, ya’ni sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik natijasida;

- o‘yingohlarda o‘ynaganda;

- ochiq havzalarda cho‘milganda;

- Uy hayvonlari (sigir, echki, qo‘y, it va mushuklar) bilan o‘ynaganda;

- ko‘rpa-to‘shaklar va sochiqlardan;

- qo‘llarni yaxshi yuvmaslikdan, kir barmoqlarini og‘ziga solishdan, chala pishirilgan go‘sht, baliq, qisqichbaqa va boshqa ovqatlarni iste’mol qilishdan;

- suvni va sutni qaynatmasdan ichish orqali yuqadi.

Askaridoz peroral geogelmintoz va antroponozdir. Urg‘ochi askarida odam ichagida oval shaklli, parda bilan qoplangan tuxum qo‘yadi. Axlat orqali hali yetilmagan tuxumlar tuproqqa tushadi. Ularning rivojlanishi uchun tuproqda yetarli namlik va iliq, issiq harorat kerak bo‘ladi. Shuning uchun ham askarida iliq va issiq iqlimli mintaqalarda ko‘p uchraydi.

Tashqi muhit harorati 13-30 daraja bo‘lganda tuxumida lichinka rivojlanib shakllanadi. Odam axlatini go‘ng sifatida ishlatib yetkazilgan sabzavot, ko‘katlarni iste’mol qilish natijasida askarida yuqadi. Og‘iz orqali ingichka ichakka tushgan askarida tuxumining pardasi chirib ketadi va ichidan harakatchan lichinka chiqadi. Lichinka tezda qon tomirlariga kiradi.

Kasallikning klinik kechishida ikkita: erta (migratsion) ia kechki (ichak) bosqichiga ajratiladi. Migratsion bosqichda kasallik ko‘pincha yashirin kechadi. Qaysi a’zoga migratsiya qilsa, shu a’zoni zararlanishiga xos belgilar yuzaga chiqadi. Ichak bosqichi subklinik kechadi. Bemorlarda holsizlik, ishtahasining pasayishi, ko‘ngil aynishi, ba’zan qusish, qorinda og‘riqlar kuzatiladi. Ayrim bemorlarda ich ketishi, ayrimlarida ich qotishi mumkin. Asab tizimi tomonidan bosh og‘riqlari, bosh aylanish, aqliy toliqishning ortishi, uyquning buzilishi, tungi qo‘rquvlar, isterik tutqanoqlar, meningizm kuzatiladi.

Askaridozning boshlang‘ich davrida o‘pkaning zararlanishiga oid belgilar va eozinofiliya diagnoz uchun asos bo‘ladi. Bunday bemorlarning balg‘amida askarida lichinkalarini topish mumkin.

Askaridozning surunkali formasida bemor axlatida gijjaning tuxumi topiladi. Ba’zan axlat bilan askaridaning o‘zi chiqariladi.

Davolash kursi o‘tkazilgandan keyin 2-3 hafta o‘tgach, qaytadan boladan gijja tuxumlarini tekshirish uchun axlat tahlillari olinadi va salbiy natijalar olingandagina, ya’ni askaridalar yo‘qolgandan so‘ng bola sog‘lom deb hisoblanadi.

Askarida kasalligini oldini olish qo‘yidagilardan iborat:

Har bir xonadon sanitariya gigiyena qoidalariga rioya qilishi, ariq, zovur va soy suvlaridan ichimlik suv sifatida foydalanmasliklari, foydalanishga ehtiyoj tug‘ilganda esa qaynatib ichishi zarur.

Oilaning barcha a’zolari ovqatlanish oldidan, hojatxonaga kirib chiqqandan so‘ng, tomorqaga ishlagandan so‘ng, uy hayvonlariga qaragandan so‘ng qo‘llarini yaxshilab sovunlab yuvish kerak.

Askarida kasalligidan saqlanish uchun sabzavot va poliz ekinlariga zararsizlantirilmagan najas solmaslik talab qilinadi.

Xonadonlarda gijja tarqatuvchi pashshalar, suvaraklar va boshqa hashoratlar bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik.

Oziq-ovqat mahsulotlarini hashoratlar tegishidan saqlash va ustini berkitib qo‘yish.

Sabzavot va mevalarni iste’mol qilishdan avval toza suvda yaxshilab tozalab yuvish zarur.

Yaxshi pishmagan go‘shtni iste’mol qilmaslik kerak.

Gulshoda Rizayeva

parazitolog vrach

Leyshmaniozlar - odam va hayvonlarda uchraydigan transmissiv protozoy kasallik bo‘lib, qo‘zgatuvchisi leyshmaniyalar (Leishmania) hisoblanadi va qo‘zg‘atuvchilar bilan iskabtopar Phelebotomus tashuvchi bo‘lib, chaqish yo’li bilan kasallikni yuqtiradi. Iskabtoparlarning o‘zlari esa bemor odam, itlar, yovvoyi hayvonlar va kemiruvchilarni chaqish orqali zararlanadi. Zararlanish mavsumi yilning may oyidan oktabrigacha, kasallik mavsumi esa kuz fasli yoki kelgusi yilning bahor oylariga to’g‘ri keladi.

O‘zbekiston sharoitida visseral va teri-leyshmaniozi ko‘proq uchraydi.

Visseral leyshmanioz:

O‘zbekistonda visseral leyshmanioz kasalligi asosan Namangan, Navoiy, Samarqand va Jizzax viloyatlarida qayd etiladi.

Kasallik manbai - it va itsimonlar (buri, chiyaburi, tulki) oilasiga kiruvchi hayvonlar hisoblanadi.

Visseral leyshmanioz o‘z vaqtida maxsus davo kursi o‘tkazilmaganda, yuz foiz o‘lim holati bilan yakun topishi mumkin bo‘lgan xavfli kasallik hisoblanadi.

Kasallik asosan 5 yoshgacha bo‘lgan bolalar, katta yoshdagilar orasida immuniteti past bo‘lgan odamlar ko‘proq chalinadi. Kasallikning yashirin davri 10 kundan 3 oygacha, ayrim hollarda 1 yilgacha cho’zilishi mumkin. Kasallikning asosiy klinik belgilaridan biri jigar va taloqning kattalashishi hisoblanib, taxminan 10 foiz bemorlarda jigar sirrozi kuzatiladi.

Kasallikning oxirgi bosqichlarida tanada shishlar paydo bo‘lishi, ozib ketish (kaxeksiya) va giperpigmentatsiya (kala-azar «qora kasal») kuzatiladi.

Kasallikning ilk belgilari paydo bo‘lganda, darhol shifokorga murojaat qilish kerak, chunki kasallik asorati, uning to‘g‘ri va o‘z vaqtida o‘tkazilgan maxsus davo kursiga bog‘liq.

Teri-leyshmaniozi: Kasallikning ushbu shakli O’rta Osiyo (Turkmaniston, O‘zbekiston), Kavkazorti Yaqin sharq, Afrika davlatlarida keng tarqalgan. Kasallik iskabtopar chaqqan joyda teri qoplamining zararlanishi va yaralarning paydo bo‘lishi bilan xarakterlanadi. Aholi migratsiyasining rivojlanishi ushbu kasallik nafaqat endemik, balki boshqa geografik hududlarda ham tarqalishiga sabab bo‘lmoqda.

O‘zbekistonda teri leyshmaniozining o‘ziga xos klinik belgilari, qo‘zgatuvchi biologiyasining o‘ziga xosligi va kasallikning epidemiologik tarqalishiga ko‘ra ikkita turi uchraydi: zoonoz va antroponoz.

Zoonoz yoki o‘tkir-nekrozli teri leyshmanioz. Kasallik rezervuari: Respublikaning cho’l hududlarida keng tarqalgan katta qum va qizil dumli sichqonlar va boshqa kemiruvchilar hisoblanadi. Teri leyshmaniozi kasalligi bilan barcha yoshdagilar kasallanishi mumkin.

Kasallik tez-tez uchrab turadi, yashirin davrining qisqaligi bilan ajralib turadi (1 haftadan 1-2 oygacha). Kasallikning eng avj olgan vaqti, ya’ni mavsumiyligi yozning oxiri va kuz oylariga to‘g‘ri keladi.

Antroponoz teri leyshmanioz. Kasallik asosan iskabtoparlar yashaydigan shahar va shahar tipidagi posyolkalarda uchraydi. Mahalliy aholi o‘rtasida asosan bolalar, chetdan keluvchilar orasida barcha yoshdagilar ko’proq kasallikka chalinadi. Kasallikka yozgi va kuzgi mavsumiylik xos bo‘lib, bu tarqatuvchilarning faolligi bilan bog‘liqdir. Kasallikka barcha yoshdagilar beriluvchan. Zoonoz teri leyshmaniozidan uzoq yashirin davri (bir necha oydan yilgacha) va ikkita o‘ziga xos bo‘lgan jihati, yani bemor yuzi, qo‘l va oyoqlarida yaraning asta sekin paydo bo‘lishi va terining kamroq zararlanishi bilan ajralib turadi.

Kasallik tarqatuvchilarga qarshi chora tadbirlar:

Iskabtoparlarni yo‘qotish va ularning chaqishidan himoyalanish yetakchi chora tadbirlardan biri hisoblanadi.

Aholi yashash joylari va iskabtoparlarning ko‘payish joylarida (parranda va hayvonlar saqlanadigan xo‘jalik xonalari, hojatxonalar, yerto‘lalar, kemiruvchilar inlari, chiqindi to‘plangan joylar, chiqindi solish idishlari va loydan qilingan eski devorlar ularga qarshi dorilash ishlari o‘tkaziladi.

Umumiy sanitariya chora tadbirlari (xonalarni tozalash, chiqindilarni yo‘qotish) va aholi yashash punktlarini obodonlashtirish, chiqindilarni o‘z vaqtida olib ketish, yerto‘lalarni quritish aholi yashash punktlarida buta va changalzorlarni yo‘qotish bilan iskabtoparlarni ko‘payishiga chek qo‘yiladi. Mexanik tozalash o‘tkazilgan joylarda insektitsidlar bilan dorilash ishlari amalga oshiriladi.

Iroda Rajabova

Entomolog

Virusli Gepatit S uzoq yillar davomida hech qanday simptomlarsiz kechib, tasoddifan tibbiy ko‘riklar paytida aniqlanishi mumkin. Bungacha esa «bemor» bir qancha insonlarga S virusini yuqtirishga ulgurishi mumkin. Virusli Gepatit S bilan zararlanishni oldini olish uchun uning yuqish yo‘llarini bilish muhim hisoblanadi.

Virusli Gepatit S virusi insonga uch xil yo‘l orqali yuqadi: parenteral, jinsiy va vertikal.

1. Parenteral usul – bu gepatit S tashuvchi bemordan nosteril (shprits, stomatologik, ginekologik va manikyur) anjomlari orqali yuqishi bo‘lib, ushbu buyumlarni dezinfeksiyalash va bir necha bosqichda sterilizatsiyalash orqali yuqishni oldini olish mumkin.
2. Jinsiy yo‘l – bu usulda virus xuddi venerik kasalliklar, VICh va gepatit virusi kabi yuqishi mumkin.
3. Vertikal usul – bu usul orqali yuqish homilador ayolni o‘tkir S virusli gepatit bilan zararlanganda yoki xronik gepatit S kasalligi homiladorlik davrida qo‘ziganda kuzatiladi.

Qanday analizlar asosida gepatit S tashhisi qo‘yiladi?

Virusli gepatit S tashhisini qo‘yish uchun quyidagi tahlillar va instrumental tekshirish xulosalari kerak bo‘ladi:
• Qonning bioximik tahlili (AlAt, AsaT, Bilirubin);
• IFA diagnostika: Gepatit S virusiga antitanachalarni (anti HCV) aniqlash;
• PSR diagnostika: PCR HCV
• Ultratovushli tekshirish;
• Jigar biopsiyasi.
Kimlar gepatit S uchun tekshiruvdan o‘tishlari lozim?

Xavf guruhidasiz, agar siz:

ü begonalar qoni va ignalar bilan bevosita aloqada bo‘luvchi tibbiyot muassasida ishlasangiz;

ü betartib jinsiy hayot tarziga ega bo‘lsangiz;

ü pirsing yoki tatuirovkangiz bo‘lsa va xizmat ko‘rsatuvchining bir martalik yoki sterillangan asboblardan foydalanganini aniq bilmasangiz;

ü gigiyena darajasi shubhali salonlarda manikyur yoki pedikyur xizmatidan foydalangan bo‘lsangiz;

ü sizga qon quyishgan bo‘lsa;

ü turmush o‘rtog‘ingiz gepatit S bian zararlangan bo‘lsa;

ü onangiz gepatit S bilan zararlangan bo‘lsa;

Gepatit S yuqtirib olmaslik uchun nima qilish kerak?

Kasallik yuqishining asosiy yo‘li qon orqali ro‘y beradi. Ba’zi hollarda jinsiy yo‘l orqali va tug‘ruq jarayonida onadan bolaga o‘tishi mumkin, ammo bu juda kam uchraydi.

Gepatit S quyidagi yo‘llarda yuqmaydi:

ü ovqat, suv, ko‘krak suti orqali;

ü so‘zlashuv, quchoqlashish, o‘pishish, bir idishdan foydalanish orqali;

ü chivinlar va boshqa hasharotlar orqali.

PROFILAKTIKASI:

Eng muhim qoida bu gigiyenaga rioya qilish va begona qondan ehtiyot bo‘lishdir:

Shprits va boshqa insonlarning biomateriallari bilan ishlash jarayonida qoidalarga amal qiling;

Jamoat joylarida tirnalishlar orttirmaslikka harakat qiling. Chunki sizdan oldin boshqa bir odam ham tirnalgan bo‘lishi mumkin;

Tish tozalash vositangizdan boshqalar foydalanishiga yo‘l qo‘ymang;

Go‘zallik salonlari gigiyenasiga diqqatli bo‘ling;

Giyohvand moddalar iste’mol qilmang.

Va yana bir bor eslatamiz: gepatit S — davosi bor kasallik. Ammo eng yaxshisi unga yo‘liqmaslik. Ehtiyotkor va diqqatli bo‘ling.

Nuriya Idiyeva

Epidemiolog vrach yordamchisi.

Gepatit «A» kasalligini «iflos qo‘llar» kasalligi deb atalishi bejiz emas. Bu kasallik virusi yuqishida shaxsiy gigiyenaga to‘la rioya etmaslik, tozalik, ozodalikka yetarli e’tibor bermaslik, qaynatilmagan suv ichish asosiy sabab bo‘ladi. Gepatit «A» yuqishi oldini olishning oson yo‘li emlashdir. Bolani bog‘chaga, maktabga berishdan oldin albatta emlatish kerak. Ota-onalarga bu haqda targ‘ib qilishda patronaj hamshiralarning roli katta. Bundan tashqari, har gal oila ko‘rigiga borganingizda xonadonda qaynatilgan suv ichiladimi, tozalik, ozodalik muhiti talab darajasidami, bunga ham e’tiborli bo‘lishingiz lozim.

Gepatit «A» ning ilk alomatlari qanday namoyon bo‘ladi?

Bolada holsizlik va charchoq kuzatiladi, ishtahasi bo‘lmaydi. Isitma chiqishi, ichi ketishi mumkin. Gepatit «A» da har doim ham tanaga sariqlik urib chiqmaydi, ba’zi holatlarda sariqsiz kechishi mumkin. Ana shunisi nisbatan xatarli, chunki, ota-ona bolam shamolladi yoki diareya bo‘ldi, deb o‘z bilganicha davolab, bemorning ahvolini yanada og‘irlashtiradi. Bu boshqalarga virus yuqishi xavfini ham orttiradi.

Gepatit «A» bilan xastalangan bolalarni jismoniy mashg‘ulotlarga jalb etish mumkinmi?

Gepatit «A» ning og‘ir shaklini o‘tkazgan bemorlar uch oygacha jismoniy tarbiya, navbatchilik, transportda uzoq yurishni talab etuvchi ortiqcha harakatlardan cheklanishi lozim. Shuningdek, xonadon sharoitida ham ularni to‘g‘ri ovqatlantirish, dam olishi uchun qulay sharoit yaratish, og‘ir jismoniy ishlardan ozod etish kerak.

Ba’zilar jigar kasalliklarini davolashda dori-darmonlar o‘rniga tabiiy giyohlar ichish yaxshi foyda beradi, deb o‘ylaydi. Shu to‘g‘rimi?

Noto‘g‘ri. Jigar kasalligini asosan viruslar keltirib chiqaradi. Shu bois bemorni chuqur tekshiruvdan o‘tkazib, virus turini aniqlab aniq davo choralarini ko‘rmaguncha, jigar tiklanmaydi, aksincha, kasallik rivojlanib boraveradi. Maxsus davo kurslarini to‘liq qabul qilib bo‘lgach, keyinchalik profilaktika maqsadida shifokor tavsiyasi asosida tabiiy giyohlar ichsa bo‘ladi.

Lola Sobirova

epidemiolog vrach yordamchisi

Gripp virusining A, V va S turlari mavjud. Kasallik manbai faqat bemor odam hisoblanadi. Kasallik atrofdagi sog‘lom odamlarga asosan havo-tomchi yo‘li bilan bemor aksirganda, yo‘talganda, gaplashganda tez yuqadi. Havoda saqlanib turgan gripp virusi sog‘lom odamga tezda yuqadi. Kasallikning birinchi belgilari paydo bo‘lgunga qadar bir necha soatdan 3 kungacha vaqt o‘tadi. Kasallik to‘satdan, o‘tkir boshlanadi. Gripp kasalligiga barcha yoshdagilar moyil, ayniqsa zaif (nimjon, ya’ni immun holati past) bolalar, keksa yoshdagi kishilar, homilador ayollar hamda surunkali xastaliklari bo‘lganlarda ya’ni immuniteti past kishilarda tez rivojlanadi va og‘ir kechadi. Gripp nafas yo‘llarini yallig‘lanishi bilan boshlanib, keyinchalik bemorda tana harorati 38-40 darajaga ko‘tarilishi, bosh va tomoq og‘rishi, burun bitishi, burundan suyuqlik ajralishi, yo‘tal, mushaklarda og‘riq, holsizlik, ishtahani buzilishi ba’zi hollarda qusish holatlari kuzatiladi. Kasallik bemorlarda yengil, o‘rta va og‘ir shakllarda kechadi. Kasallikning eng xafli asoratlari o‘pka to‘qimalarini yallig‘lanishi pnevmoniya (zotiljam), meningit (miya pardasining yallig‘lanishi), meningoensefalit (miya pardasini va moddasining yallig‘lanishi), otit (o‘rta quloqning yallig‘lanishi, sinusit (burun yondosh bo‘shliqlarning yallig‘lanishi), nefrit, pielonefrit (buyrakning yallig‘lanishi). Shuning uchun ham, xalq orasida grippning o‘zi emas, balki uning asoratlari yomon degan fikr bejiz aytilmagan. Ba’zida, ya’ni grippning yengil shakllari bilan og‘rigan bemorlar atrofdagilar uchun ko‘proq xavf tug‘diradi, chunki bunday bemorlar aksariyat hollarda uyida davolanmasdan, kasalligiga yetarli darajada e’tibor bermay, oyoqda o‘tkazadilar. Ularni kasal holatida jamoat joylarda, barcha trasportlarda, o‘qish va ish joylarda uchratish mumkin.

Grippni oldini olishda quyidagilarni tavsiya etamiz :

grippga qarshi emlanish;

mavsumga xos kiyinish;

o‘z vaqtida ovqatlanish va dam olish;

xonalarni vaqti-vaqti bilan shamollatib turish va kunda namli tazolov ishlarini o‘tkazish;

ishlab chiqarish korxonalari, davolash profilaktikava o‘quv muassasalari, bolalar va qariyalar uylari, tashkilot va idoralarda hamda turar joy binolarida issiqlik rejimiga rioya qilish barcha xonalarning issiqlik harorati 22 darajadan past bo‘lmasligi;

kasallikni erta aniqlash maqsadida maktabgacha tarbiya muassasalar, maktablarda kirish joylarida ertalabki filtrni tashkil etishni va ertalabki filtrlar o‘tkazilishiga e’tibor qaratilishini;

gripp va o‘tkir respirator kasalliklariga xos bo‘lgan simptomlar aniqlangan shaxslarni jamoaga qo‘ymaslikni;

gripp va o‘tkir respirator kasalliklariga gumon qilingan bolalarni izolyatorga joylashtirish hamda ota-onasiga va hududiy poliklinikaga xabar berishni;

ertalabgi filtr ishini amalga oshiradigan gripp va o‘tkir respirator kasalliklarga gumon qilinib izolyatorga yotqizilgan bemorlarni parvarish qiladigan xodimlarni respirator (niqoblar) bilan ta’minlanishini;

o‘quv-tarbiya muassasalarida tanaffus paytida shamollatish rejimini tashkil kilishni;

maktabgacha tarbiya muassasalarida har kuni bolalarni kamida 2 marotaba toza havoga sayrga chiqarishni;

barchao‘quv-tarbiya muassasalarida sanitariya-targ‘ibot ishlarini olib borishni

uyushgan jamoalarda konsert zallari kinoteatr, o‘quv va ish joylarda kuniga vaqti bilan 3-4 marotaba shamollatib turish, xonalarda dezinfeksiya moddalarini qo‘llangan holda namli tozalov ishlarini olib borishdir.

O‘zingiz va atrofdagilar sog‘lom bo‘lishini xoxlasangiz, gripp va o‘tkir respirator kasalliklariga gumon qilinsa, darhol shifokorga murojat qiling va doimo quyidagilarga amal qiling:

gripp va o‘tkir respirator virusli infeksiya (O‘RVI) bilan og‘rigan barcha bemorlar isitma davrida albatta yotishi va shifokorni uyiga chaqirishni;

Kasallikni oyoqda o‘tkazmaslikni;

Shifokor maslahatlari va tavsiyalari asosida ish tutishni;

Agar bemor uy sharoitida davolansa, unga alohida xona, idish, sochiq, o‘rin-ko‘rpa ajratilib, kam harakatqilishni;

Bemorga qarayotganlar burun va og‘izlarini respirator yoki dokali niqob bilan to‘sishlari va qo‘llarini tez-tez sovunlab yuvib turishlarini;

Bemor yotgan xonani tez-tez shamollatib, namli tazalov ishlarini amalga oshirishni;

Bemorlar ko‘proq suyuqlik - quruq mevalar qaynatmasi, meva sharbatlarini ichirish hamda oson hazm bo‘ladigan oqsil va vitaminlarga boy taomlarni iste’mol qilinishi tavsiya etiladi;

kasallangandavrdajamoatjoylariga (ishxonaga, o‘qishga, kinoteatlarga, konsertzallariga, yig‘ilishlarga, mehmonga) bormaslikni;

yo‘talganda va aksirganda og‘iz-burinni ro‘molcha bilan yopishni;

o‘zboshimchalik bilan davolanish kasallikning og‘ir asoratlarga olib kelishini unutmaslikni!

Kasallikni oldini olishda tanani chiniqtirish, badantarbiya bilan muntazam shug‘ullanish, ochiq havoda yurish, o‘z vaqtida ovqatlanish alohida ahamiyatga ega. Ko‘proq sovuq kunlarda issiq kiyinish, albatta bosh kiyim kiyish, oyoqlarni issiq bo‘lishi muhimdir. Kasallik avj olgan paytda (dekabr, yanvar, fevral) oylarida nafaqat epidemik jihatdan muhim bo‘lgan korxonalar va tashkilotlar ishchi-xizmatchilariga balki barcha fuqoralarimizga niqob taqish tavsiya etiladi.

Kasallik qanday bo‘lishidan qat’iy nazar, inson salomatligi va turmush farovonligiga jiddiy putur yetkazadi. Shu bois, sog‘ligimizga bo‘lgan mas’uliyatni chuqur his qilgan holda, mavsumiy kasalliklardan ehtiyot bo‘laylik. Unutmang, kasallikni davolagandan ko‘ra, uning oldini olgan afzal.

Zulfizar Abdulloyeva

epidemiolog vrach yordamchisi

Qizamiqning etiologiyasi - Qizamiq virusi – Rolyinosa morbiliorum – katta miksoviruslar oilasiga mansub, virus genomi bir zanjirli RNKdan iborat.

Qizamiq epidemiologiyasi - Infeksiya manbai – bemor.

Yuqish yo‘li faqat havo-tomchi – bemor yo‘talganda, aksirganda, gaplashganda viruslar tashqi muhitga chiqishi va havo oqimi bilan uzoq masofalarga tarqalishi mumkin.

Qizamiq bilan og‘rigan bemor 6-8-10 kun davomida zararli (yuqumli) hisoblanadi: (inkubatsion davrini oxirgi kunlari, ayniqsa prodromal va toshma toshish davrlari o‘ta xavfli hisoblanadi).

Virusni qondan, tomoq-burun yuvindilaridan kasallikning kataral va toshmali davrning dastlabki kunlarda ajratish mumkin. Bu muddat zararli davriga to‘g‘ri keladi.

Bola tug‘ilgandan 6 oy muddatgacha qizamiqbilan og‘rimasligi mumkin, onasidan o‘tgan passiv immunitet hisobiga.

3-chi oyidan boshlab tug‘ma immunitet pasayadi va 9-oyligidan so‘ng bola qizamiqni yuqtirishga moyil bo‘lib qoladi.

Agar onasi qizamiq bilan og‘rimagan bo‘lsa yoki emlanmagan bo‘lsa tug‘ilganidan boshlab moyil bo‘lib qoladi. Ammo bolalarda birinchi yarim yoki bir yoshgacha tug‘ma immunitet mavjudligi tufayli ular qizamiq bilan kam kasallanishadi. Agarda homiladorlik davrida ona qizamiq bilan og‘risa bola tug‘ma qizamiq bilan tug‘ilishi mumkin. Qizamiq 1 yoshgacha va qisman 2 yoshgacha bolalarda o‘ziga xos og‘ir o‘tadi, asoratlar ko‘p bo‘ladi va ularda o‘lim ham ko‘proq kuzatiladi (90% gacha).

Bu kasallikka mavsumiylik ham mansub ko‘proq yilning sovuq oylarida (qish-kuz) ko‘proq kuzatiladi.

Qizamiq bilan og‘rigan bemorda turg‘un immunitet hosil bo‘ladi va u bir umr saqlanadi.

Patogenezi: 1. Zararlanish fazasi. Yuqori nafas yo‘llari shilliq qavati va ko‘z shilliq pardasi viruslar uchun kirish darvozasi hisoblanadi.

2. Birlamchi virusemiya fazasi. Limfotsitar tizimni umumiy zararlanishi. Burun, halqum shilliq qavati orqali virus qonga o‘tadi va uni kasallikning yashirin davrini 1-chi kunlarida aniqlashimiz mumkin. Virusning hamma a’zolar va tizimlarga tarqalishi, limfa va retikulogistiotsitar to’qimalarga kirishi, u yerda ko‘payib, gigant ko‘p yadrolik hujayralar hosil qilishi.

Ikkilamchi virusemiya va allergik reaksiyalar fazasi. Qonda virusning maksimal darajada ko‘payishi kataral davrning oxiri va toshma toshish davrining 1-chi kunlarida kuzatiladi. Bu kunlarda virus ko‘p miqdorda yuqori nafas yo‘llarida saqlanadi.

Qizamiqning I. tipik formalari:

Yengil kechishi.

O‘rta og‘ir kechishi.

Og‘ir kechishi.

II. Qizamiqning atipik formalari:

a) emlanganlardagi qizamiq

b) yosh bolalardagi qizamiq

v) boshqa infeksiyalar bilan birgalikdagi qizamiq

g) kattalardagi qizamiq

Klinikasi - Qizamiqning klinikasi 4 ta davrdan iborat:

Inkubatsion davri o‘rtacha – 9-11 kundan iborat.

Kataral davr – 3-4 kun davom etadi, 5-7 kungacha cho’zilishi mumkin yoki qisqarishi ham mumkin.

Toshma davri – 3-4 kun davom etadi.

Pigmentatsiya davri – 2-4 haftagacha yoki undan uzoqroqham davom etishi mumkin.

Qizamiqning asoratlari -rivojlanish muddatiga ko‘ra – erta (kataral va toshma davrida) kechki (pigmentatsiya davrida rivojlangan) asoratlar.

Pnevmoniyalar, laringitlar, bronxitlar, plevritlar.

Stomatitlar, enteritlar, kolitlar.

Meningitlar, ensefalitlar, psixozlar.

Kon’yunktivitlar, blefaritlar.

Tashhisot uslublari - 1. Klinik-epidemiologik usullar.

2. Laborator usullar (umumiy qon va siydik analizi, virusologik, serologik tekshiruvlar).

Qizamiqni davolash -Isitma davrida yotoq tartibi

Qizamiq bilan og‘rigan bemor parvarishi: badan, yuz, ko‘llar gigiyenasi; og‘iz bo‘shligi burun va ko‘zlarning parvarishi.

Ovqatlanishi – sut va o‘simlik moyili parhez, ko‘p suyuqlik ichish.

Simptomatik terapiya.

Asoratlarni oldini olish va davolash uchun antibiotiklar.

Vitaminoterapiya.

Kasalxonaga yotqizish uchun ko‘rsatmalar: kasallikning og‘ir va asoratli shakllarida, 2 yoshgacha bo‘lgan bemorlar, epidemiologik vaziyat.

Qizamiqprofilaktikasi -Tirik qizamiq vaksinasi bilan faol emlash o‘tkazish. Vaksinatsiya sxemasi – 12 oy va 6 yosh.

Passiv immunizatsiya – qizamiqqa qarshi donor immunoglobulini, muloqotning 3-5 kuni yuboriladi.

Umumiy epidemiyaga qarshi chora-tadbirlar – toshma toshgandan to 5-kunigacha, asoratlar bo‘lganda esa 10 kungacha bemorni izolyatsiya qilish.

Xonalarni 30-45 min davomida shamollatish.

Xonalarni kvarslash.

Bolalar muassasalarida 21 kunlik karantin e’lon kilinadi.

Nuriya Idiyeva

epidemiolog vrach yordamchisi

Ushbu kasallik o‘zida gemorragik virusini saqlaydigan kanalarning chaqishi va qo‘llar kana qoni bilan ifloslanishi natijasida odamlarga yuqadi. Bundan tashqari, kasallik odamga shu kasallik bilan og‘rigan bemorning qoni orqali ham yuqishi mumkin. Buxoro, Navoiy, Sirdaryo, Jizzax va Qashqadaryo viloyatlarining cho‘l hududlari mazkur kasallik bo‘yicha tabiiy o‘choqli hududlar hisoblanadi. Kasallik respublikamiz hududiga chetdan kirib kelishi va tarqalishi ham mumkin.

Kasallikning yashirin davri o‘rtacha 2–3 kun davom etadi. Ba’zida bu davr bir necha soatlarga qisqarishi yoki 14 kungacha cho‘zilishi mumkin. Kasallik o‘tkir boshlanib, bemorning tana harorati 39-40 darajagacha ko‘tarilishi, sovqotib qaltirashi, mushaklari og‘rishi, badanga toshma toshishi, yuz, bo‘yin, ko‘krak qismi terilari qizarishi, milk, burun, oshqozon-ichaklardan qon ketishi kabi alomatlar bilan namoyon bo‘ladi. Ba’zi holatlarda kasallik og‘ir kechib, bemordan qon ketishi natijasida o‘lim qayd etiladi. Mazkur kasallik gemorragik belgilarsiz shaklda ham kechishi mumkin. Kasallikning bu shaklida badanda toshmalar toshmaydi, qontalashlar kuzatilmaydi, organlardan qon ketmaydi, kasallik asosan isitma va zaharlanish alomatlari bilan namoyon bo‘ladi.

Shu bois, cho‘l hududiga dam olishga chiqqanlar dam olish uchun mo‘ljallangan joy mol boqiladigan yaylovdan kamida 2–3 km. masofa uzoqda bo‘lishiga e’tibor berishlari kerak.

Shuni unutmaslik kerakki, agar badanga kana yopishganligi aniqlansa, tezda yaqin joylashgan tibbiyot muassasasiga murojaat qilish zarur. Birinchi galda kanani ehtiyotkorlik bilan himoya qo‘lqop kiyib olib tashlash zarur. Dastlab kana yopishgan joyga 2-3 tomchi o‘simlik yog‘i tomizib, 10-15 daqiqa kutish kerak. Pinset yoki ip yordamida sekin-asta teriga yopishgan kana olinib, shu joyga yod surtiladi va ustiga bakterosid plastir yopishtiriladi. Olingan kana penisillin flakonga solinib, og‘zi tiqin bilan bekiladi va yoqib tashlanadi. Ishlatilgan rezina qo‘lqoplar 70 foizli etil spirti bilan ishlov berilgach, yechiladi va yoqib yuboriladi.

Kana chaqishidan ehtiyot qilish maqsadida teri yuzasi imkon qadar kiyimlar bilan bekilishi kerak. Kana ko‘pincha oyoqlar orqali kirishini inobatga olib, shim pochalari mahkam bog‘lanishi zarur. Agar biron kishini kana chaqsa, qo‘llari kana qoni bilan ifloslansa, isitmasi oshib, burun, milklar, oshqozon-ichaklar, bachadondan qon ketsa, bunday bemorlarga yordam ko‘rsatganda bemorning qoni teri va shilliq qavatlarga tekkan bo‘lsa, unda yordam ko‘rsatgan odam ham tibbiy yordamga murojaat etishi lozim. Bundan tashqari, cho‘l hududlaridan, bozorlardan mayda va yirik shoxli mollarni kanaga qarshi ishlov bermasdan uyga olib kelmaslik, mollarda kana aniqlansa, darhol veterinariya xodimlariga murojaat qilib, ularning tavsiyasi asosida kanalarga qarshi ishlov berish kerak. Shuningdek, kanalarni qo‘l bilan ezib va qaychi bilan kesib o‘ldirmaslik, qirqim mavsumiga yosh bolalar, o‘smirlar va homilador ayollarni jalb etmaslik shaxsiy gigiyena qoidalariga puxta amal qilish kasallikning oldini olishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Xo‘sh, kana chaqishining oldini olish uchun fuqarolar nimalarga e’tibor berish lozim?

Buning uchun eng avvalo:

- cho‘l hududlariga (tabiat quchog‘iga) aprel-iyun oylarida imkon qadar chiqmaslik;

- cho‘l hududlaridan, bozorlardan mayda va yirik shoxli mollarni kanaga qarshi ishlov bermasdan uyga olib kelmaslik;

- mollarda kana borligi aniqlansa, darhol veterinariya shifokoriga murojaat qilib, ularning tavsiyasi asosida kanalarga qarshi ishlov berish;

- kanalarni qo‘l bilan ezib va qaychi bilan kesib o‘ldirmaslik;

- qirqim mavsumiga yosh bolalar va o‘smirlarni jalb etmaslik;

- qirqim vaqtida faqat maxsus kiyim (qo‘lqop, yeng va poychalari mustahkam berkitiladigan shim, kamzul, rezina etik)lardan foydalanish;

- qirqim paytida shaxsiy gigiyena qoidalariga puxta amal qilish talab etiladi.

Z.Hamroyeva

Epidemiolog vrach yordamchisi

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti hamda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 1988 yildagi qaroriga asosan, 1-dekabr sanasi Butunjahon OITSga qarshi kurash kuni sifatida nishonlanadi.

Ma’lumotlarga ko‘ra, hozir dunyoda OIV infeksiyasini yuqtirgan qariyb 40 million nafar bemor bor. Ular soni yiliga 1,5 million kishiga ortyapti. Eng yomoni, kasallik har yili 600 ming kishini hayotdan olib ketmoqda.

Mutaxassislar bunday o‘sish dinamikasini xastalikka erta bosqichda tashhis qo‘yilmasligi bilan izohlaydi. Masalan, JSSTning Yevropa mintaqaviy byurosiga qarashli 53 mamlakatda (Markaziy Osiyo davlatlari ham shu ro‘yxatda) OIVga chalingan bemorlarning to‘rtdan bir qismi o‘z xastaligidan bexabar bo‘lsa, qariyb yarmi o‘z tashhisini juda kech bosqichda biladi.

Mamlakatimiz OITSga qarshi kurash tizimi bo‘yicha keyingi yillarda barcha yo‘nalishlarda qator yutuqlarga erishib kelmoqda. Bu esa BMTning OIV va OITS bo‘yicha qo‘shma dasturining dunyo miqyosida tan olingan “95-95-95” strategik maqsadlariga erishishda katta ahamiyat kasb etadi.

So‘nggi yillarda butun dunyoda OITSning jinsiy yo‘l bilan yuqish darajasi ortib bormoqda. Bu holat, afsuski, mamlakatimizda ham kuzatilyapti. Masalan, o‘tgan yili ro‘yxatga olingan bemorlarning qariyb 80 foiziga kasallik jinsiy aloqa yo‘li orqali yuqqanligi gumon qilingan.

JSST tomonidan bemorlarni virusga qarshi davolash kasallikning bosqichidan qat’iy nazar, u aniqlangan kundan boshlanishi zarurligi tavsiya etiladi.

Shu yilning uchinchi choragi yakuniga ko‘ra, yurtimizda OIV infeksiyali bemorlarning 84 foizi davolashning dunyoda tan olingan usuli — antiretrovirus muolajalar bilan qamrab olingan. Ular uchun zarur preparatlar xarajatlarining qariyb 80 foizi Davlat budjeti mablag‘lari, qolgan 20 foizi esa xalqaro fondlar hisobidan qoplanmoqda.

Ushbu kasalliklarga qarshi kurashish kompleks yondashuvni talab etadi. Bunda raqamli texnologiyalarni joriy etish ham katta ahamiyatga ega. Sababi ular ma’muriy jarayonlarni optimallashtirish, ma’lumotlarni boshqarishni takomillashtirish, bemorlarning holatini doimiy monitoring qilib borish imkonini beradi.

Shundan kelib chiqib, shu yilning bahorida Respublika OITSga qarshi kurashish markazida takomillashtirilgan yagona elektron tizim ishga tushirildi va u Ijtimoiy himoya milliy agentligining elektron bazasi bilan integratsiya qilindi.

Qish fasli yaqinlashishi bilan mavsum uchun uy sharoitida tayyorlangan qo‘lbola konserva mahsulotlarini iste’mol qilish boshlanadi. Biroq keyingi yillarda yurtimizda botulizm kasalligi kelib chiqishiga shunday mahsulotlar ham sabab bo‘layotgani sir emas.

Botulizm — oziq-ovqat mahsulotlaridan zaharlanishlar ichida eng og‘ir kechadigan xastaliklardan biri.

Bu xastalik ko‘p hollarda uy sharoitida sanitariya qoida va me’yorlariga rioya qilinmay tayyorlangan sabzavotli, asosan, bodring, pomidor, baqlajon va qo‘ziqorin konservalarini iste’mol qilish natijasida kelib chiqmoqda.

Bunga sabab uy sharoitida yetarli bosimda termik ishlov berish imkoniyati mavjud emasligidir. Natijada esa botulizm qo‘zg‘atuvchi sporalar saqlanib qoladi va ular anaerob, ya’ni kislorodsiz muhitda rivojlanib, o‘ta kuchli — botulinotoksin zahrini hosil qiladi.

Botulizm qo‘zg‘atuvchilari tashqi muhitga o‘ta chidamli bo‘lib, 100°S darajada 6 soat, 120°S da esa 10 daqiqagacha tirik bo‘ladi.

O‘zida bunday zararli moddani saqlovchi konserva mahsulotlarini iste’mol qilish natijasida turli salbiy oqibatlar, hatto, o‘z vaqtida tibbiy yordam ko‘rsatilmaganda o‘limga olib keluvchi eng og‘ir turdagi zaharlanish — botulizm kasalligi kelib chiqadi.

Xastalikning yashirin davri 2-4 soatdan 14 kungacha davom etishi mumkin. Botulizm mikrobining toksini asosan markaziy asab tizimiga ta’sir etadi va organizmda turli o‘zgarishlarga olib keladi.

Bu holatda ko‘pincha nafas olish qiyinlashishi, og‘iz-tomoqning qurishi, jismlar ko‘zga ikkita bo‘lib ko‘rinishi (diplopiya), ko‘z qovoqlari osilib qolishi (ptoz), yutinish qiyinlashishi hamda umumiy holsizlanish, ko‘ngil aynishi va qusish (ko‘pincha takrorlanadi), qorin sohasidagi og‘riq kabi belgilar namoyon bo‘ladi.

Bemorning so‘zlari tushunarsiz bo‘lib qoladi, bo‘yin va oyoq mushaklarining zaiflashishi natijasida yurishga qiynaladi.

Agar bu holatda xasta insonga zudlik bilan tez tibbiy yordam ko‘rsatilmasa va zarur davo muolajalari o‘tkazilmasa, uning nafaqat sog‘lig‘i, balki hayoti ham xavf ostida qolishi mumkin.

Shu sababli botulizmning oldini olishda quyidagilarga amal qilish lozim:

uy sharoitida konservalarni tayyorlamaslik;

bozor va aholi gavjum joylarda fuqarolar tomonidan sotilayotgan, noma’lum sharoitda tayyorlangan, sifati kafolatlanmagan konservalarni xarid qilmaslik;

banka qopqog‘i ko‘tarilgan (bombaj), shuningdek rangida o‘zgarish bo‘lgan konservalarni iste’mol qilmaslik;

oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash sharoitlariga e’tibor berish, savdo do‘konlaridan konservalarni xarid qilishda uning muddati, idishlarning butunligi, qopqoqlari shishmaganligi va xavfsizligini kafolatlovchi xujjatlariga e’tibor berish;

taom tayyorlashda tozalikka va shaxsiy gigiena qoidalariga to‘liq rioya etish.

Yod mikroelementini inson organizmi ishlab chiqara olmaydi. Shu sababli uni faqat tashqi muhit orqali qabul qilishi mumkin.Bu modda organizmda qalqonsimon bez gormonlarining normal sintezlanishi uchun kerak. Agar yetarli darajada yod iste’mol qilinmasa, qalqonsimon bez funksiyasi buzilishi kuzatiladi.

Qayd qilinishicha, yod mikroelementiga bo‘lgan kunlik ehtiyoj chaqaloqlarda 50 mikrogramm, 1-6 yoshli bolalarda 90 mikrogramm, 7-10 yoshli o‘g‘il-qizlarda 120 mikrogramm, o‘smirlar va kattalarda 150 mikrogrammni tashkil qiladi. Homiladorlik va emiziklilik davrida esa ayollarning yodga bo‘lgan kunlik talabi 200-300 mikrogrammgacha ortib ketadi.

Biroq, hozir yurtimizda deyarli barcha aholi vakillari ratsionida mazkur mikroelement tanqisligi kuzatiladi. Vaholanki, buning asoratlari yomon.

Shifokor so‘zlariga ko‘ra, yod tanqisligi aqliy zaiflikning asosiy omili. Bu modda yetishmasligi qalqonsimon bez va ovqat hazm qilish organlari faoliyati bilan bog‘liq turli jiddiy kasalliklarni keltirib chiqaradi. Shuningdek, tirnoqlarning tabaqalanishi, soch to‘kilishi, teri quruqlashuvi, uyquchanlik, charchoq ham organizmda yod taqchilligi alomatlaridan.

Bu muammo bolalarda endemik buqoq, jismoniy va ruhiy jihatdan rivojlanishdan orqada qolishga sabab bo‘ladi, deydi mutaxassislar.

2024 yilning 26 noyabr kuni Nurota tuman Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi bo‘limi vrachi Azimjon Muhiddinov ishtirokida brifing o‘tkazildi.

Unda korrupsiyaga qarshi kurashish, sodir etilishi mumkin bo‘lgan holatlarning oldini olish, barcha xodimlarda murosasiz munosabatni shakllantirish hamda bugungi kunda amalga oshirilayotgan ishlar haqida ma’lumot berildi.

🎥 Batafsil

2023 yil davomida ishga qabul qilingan (rotatsiya qilingan) rahbar kadrlar mavjud emas.

2023 yilning yanvar-sentyabr oylari davomida ishga qabul qilingan (rotatsiya qilingan) rahbar kadrlar mavjud emas.

2023 yilning yanvar-iyun oylari davomida ishga qabul qilingan (rotatsiya qilingan) rahbar kadrlar mavjud emas.

🎥 Batafsil shu haqda

Tadbir davomida Adliya boshqarmasi bosh yuriskonsulti P.O‘roqov korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha davlat siyosati, amalga oshirilgan ishlar, korrupsiyaga yo‘l ochib beradigan mexanizmlarga qarshi murosasiz munosabatni shakllantirish, raqamli iqtisodiyotni joriy etish orqali inson omilini kamaytirib, adolatli, shaffof tizimni yaratish, poraxo‘rlik, qarindosh-urug‘chilik va tanish-bilishchilikning oldini olish mavzusida ma’ruza va taqdimot o‘tkazdi.

“Ochiq eshiklar kuni”da O‘zA viloyat muxbiri A.Bo‘riev, viloyat Jurnalistlar ijodiy uyushmasi yetakchi mutaxassisi D.Sarmanova, “Navoiy ziyosi” gazetasi tahririyati muxbiri M.Sharipova hamda mahalliy blogerlar ishtirok etib, savollariga to‘laqonli javob olishdi.

🎥 Batafsil

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi tizimiga ishga qabul qilish Oʻzbekiston Respublikasining 2024 yil 8 avgustdagi “Davlat fuqarolik xizmati toʻgʻrisida”gi O‘RQ-788-sonli Qonuni, O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 3 oktabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasida kadrlar siyosati va davlat fuqarolik xizmati tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF–5843-sonli Farmoni talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi tizimidagi bo‘sh ish o‘rinlari (vakant lavozimlar) to‘g‘risidagi ma’lumotlar “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksidan foydalangan holda “Davlat fuqarolik xizmatchilari vakant lavozimlarining yagona ochiq portali” vacancy.argos.uz ga joylashtiriladi.

Yoshi, millati, jinsi, ijtimoiy kelib chiqishi, mulkiy va mansab mavqeyidan qat’iy nazar, o‘zlarining kasbiy, ishbilarmonlik, shaxsiy va axloqiy fazilatlar hamda ma’lumot darajasiga ega, shunindek, davlat fuqarolik xizmati lavozimini egallash huquqi qonunchilik bilan cheklanmagan va tegishli lavozimni egallash uchun malaka talablariga javob beradigan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi tizimiga ochiq mustaqil tanlov orqali ishga qabul qilinadi.

Bo‘sh ish o‘rinlari (vakant lavozimlar)ga ishga kirish uchun tanlovda ishtirok etish:

Davlat fuqarolik xizmatchilari vakant lavozimlarining yagona ochiq portali vacancy.argos.uz orqali amalga oshiriladi.

Qo‘shimcha ma’lumot olish uchun telefon:

(79) 220-30-15

‼️ Joriy yilning 22-noyabr kuni soat 10:00 da Sanepidqo‘mita Navoiy viloyat boshqarmasi tomonidan "9-dekabr - Xalqaro korrupsiyaga qarshi kurashish kuni" munosabati bilan “Ochiq eshiklar kuni” o‘tkaziladi.

✔️”Ochiq eshiklar kuni” doirasida "Korrupsiyaga qarshi kurash: maqsad va vazifalar" mavzusida davra suhbati o‘tkazilishi rejalashtirilgan.

✔️Davra suhbati davomida jamiyatda korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish, raqamli iqtisodiyotni joriy etish orqali inson omilini kamaytirib, adolatli, shaffof tizimni yaratish, poraxo‘rlik, qarindosh-urug‘chilik va tanish-bilishchilikning oldini olish mavzusida muloqot, savol-javoblar bo‘lib o‘tadi.

🎥 “Ochiq eshiklar kuni”da ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etishlari mumkin.

📌 Manzil: Navoiy shahri, Navoiy ko‘chasi, 8-uy. (Mo‘ljal: Adliya boshqarmasi binosi ro‘parasi).

☎️ Ma’lumot uchun telefon: (79) 220-30-15

Davlat ramzlari har bir xalqning mustaqilligi, ozodligi, tinchligi va barqarorligi timsoli hisoblanadi. Davlatchiligimiz tarixining qaysi davrini olmaylik, bayroq ajdodlarimiz uchun ozodlik, kuch-qudrat, jasorat, g‘alaba timsoli bo‘lgan. Bayroq ostida el birlashgan, jipslashgan, uni dushman qo‘liga topshirmaslik jiddida jonini tikishgan.

Bayrog‘imiz 1992 yil 2 martidan O‘zbekiston to‘laqonli suveren respublika sifatida tan olinganining ramzi sifatida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh qarorgohi oldida ham hilpiray boshladi.

Bayrog‘imiz yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, obodlik, millatlararo totuvlik, qut-baraka, biz erishayotgan bemisl yutuqlar va kelajakka bo‘lgan mustahkam ishonch ramzi sifatida qalbimizga tuganmas iftixor bag‘ishlaydi.

— davlat muassasalariga, davlat unitar korxonalariga, davlat maqsadli jamg‘armalariga;

— davlat ulushi 50 foiz miqdorda va undan ortiq bo‘lgan aksiyadorlik jamiyatlariga tatbiq etilishi belgilangan.

Davlat rahbarining PQ-210-son qarori ijrosini taʼminlash maqsadida “Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida”gi qonun ijrosini tashkil etish ishlarini muvofiqlashtirish bo‘yicha Respublika idoralararo komissiyasi tomonidan qonun tatbiq etiladigan davlat organlari va tashkilotlarining aniq ro‘yxati tasdiqlandi.

Davlat organlari va tashkilotlari qonunchilikka muvofiq qayta tashkil etilgan, nomi o‘zgargan yoki yangidan tashkil qilingan taqdirda, manfaatlar to‘qnashuvi bilan bog‘liq munosabatlarni tartibga solish sohasida maxsus vakolatli organ — Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi tomonidan Ro‘yxatga tegishli o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritib boriladi.

Quyidagi infografika orqali to‘liq ro‘yxat bilan tanishish mumkin.

Eslatib o‘tamiz, “Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida”gi qonun joriy yilning dekabr oyidan boshlab kuchga kiradi.

Batafsil

https://lex.uz/docs/-6954264

Kasallik odamga qanday yuqadi?

Odamga quturish kasalligi shu kasallikka chalingan hayvonlarning tishlashi, tirnashi, tishlarining qadalishi, shuningdek, jarohatlangan teri va shilliq qavatlariga so’lagi tushishi paytida yuqadi. Kasallik o’ta og’ir kechib, doimo o’lim bilan tugaydi.

Quturish kasalligiga chalingan hayvonlarda kuzatiladigan belgilar:

hayvon tajovuzkor bo’lib, duch kelgan hayvonlar va odamlarga tashlanadi, tishlashga, tirnashga harakat qiladi;

yorug’likdan qo’rqadi, qorong’u joyga kirib olishga harakat qiladi, egasi chaqirganida oldiga kelmaydi;

ovqatlanishdan bosh tortadi, to’g’ri kelgan jismlarni og’ziga solib, yutadi, keyinchalik yutunishi qiyinlashadi, og’zidan juda ko’p so’lak oqadi, bezovta bo’ladi, tovushi bo’g’ilib yo’qola boshlaydi va orqa oyoqlari yurmay qoladi, ya’ni falajlanish holatlari kuzatiladi. Hayvonlarda ham kasallik o’lim bilan yakun topadi.

Siz agar it va boshqa uy hayvonlaringizda kasallikning shunday belgilarini kuzatsangiz, darhol veterinariya vrachiga murojaat eting!

Yodingizda bo’lsin!

Itni doimo bog’langan holda saqlash, ko’chaga olib chiqilganda tumshuq tasmasini taqish, itni tunda ko’chaga chiqarib yubormaslik va ko’chada qarovsiz qolishi hamda yovvoyi hayvonlar bilan muloqotda bo’lishiga yo’l qo’ymaslik kerak;

Farzandlaringizni qarovsiz qolgan va begona itlar bilan o’ynashiga hamda ularni uyga olib kelishiga aslo yo’l qo’ymang;

Itni o’z vaqtida hududiy veterinariya idoralariga olib borib, ro’yxatdan o’tkazish, har yili uni veterinariya ko’rigidan o’tkazib, quturishga qarshi emlatish zarur.

Agar, Sizni hayvon tishlasa so’lagi jarohatlangan teri va shilliq qavatingizga tushsa, unda Siz zudlik bilan tibbiy yordamga murojaat qilishingiz hamda mutaxassis vrachning tavsiyasiga ko’ra, quturishga qarshi o’z vaqtida va to’liq emlanishingiz kerak.

Zamira Hamroyeva

Epidemiolog vrach yordamchisi

Uchrashuvda boshqarma boshlig‘i Zafar Azimov bilan viloyatda bugungi kunda yuqumli va parazitar kasalliklar bo‘yicha epidemiologik vaziyat va kasalliklarni oldini olish chora-tadbirlari bo‘yicha suhbatlashdi.

Tashrif buyurgan mehmonlarga Parazitologiya bo‘lim va laboratoriya mutaxassislari Doston Shodiyev va Nigora Egamberdiyevalar tomonidan leyshmanioz kasalligi bo‘yicha viloyatdagi epidemiologik vaziyat, kasallik turlari, tashhislash va bemorlarni davolanish, kasallikni oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish ishlari prezentatsiya tartibida tushintirib o‘tildi. Shundan so‘ng parazitologiya laboratoriyada olib borilayotgan tahlillar bilan tanishildi.

Koreya Respublikasining KOICA loyihasi vakillari 2024 yil 13 noyabr kuni leyshmanioz kasalligi o‘chog‘ida olib boriladigan tadbirlarini o‘rganish ishlarini Nurota tumanida davom ettiradi.

Nigora Egamberdiyeva

Parazitologiya laboratoriya

vrach laboranti

Joriy yilning 6 noyabr kuni Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi Navoiy viloyati boshqarmasining yig‘ilishi videokonferensaloqa (VKS) formatida bo‘lib o‘tadi.

Yig‘ilishda Joriy yilda korrupsiyaga qarshi kurashish va uning oldini olish borasida viloyatda amalga oshirilgan ishlar sarhisobi, Qo‘mita tomonidan berilgan topshiriqlar ijrosi muhokama qilindi.

Yig‘ilishni boshqarma boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Nazarbek Husenov ochib berdi.

Boshqarmaning Korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmasi bosh mutaxassisi Zarifa Boboyevaning viloyatda Sanepidqo‘mita tomonidan berilgan topshiriqlar ijrosi, joriy yilning o‘tgan davri mobaynida korrupsiyaga qarshi kurashish va uning oldini olish borasida viloyatda amalga oshirilgan ishlar, tuman/shahar bo‘limlari tomonidan 2024 yil 3 chorak hisobotlarini topshirishda aniqlangan kamchiliklar yuzasidan ma’ruzasi tinglandi.

Shundan so‘ng, qo‘mitaning Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘limi boshlig‘i Elmurod Danayev Navoiy viloyatida korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar yuzasidan rahbarlar tomonidan har chorakda kamida bir marotaba OAVda (video) murojaatlarini e’lon qilib borish, xodimlarning korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini oshirish yuzasidan maxsus o‘quv-kurslarida ishtirok etish, shu bilan birgalikda, o‘quv dasturlari, o‘quv qo‘llanmalar, tarqatma va ko‘rgazmali materiallar tayyorlanib, muntazam ravishda ijtimoiy tarmoqlardagi kanallarga joylashtirib borish, ishga yangi qabul qilingan xodimlarning korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini oshirish, korrupsiyaga qarshi kurashish va uning oldini olish yuzasidan profilaktik davra-suhbatlarini o‘tkazilishi muntazam ravishda tashkil etib borish topshiriqlari berildi.

Kamchiliklarga yo‘l qo‘ygan ayrim tuman/shahar bo‘limlari rahbarlariga ogohlantirish berildi.

Yig‘ilishga Sanepidqo‘mitaning Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘limi, boshqarma va tuman/shahar bo‘limlari mutaxassislari ishtirok etishdi.

Успешные программы по борьбе с бешенством состоят из трех основных компонентов: участие сообществ; просвещение, общественная осведомленность и доступ к массовой вакцинации собак; и доступ к лечению после укусов.

Для достижения поставленной цели - ликвидировать смертность людей от бешенства к 2030 г. - страны активизируют ответные меры с тем, чтобы бешенство осталось только в учебниках истории.

Факт 1

К моменту появления симптомов бешенство почти всегда является смертельным.

Домашние и дикие животные могут передавать бешенство людям. Передача инфекции происходит при укусах животных, инфицированных вирусом бешенства, обычно собак. Инкубационный период бывает разным, но обычно составляет 2-3 месяца. К моменту появления клинических симптомов вирус широко распространяется в центральнойнервной системе и инфекция становится смертельной.

Факт 2

Бешенство встречается на всех континентах, кроме Антарктики.

По оценкам, 59 000 человек ежегодно умирают от бешенства.

До 99% случаев смерти людей происходят в Африке и Азии, причем 80% из них – среди людей, живущих в сельских районах и не получающих надлежащего обслуживания. Поэтому случаи смерти от бешенства остаются неучтёнными.

Факт 3

Помимо собак бешенство могут передавать другие животные, включая летучих мышей.

Укусы собак вызывают до 95% случаев смерти людей от бешенства, особенно в Африке и Азии. В Америке основным источником инфекции являются летучие мыши. Случаи смерти людей от бешенства, вызванного укусами лисиц, енотов, скунсов, шакалов, мангуст и других диких животных происходят очень редко.

Факт 4

40% случаев смерти от бешенства происходят среди детей в возрасте до 15 лет

Инфицированию подвержены все возрастные группы, но наиболее уязвимыми являются дети, которые, играя, часто приближаются к собакам, не опасаясь нападения и ничего не зная о болезни. Исследования показывают, что дети, боясь, что их будут ругать, как правило, скрывают от родителей раны от укусов и поэтому могут не получить надлежащей первой и последующей медицинской.

Факт 5

Просвещение и осведомленность являются ключевыми элементами предотвращения укусов бешеных животных.

Одним из основных компонентов профилактики бешенства является обучение детей тому, как избегать укусов животных. ВОЗ работает с разными партнерами для просвещения сообществ путем повышения осведомленности о болезни и усиления ответственности среди владельцев собак.

Факт 6

Межсекторальное сотрудничество имеет решающее значение для борьбы с бешенством.

ВОЗ сотрудничает со стратегическими партнерами для поддержки страновых программ и региональных сетей в целях решения проблемы бешенства среди людей и животных. Это подразумевает обеспечение доступа к приемлемым по цене, безопасным и эффективным вакцинам для людей и собак.

Факт 7

Промывание раны и быстрое предоставление лечения после укуса собаки необходимы для выживания.

Рану от укуса необходимо сразу же тщательно промыть водой с мылом примерно в течение 15 минут. Люди, пострадавшие от укусов, должны обратиться в ближайшее медицинское учреждение. Ежегодно после укусов собак более 15 миллионов человек вакцинируется против бешенства.

Факт 8

Бешенство среди людей на 100% предотвратимо с помощью вакцины.

Несмотря на тот факт, что случаи смерти людей можно предотвращать с помощью вакцинации, одна лишь эта мера никогда не приведет к ликвидации болезни, а расходы со временем будут только возрастать. Кроме того, для многих пациентов, пострадавших от укусов бешеных животных, расходы на постэкспозиционное лечение из их собственных средств могут быть катастрофическими, поскольку стоимость такого лечения может во много раз превышать их среднесуточный доход.

Факт 9

Массовая вакцинация собак способствует прерыванию передачи инфекции.

Вакцинация, как минимум, 70% собак, в том числе бродячих, предотвращает передачу бешенства людям. Кампании массовой вакцинации собак в Бангладеш, Южной Африке (провинция Квазулу-Натал), Филиппинах и Объединенной Республике Танзания показали, что с помощью массовой вакцинации.

Факт 10

Улучшенные данные способствуют повышению эффективности программы борьбы с бешенством.

Для осуществления эффективных программ по профилактике и борьбе с болезнями, включая бешенство, необходимы надежные данные. ВОЗ и партнеры разработали техническое руководство для оказания поддержки правительствам в области улучшения лабораторного потенциала и усиления эпиднадзора за болезнью среди людей и животных.

Qabul kunlari: Seshanba va Juma 16:00 dan 18:00 gacha

Skarlatina - (lot.carlatum — qizil ren) —aksariyat balalarda uchraydigan kasallik hisoblanadi. Kasallik isitma, umumiy intoksikatsiya, murtak bezlari va tomoqning yallig‘lanishi, teriga mayda toshmalar toshishi va h.k. bilan kechadi. Qo‘zg‘atuvchisi A guruhiga mansub gemolitik streptokokklardir. Kasallik manbai — bemor, shuningdek, boshqa streptokokkli infeksiya (angina, faringit)lar bilan og‘rigan kishilar. Infeksiya havo-tomchi yo‘li orqali yuqadi. Ba’zi bemor foydalangan o‘yinchoq, idish-tovoklar orqali tarqalishiga sabab bo‘ladi. Ko‘proq 2— 6 yashar bolalarda kuz-qish oylarida uchraydi. Yashirin davri o‘rtacha 2—7 kun. Odatda, kasallik to‘satdan boshlanadi. Gavda harorati tez 39—40° gacha ko‘tarilib, bemor holsizlanadi, boshi va tomog‘i og‘riydi, ko‘pincha qusadi. Kasallikning dastlabki kunlarida terida qizil, mayda nuqtasimon toshmalar paydo bo‘ladi.

Tomoqda angina alomatlari ko‘zga tashlanadi, qizargan yumshoq tanglay qattiq tanglayning oqish shilliq qavatida yaqqol ajralib turadi. Til qalin karash bilan qoplanadi. Jag‘ osti bezlari kattalashadi va paypaslaganda og‘riq seziladi. Kasallikning avj olgan davri 4—5 kun davom etadi. Bu davrda angina, limfa bezlarining kattalashishi, toshmalar ortib boradi. Gavda harorati 39° va undan ham yuqori bo‘ladi. Bemorning ovozi xiralashishi, alahlash hollari kuzatilishi mumkin. 4—5 kundan so‘ng harorat pasayib, bemor o‘zini yaxshiroq his qiladi. Til uchi tomonidan karashdan tozalanib boradi. Undan musaffo bo‘lgach, til malinaga o‘xshab qipqizil bo‘lib qoladi. Kasallikning 6 kunidan boshlab sog‘ayish davri boshlanadi, 10 kunlariga kelib kasallikning barcha alomatlari yo‘qoladi.

Skarlatinani davolash

Davolash odatda uy sharoitida amalga oshiriladi. Statsionar davolanish og‘ir va asoratlar rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan holatlarida talab etiladi. Tana harorati me’yorga tushgunga qadar bemorlar yotoq tartibiga amal qilishlari kerak.

Kasallikning o‘tkir davrida ko‘p miqdordagi suyuqlik qabul qilish (limon choy, meva sharbatlari), oqsillarni biroz cheklagan holda suyuq yoki yarim suyuq ovqatlar iste’mol qilishi lozim. Bemorlarga Pevzner parhez tizimi bo‘yicha stol № 2 tavsiya etiladi.

Medikamentoz terapiya sifatida tabletka shaklida penitsillin qatoridagi antibiotiklar (fenoksimetilpenitsillin, retarpen, amoksitsillin, amoksitsillin + klavulan kislotasi) 7-10 kun davomida qabul qilish ko‘rsatiladi. Bundan tashqari, qo‘shimcha ravishda vitaminli terapiya (B vitaminlari, C vitamini) buyurilishi mumkin.

Skarlatinani olidini olish

Bugungi kunda ushbu kasallikka qarshi vaksina kashf etilmagan. Shu tufayli asosiy profilaktik chora-tadbirlar bemorlarni izolyatsiya qilish, shuningdek bemor bola qatnagan maktabgacha ta’lim muassasalari yoki maktablarda bir haftalik karantin e’lon qilishni o‘z ichiga oladi.

Bolalarga o‘qishga kasallik boshlanishidan 22 kun o‘tgach qaytishga ruxsat beriladi. Agar bola statsionar sharoitda davolangan bo‘lsa, kasalxonadan chiqqach, 12 kun o‘tgach o‘qishga qaytishi mumkin.

Kasallikni oldini olishning samarali usullaridan biri shaxsiy gigiena qoidalariga amal qilish, xususan ovqatlanishdan oldin qo‘llarni sovun bilan yuvish, bolaning shaxsiy buyumlari, o‘yinchoqlarini dezinfektsiya qilish, odamlar gavjum bo‘ladigan joylarga tashrif buyurishni cheklash sanaladi.

Android uchun: https://play.google.com/store/apps/details?id=uz.jasurkholiqulov.huquqmaktabi&hl=uz

IOS uchun: https://apps.apple.com/uz/app/huquq-maktabi-mobile/id6544800269

🔸Mobililovadamalakalipedagoglarvaekspertlartomonidantayyorlangankurslar, interaktivtestlar, huquqiy masalalarni sodda tilda tushuntirishga qaratilgan kontentlar, amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirish hamda kursni o‘zlashtirilganligi to‘g‘risida online sertifikatlarni qo‘lga kiritish imkoniyati mavjud.

Kasallik manbai faqat bemor odam hisoblanadi. Kasallik atrofdagi sog‘lom odamlarga asosan havo-tomchi yo‘li bilan bemor aksirganda, yo‘talganda, gaplashganda tez yuqadi.

Infografikada gripp alomatlari va kasallikning oldini olish bo‘yicha tavsiyalar o‘rin oldi.

Vaksinalarni tashib keltirish, omborxonalarda saqlash, emlash punktlariga yetkazib berishda oʻta xushyorlik, qoidalarga rioya etish talab qilinadi.

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo’mitasining Navoiy viloyat boshqarmasi xodimlari Nurota tuman boʻlimi vaksinalar saqlash omborxonasida bakteriologik preparatlarning saqlanishi, VLMIS - elektron dasturi asosida vaksinalarni qabul qilib olish, emlash punktlariga yuborish, oylik emlash rejalari bajarilishini hisobotlar orqali tahlil qilishdi va zarur tavsiyalar berildi.

Navoiy viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi boshligʻi Zafar Azimov viloyatda sanitar barqarorlikni ushlab turish, yuqumli kasalliklar profilaktikasini namunali tashkil etish, emlash tadbirlarini samarali oʻtkazish borasida masʼullarga aniq topshiriqlar, kechiktirib boʻlmaydigan vazifalarni belgilab berdi. Zero, “Kasalni davolagandan koʻra, uning oldini olgan yaxshi!”.

Dunyodagi epidemiologik vaziyat butun insoniyatni xatardan voqif etyapti, minglab mutaxassislar bu xususida bong urmoqda. Jahon sogʻlikni saqlash tashkiloti maymun chechagini favqulodda holat, deb eʼlon qildi. Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi Navoiy viloyat boshqarmasi Virusologiya laboratoriyasida maymun chechagi kasalligi va maymun chechagi virusining DNK (dezoksiribonukleyin kislotasi)ni PZR (polimerazli zanjir reaksiyasi) usulda aniqlash boʻyicha oʻquv seminar oʻtkazyapti. Seminarni boshqarma boshligʻi oʻrinbosari N.Husenov ochib berdi va uning ahamiyati toʻgʻrisida gapirdi.

Tekshiruv jarayoni qisqa muddatli va aniqlik darajasining yuqoriligi bilan ham samarali hisoblanadi. Bunday tekshiruv usulini oʻtkazilishi minimal darajadagi koʻnikmalarni talab etadi va tekshiruv oʻtkazish uchun alohida xona ajratilishini talab etmaydi.

Umumtaʼlim maktablardagi oʻquv yiliga tayyorgarlik darajasi davlat ahamiyatiga molik masala. Negaki, mazkur maskanlarda millat ertasining egalari taʼlim oladi. Sinf xonalarining yoritilishi, qoʻl yuvish vositalari mavjudligi, hojatxonalarning sanitariya talablariga muvofiqligi, oshxonalarda taʼqiqlangan, konservantlarga toʻyingan yeguliklarning sotilishi oldini olish va boshqa bir qancha me’yorlarga qatʼiy rioya etilishi lozim. Yangi oʻquv yili oldidan va aynan dars mashgʻulotlari boshlangach maktablarda sanitariya monitoringi oʻtkazilmoqda.

Navoiy viloyatida 367 ta davlat umumtaʼlim maktablari faoliyat yurityapti, ularda tahsil olayotgan oʻquvchilar umumiy soni 195016 nafarni tashkil etadi. Quyidagi infografikada maʼlumotlar bilan tanishishingiz mumkin.

Unda Oʻzbekistonning hayvonlar va aholi salomatligi uchun xavf tugʻdiradigan turli tahdidlarning oldini olish, aniqlash va ularga oʻz vaqtida javob berish masalalari muhokama qilinmoqda.

Har yili 1,3 million kishi ushbu infektsiyadan vafot etadi va taxminan 365 million kishi B yoki C gepatiti bilan yashaydi.

Farzandingizga infektsiyani yuqtirmaslik uchun qanday yordam berishni kartalarimiz yordamida bilib oling.

Bolalarni va o‘zingizni gepatitdan himoya qilishning eng samarali usuli bu emlashdir.

Xususan, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalarida oʻquvchilar ovqatlanishini tashkil etishning sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga koʻra, maktab oshxonalarida sotilishi taʼqiqlangan taomlar roʻyxati Sogʻlikni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan. Navoiy viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi hamda shahar boʻlimi xodimlari Navoiy shahridagi 22-umumtaʼlim maktab oshxonasida monitoring oʻtkazib, zarur tavsiyalar berdi.

Havo salqin paytlarda-ku bu salbiy holatlarga olib kelmasligi mumkin (shunda ham mahsulotni koʻchada, yoʻlakda terib qoʻyish savdo va xizmat koʻrsatish talablariga qanchalik mos keladi?). Yoz payti, havo harorati anomal koʻtarilib ketayotgan issiq kunlarda-chi? Bu mahsulotlar orasida sifati tez buziladigan mayonez va taomlarga qoʻshiladigan boshqa qoʻshimchalar, tuxum va shirinliklar ham bor. Xulosa qilib aytganda, har qanday mayonez me’yorida isteʼmol qilinganda zarar keltirmaydi. Ammo, mayonezni isitish tavsiya etilmaydi, chunki yuqori haroratlarda, boshqa mahsulotlarda boʻlgani kabi, unda kanserogenlar paydo boʻlishi mumkin.

Bu haqida infografikada to‘liq ma’lumot taqdim etildi.

Jumladan, «Umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb hunar ta’lim muassasalarida o‘quvchilar ovqatlanishini tashkil etishning sanitariya qoidalari, me’yorlari va gigiena normativlari»ga ko‘ra, quyidagilar maktab oshxonalarida tayyorlanishi va sotilishi mumkin emas:

Go‘sht qo‘shilgan, mayonez, ketchup va orasiga sabzavotlar solingan non mahsulotlari (gamburger, chizburger va xot-doglar);

Sun’iy ta’m, hid beruvchi moddalar, bo‘yoqlar, aromatizatorlar qo‘shilgan qandolatchilik mahsulotlari;

Sun’iy konservantlari bo‘lgan «kirieshki», «xrustyashki» va chipslar;

Rangli va rangsiz gazlangan ichimliklar;

Veterinariya nazoratidan o‘tmagan go‘sht, baliq, parrandalar, jigar, til va yurakdan tashqari barcha kalla-poychalar;

Tashqi qavati toza bo‘lmagan, singan, zarur talablarga javob bermaydigan tuxumlar.

Bankalarning germetikligi buzilgan, bombajli, zanglagan, shakli o‘zgargan, yorlig‘i bo‘lmagan va ishlab chiqarish vaqti hamda yaroqlilik muddati belgilanmagan konservalar;

Turli aralashmalar bilan yoki ombordagi zararkunandalar bilan zararlangan yorma, un, quritilgan mevalar va boshqa mahsulotlar.

Kremli qandolat mahsulotlari (tort va pishiriqlar).

Xolodes, parranda va tuyoqli hayvonlar oyog‘idan tayyorlangan hamda kalla go‘shti ruletlari, o‘pka-jigarli va qondan qilingan kolbasalar;

Pasterizatsiya qilinmagan (flagadagi) tvorog, termik ishlov berilmagan, idishda saqlangan tvorog va qaymoq, qo‘lbola qatiq, epizootik noxush xo‘jaliklardan olingan, shuningdek, dastlabki ishlov berilmagan va pasterizatsiya qilinmagan sut va sut mahsulotlari, qimiz va tarkibida etanol bo‘lgan (0,5 foizdan ortiq) boshqa achitilgan sutli mahsulotlar;

Qo‘ziqorinlar va ulardan tayyorlangan mahsulotlar;

Kvas;

Xom dudlangan go‘shtli gastronomik mahsulotlar va kolbasalar, shu jumladan, qaynatilgan kolbasa;

Sirka, xantal, xren, o‘tkir qalampir (qizil, qora) va boshqa o‘tkir ziravorlar;

O‘tkir ta’mli souslar, ketchuplar, mayonez, konservalar, marinadlangan sabzavot va mevalar;

Tabiiy kofe, tetiklantiruvchi va quvvatni oshiruvchi energetik ichimliklar, alkogol;

Pazandalik moylari, cho‘chqa yog‘i, margarin va boshqa gidrogen yog‘lar;

Danakli mevalarning mag‘zi, saqich, meva va rezavorlilardan tayyorlangan yaxna ichimliklar va morslar (termik ishlovsiz);

Okroshka va sovuq sho‘rvalar, yog‘da qovurilgan tuxum, pashtet, go‘sht va tvorogli quymoqlar;

Tez tayyorlanadigan quruq oziq-ovqat konsentratlari asosidagi birinchi va ikkinchi taomlar maktab oshxonalarida bo‘lishi taqiqlanadi.

Oyxon Xudoyberdiyeva

Navoiy viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik

va jamoat salomatligi boshqarmasi

Bolalar va oʻsmirlar gigiyenasi boʻlimi mudiri

Qadrli Navoiyliklar!

Keyingi paytlarda aholining sanitariya va tibbiy madaniyati yuksalib borayotgani quvonarli holdir. Mamlakatimizda so‘nggi yillarda sanitariya-epidemiologik osoyishtalikni saqlash, yashash muhiti xavfsizligini va inson sog‘lig‘ini muhofaza qilishni ta’minlash, sanitariya-epidemiologiya nazorati xizmati tizimini takomillashtirish, ushbu sohada malakali kadrlarni tayyorlashga yo‘naltirilgan qator chora-tadbirlar amalga oshirildi. Natijada sohaga ilg‘or zamonaviy laboratoriya uskunalari, tezkor va aniq tahlilni amalga oshirish imkonini beruvchi jihozlar ajratilib, turli xil yuqumli, o‘ta xavfli kasalliklarni barvaqt aniqlash, bemorlarga tezkor tibbiy muolajani belgilash, kasallik o‘choqlarini dezinfeksiya, dezinseksiya, deratizatsiya qilish ishlari mutlaqo yangi yo‘nalishlarda amalga oshirilmoqda.

Epidemiologik vaziyatni barqaror saqlash, kasallikni oldini olishda amalga oshiriladigan profilaktik va epidemiyaga qarshi tadbirlarni o‘z vaqtida, sifatli amalga oshirilishi natijasida 2024 yilning o‘tgan davri mobaynida viloyat aholisi o‘rtasida bir qator yuqumli va parazitar kasalliklarni umuman qayd etilmasligiga erishildi.

Milliy emlash kalendari asosida 11 xil turdagi vaksinalarning 16 yoshgacha bo‘lgan viloyat aholisining emlanishi uchun kamida 6 oylik zahirasi viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va jamoat salomatligi boshqarmasi vaksina saqlash omborxonasida jahon standartlari talablari asosida saqlanishi ta’minlandi.

Hurmatli Navoiyliklar!

Sanitariya-epidemiologik barqarorlik, jamoat salomatligini saqlab turishdek mas’uliyatni zimmamizga olgan ekanmiz, bunga bor kuch-g‘ayratimiz, bilim va imkoniyatlarimizni ishga solib, g‘ayrat, shijoatimizni safarbar etish orqali erishamiz, deb va’da beramiz. Zero, xalq salomatligi, millat osoyishtaligi buyuk ne’mat bo‘lib, barcha narsadan ustun!

Siz azizlarni O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 33 yillik bayrami bilan chin qalbimdan tabriklayman! Barchangizga tinchlik, salomatlik, xonadonlarga farovonlik tilayman! Osmonimiz musaffo, dasturxonlarimiz to‘kin, baxtimiz to‘kis bo‘lishini so‘rayman! Bayramingiz qutlug‘ bo‘lsin!!

Zafar Azimov

Navoiy viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik

va jamoat salomatligi boshqarmasi boshlig‘i

Navoiy viloyati Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi boshlig‘i Zafar Azimov tegishli mas’ullar hamrohligida Navoiy shahridagi “SAXOVAT BOZORI” mas’uliyati cheklangan jamiyati rastalarini ko‘zdan kechirdi.

Bozor ma’muriyati hamda Navoiy shahar bo‘limi rahbariyatiga oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligini ta’minlash yuzasidan qator tavsiya va topshiriqlar berildi. Z.Azimov shu yerning o‘zida tadbirkorlik subyektlari, xaridorlar bilan suhbat qilib, ularning fikr hamda takliflarini o‘rgandi.

Unda viloyatlarning kengaytirilgan immunizatsiya dasturi boʻyicha bosh mutaxassislari ishtirok etdi.

Seminarda Navoiy viloyati nomidan viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi immunoprofilaktika boʻlimi mudiri, viloyat boʻyicha kengaytirilgan immunizatsiya dasturi boʻyicha bosh mutaxassis (RPI menejer) Doston Sayfulloyev ishtirok etib, viloyatda immunizatsiya sohasida amalga oshirilgan ishlar toʻgʻrisida taqdimot qildi.

O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri – Fuqaro muhofazasi boshlig‘ining tegishli buyrug‘iga muvofiq, “Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimining Navoiy viloyati hududiy va funksional quyi tizimlari boshqaruv organlari hamda kuch va vositalarining aholini va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha hamkorlikdagi harakatlari” mavzusida Qo‘mondonlik-shtab o‘quv mashqlari bo‘lib o‘tmoqda.

Mashg‘ulotlarda viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi tizimi xodimlari ham qatnashib, umumiy tayyorgarlik borasida ko‘rgazmali chiqishlar qilishdi.

Tashkil etilgan seminarda respublikaning viloyatlaridan tashrif buyurgan virusologlar ishtirok etishdi.

Butun dunyo boʻyicha global muammo tusini olayotgan kasallikka bagʻishlangan mazkur seminarda Navoiy viloyati Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasidan virusologiya laboratoriyasi mutaxassisi Erkin Ergashov ishtirok etib, tajriba oshirib qaytdi.

2024 yilning 1 avgust holatiga ko‘ra tekshirilshi lozim bo‘lgan aholining 94,90 foizi yoki 53 400 nafarga yaqin aholi gepatitning B va C turiga skrining testlardan o‘tkazilgan.

Tekshirilgan aholining 2,6 foizida virusli gepatit V va 2,84 foizida virusli gaptitning S turi aniqlangan.

Tezkor usulda tekshiruvlarda musbat natija aniqlangan bemorlarni keyingi tasdiqlovchi tekshiruvlar va davolash tadbirlari bilan qamrab olinmoqda.

Viloyatda skrining natijalariga ko‘ra virusli gepatit C turiga musbat aniqlangan shaxslarning 1138 nafar bemorlar tasdiqlovchi PZR tekshiruvidan o‘tkazilgan. PZR tekshiruvida kasallik tasdiqlangan 750 nafarga yaqin bemorlar dispanser nazoratiga olinib, MISR davlatidan kelitirilgan virusga qarshi dori vositalari bilan ta’minlanmoqda.

Bundan tashqari virusli gepatining V turi aniqlangan bemorlarning qonidagi virus yuklamasini aniqlash uchun miqdoriy PZR tahlili o‘tkazilmqoda.

Virusli gepatit aniqlangan bemorlarda jigar saratonini erta aniqlansh maqsadida bir qancha onko markerlarga tezkor usulda tekshiruv yo‘lga qo‘yilgan.

Aholi o‘rtasida yuqumli kasalliklar ayniqsa virusli gepatitlarga qarshi profilaktik chora tadbirlar o‘tkazilishi davom etmoqda.

Abdullayeva Zulfizar

Navoiy viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik

va jamoat salomatligi boshqarmasi

Epidemiologiya bo‘limi epidemiolog vrachi yordamchisi

Bugungi kunda viloyatimizda Virusli gepatit A kasalligi bo‘yicha epidemiologik beqaror vaziyat saqlanib turibdi, ushbu kasallik bilan kasallanish holatlari viloyatimizning deyarli barcha shahar, tumanlari, shu jumladan, Navoiy va Zarafshon shaharlari, Navbahor, Nurota, Konimex, Qiziltepa, Tomdi va Uchquduq tumanlarida ortmoqda.

Gepatit A kasalligiga qarshi emlash 94-98% holatlarda kasallik yuqishining oldini oladi va emlashdan keyin jiddiy asoratlar kuzatilmaydi. JSSTning ushbu vaksinani xavfsizligi va sifatini kafolatlovchi sertifikatlari mavjud bo‘lib, vaksinatsiya bir marotaba qo‘llaniladi, qayta emalsh talab etilmaydi.

Virusli gepatit A ksaalligiga qarshi asosan 18 oylikdan 14 yoshgacha bo‘lgan bolalar emlanadi va 15 yilgacha bo‘lgan muddatda immunitet tarangligi saqlanib qoladi.

Joriy yilning o’tgan 7 oyi davomida jami 8878 nafar bolalar Virusli gepatit A kasalligiga qarshi emlangan.

Hurmatli ota onalar farzandlaringizni shu va shunga o‘xshash yuqumli kasalliklarni yuqtirib olmasligi uchun avvalo ularni shaxsiy gigiyenaga o‘rgating va ularni ushbu kasallikka qarshi o‘z vaqtida emlating.

Har bir ota ona o‘z farzandining salomatligi uchun javobgarligiini unutmang!

Abdullayeva Zulfizar

Navoiy viloyat Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik

va jamoat salomatligi boshqarmasi

Epidemiologiya bo‘limi epidemiolog vrachi yordamchisi

Qonunda davlat organining yoki boshqa tashkilotning xodimi, manfaatlar to‘qnashuvi, manfaatlar to‘qnashuvini tartibga solish bo‘yicha maxsus bo‘linma, shaxsiy manfaatdorlik, yaqin qarindoshlar kabi asosiy tushunchalar kiritildi.

Quyidagi shaxslar davlat organining yoki boshqa tashkilotning xodimiga aloqador shaxslar deb e’tirof etiladi:

davlat organi yoki boshqa tashkilot xodimining yaqin qarindoshlari;

davlat organining yoki boshqa tashkilotning xodimi va (yoki) uning yaqin qarindoshlari qaysi yuridik shaxsning ustav fondi (ustav kapitali) aksiyalariga yoki ulushlariga egalik qilsa, o‘sha yuridik shaxs;

davlat organining yoki boshqa tashkilotning xodimi yoxud uning yaqin qarindoshlari qaysi yuridik shaxsda boshqaruv organining rahbari yoki a’zosi bo‘lsa, o‘sha yuridik shaxs.

Qonunga ko‘ra,Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi manfaatlar to‘qnashuvi bilan bog‘liq munosabatlarni tartibga solish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organidir.

Davlat organi yoki boshqa tashkilot xodimi tomonidan qonun talablariga rioya etilishi ustidan nazorat ushbu davlat organida yoki boshqa tashkilotda tuzilgan odob-axloq komissiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 05.06.2024 yildagi O‘RQ-931-son

Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran 6 oy o‘tgach kuchga kiradi.

yaqin qarindoshlari bevosita xodimning bo‘ysunuvidagi ishga qabul qilingan bo‘lsa (davlat fuqarolik xizmati lavozimlarining siyosiy guruhiga kiruvchi lavozimga ishga qabul qilingan hollar bundan mustasno) yoki xodimning ishiga fuqarolik-huquqiy shartnoma asosida o‘ziga aloqador shaxslar jalb etilgan bo‘lsa;

u o‘ziga aloqador shaxslarga taalluqli masalalar bo‘yicha qarorlar qabul qilishda ishtirok etayotgan bo‘lsa;

yaqin qarindoshi tekshiruv o‘tkazilayotgan ob’ektda (yuridik shaxsda) tekshiruv yo‘nalishi bo‘yicha mas’ul mansabdor shaxs sifatida ishlayotgan bo‘lsa yoki mazkur tekshiruv ob’ekti (yuridik shaxs) unga aloqador shaxs bo‘lsa;

boshqa har qanday mavjud manfaatlar to‘qnashuvi o‘ziga ma’lum bo‘lib qolsa.

Davlat organlarining yoki boshqa tashkilotlarning odob-axloq komissiyasi mavjud yoki ehtimoliy manfaatlar to‘qnashuvlari to‘g‘risida har yarim yilda xulosa qabul qiladi hamda ularni tartibga solish bo‘yicha ko‘rilgan choralarning yetarliligini (to‘g‘riligini) ko‘rib chiqadi.

Davlat organlarining yoki boshqa tashkilotlarning odob-axloq komissiyasi aniqlangan manfaatlar to‘qnashuvi hollarini maxsus bo‘linma bilan birgalikda tahlil qiladi va davlat organining yoki boshqa tashkilotning xodimlari o‘rtasida tushuntirish ishlarini olib boradi.

Ehtimoliy manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi deklaratsiyada quyidagi ma’lumotlar ko‘rsatilishi kerak:

• davlat organi yoki boshqa tashkilot xodimining lavozimi hamda uning familiyasi, ismi, otasining ismi, shuningdek uning jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami;
• davlat organi yoki boshqa tashkilot xodimi yaqin qarindoshlarining familiyasi, ismi va otasining ismi, ularning jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (mavjud bo‘lgan taqdirda), shuningdek ish joyi va lavozimi;
• davlat organining yoki boshqa tashkilotning xodimi yoki uning yaqin qarindoshlari aksiyador bo‘lgan aksiyadorlik jamiyatining rasmiy nomi va uning soliq to‘lovchining identifikatsiya raqami;
• davlat organi yoki boshqa tashkilot xodimining yaqin qarindoshi muassis (ishtirokchi), boshqaruv organi a’zosi bo‘lgan yuridik shaxsning rasmiy nomi, shuningdek uning soliq to‘lovchining identifikatsiya raqami.

  
  

Yilning birinchi yarmida amalga oshirilgan ishlar hamda kelgusidagi rejalar" mavzusida matbuot anjumani bo‘lib o‘tdi.

Ommaviy axborot vositalari vakillari, jurnalistlar va blogerlar ishtirokida tashkil etilgan matbuot anjumanida mas‘ullar tomonidan o‘tgan davr mobaynida sohada amalga oshirilgan ishlar hamda kelgusidagi rejalar bilan bir qatorda tizimdagi raqamlashtirish bo‘yicha iste’molchilarga yaratilgan qulayliklar haqida ham batafsil ma'lumotlar berib o‘tildi.

Qizg‘in munozaralar ruhida bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida ishtirokchilar o‘zlarini qiziqtirgan sohaga oid barcha savollariga javoblar oldilar.

Favqulodda vaziyatlarda hududiy va funksional quyi tizimlaridan olingan seysmologik, geologik, gidrometeorologik xavfli hodisalar, sanoat va transportdagi halokatlar, epidemiyalar, epizootiyalar, epifitotiyalar, radioaktiv, kimyoviy va biologik (bakteriologik) ahvol to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘plash, qayta ishlash, natijaga qarab vaziyatni boshqarish, aholini xabardor etish, oqibatlarni bartaraf qilish borasida aniq, xalqaro tajribadan o‘tgan kompleks tavsiyalar, taktik yo‘nalishlar berildi.

Bugun Navoiy viloyati Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasida Navoiy shahar Ichki ishlar boshqarmasi profilaktika inspektori, katta leytenant Aziz Salimov, viloyat Ichki ishlar boshqarmasi jinoyat qidiruv bo‘limi tezkor vakili Yodgor Yo‘ldashov, Navoiy shahar Raqamlashtirish boshqarmasi xodimi Jamshid Qayumovlar ishtirokida kiberxavfsizlik, kiberjinoyatchilikdan saqlanish, jinoyat xususiyatlari, javobgarlik va shunga oid masalalar bo‘yicha uchrashuv bo‘lib o‘tdi.

BMT ekspertlari tavsiyalariga ko‘ra, "kiber jinoyat" termini kompyuter tizimi yoki tarmoq ѐrdamida amalga oshirilgan, kompyuter tizimi yoki tarmoqqa qarshi sodir etish mumkin bo‘lgan har qanday jinoyatni o‘z ichiga oladi. Shunday qilib, kiber jinoyat elektron muhitda sodir etilgan har qanday jinoyat bo‘lishi mumkin.

Internet global ijtimoiy tarmog‘i taraqqiy etib borgani sayin, u orqali odamlarni aldab, firibgarlik orqali pul topuvchilar soni ortib bormoqda. Har kuni qanchalab insonlar kiberjinoyat qurboniga aylanmoqda, qanchalab tinch oilalar buzilib, nechtalab zamondoshlarimiz o‘z jonlariga qasd qilyapti.

Statistik ma’lumotlarga nazar soladigan bo‘lsak, 2024 yilga kelib, kiber jinoyatlardan moliyaviy yo‘qotishlar deyarli 70% ga yetadi. Juniper Research tadqiqotchilarining fikriga ko‘ra, zarar har yili o‘rtacha 11 foizga oshadi va 2024 yilga kelib 5 trillion dollardan oshishi prognoz qilingan. O‘tgan yili mutaxassislar kiber jinoyatlardan yetkazilgan zararni 3 trillion dollarga baholashgan.

2022 yilgi tahlillarga ko‘ra, dunyoda har yili 500 milliondan ortiq kiber hujumlar uyushtiriladi. Har soniyada 12 nafar insondan biri kiber makonda sodir etilgan hujumlar qurboniga aylanadi. Amerika Qo‘shma Shtatlari, Fransiya, Angliya, Germaniya, Belgiya, Luksemburg kabi rivojlangan davlatlarda jinoyatlarning 60-65 foizi kiber hujumlar orqali sodir etilmoqda. O‘zbekistonda ham so‘nggi uch yilda bu turdagi jinoyatlar 8,3 baravarga ko‘payib, hozirda umumiy jinoyatchilikning qariyb 5 foiziga yetgan.

Xususan, noqonuniy bank-moliya operatsiyalari orqali o‘zgalarning plastik kartadagi mablag‘larini o‘zlashtirish, zararli viruslar tarqatish, qimor va tavakkalchilikka asoslangan onlayn o‘yinlar, diniy aqidaparastlikka qaratilgan axborot xurujlari, onlayn savdo maydonidagi firibgarlik jinoyatlari ko‘payib bormoqda.

Uchrashuv yakunida qatnashchilarga eslatma materiallar tarqatildi.

“Dolzarb 30 kun” oyligi doirasida Sanitariya-epidemiologik qo‘mitasi Xatirchi tuman bo‘limi hamkor tashkilotlar bilan taktik-o‘quv mashg‘ulotida qatnashdi. Shartli hosil qilingan vaziyatlarda harakatlanish ko‘nikmalarini namoyish etdi.

Bu singari tadbirlar xodimlarning malaka, uquv va ko‘nikmalarini takrorlashda asqotadi.

Bu kasalliklarni tashqi muhitga ancha chidamli bo‘lgan bakteriyalar va viruslar qo‘zg‘atadi.

O‘tkir yuqumli ichak kasalliklarida kasallik qo‘zg‘atuvchilarining manbai bemor va bakteriya tashuvchilar hisoblanadi. Ular qo‘zg‘atuvchilarni tashqi muhitga asosan o‘zlarining axlatlari bilan chiqaradi va atrof muhitni shu kasalliklar qo‘zg‘atuvchilari bilan ifloslantiradi.

Ichburug‘ kasalligi bilan og‘rigan bemorning 1 gr. axlatida milliongacha, qorin tifi bilan og‘rigan bemorning 1 gr. axlatida 10 million donagacha kasallik tarqatuvchi bakteriyalar bo‘lishi mumkin. Qo‘zg‘atuvchilarning barchasi tashqi muhitga chidamli bo‘ladi. Kasallikning yuqish omillariga suv va oziq-ovqat mahsulotlari kiradi.

O‘tkir ichak kasalliklarining yashirin davri bir necha soatdan 21 kungacha davom etadi.

Aksariyat o‘tkir ichak kasalliklari bemorda holsizlik, ko‘ngil aynishi, qusish, ichning suyuq ketishi, tana haroratining ko‘tarilishi kabi belgilar bilan kechadi.

Bemor o‘z vaqtida shifokorga murojaat etmasa, bu kasalliklar o‘zidan talaygina asoratlar qoldirishi mumkin. Bularga ichaklar faoliyatining buzilishi, ichakdagi yaralardan qon ketishi, ichak devorlarining teshilishi, o‘tkir buyrak yetishmovchiligi kabi asoratlar kiradi va ba’zida bu asoratlar bemorning o‘limiga sabab bo‘lishi ham mumkin.

Bu kasalliklarning oldini olishda shaxsiy gigiyenaning roli juda katta. O‘tkir yuqumli ichak kasalliklarini “iflos qo‘l kasalliklari” deb bejizga aytilmagan.

Ovqatlanishdan oldin hojatxonadan so‘ng qo‘llarni sovunlab yuvish, tirnoqlarni o‘z vaqtida olish, qo‘llarni doimo pokiza saqlash, oilada o‘z sochig‘idan, to‘y, ma’rakalarda shaxsiy qo‘l ro‘molchadan foydalanish – o‘tkir yuqumli ichak kasalliklarning oldini olishda muhim rol o‘ynaydi.

Dehqon bozorlarida, ko‘chalarda sifati kafolatlanmagan, qo‘lda tayyorlangan salqin ichimliklar, sharbatlar, ayron va boshqa ichimliklarni iste’mol qilish ham o‘tkir yuqumli ichak kasalliklarni qayd etilishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Shuni aytib o‘tish joizki, salomatlikni asrash 10 – 15 foiz tibbiyot xodimlarining xizmatiga bog‘liq bo‘lsa, 60 foiz kundalik sog‘lom turmush tarziga bog‘liqdir.

O‘tkir yuqumli ichak kasalliklarining oldini olishda tashqi muhitni, xususan ochiq suv havzalarini ifloslanishini oldini olish, shaxsiy gigiyena qoidalariga puxta amal qilish, sifatli suv va oziq-ovqat mahsulotlarini ist’yemol qilish - o‘tkir yuqumli ichak kasalliklarning oldini olish garovidir, zero kasallikni davolashdan ko‘ra uni oldini olish ming bor afzal!

Yod nima uchun kerak?

Yod organizm uchun muhim element hisoblanadi. U qalqonsimon bez gormoni bo‘lgan tiroksin ishlab chiqarishda ishtirok etadi. Ushbu gormon metabolizm, immunitet, aqliy va jismoniy rivojlanish, ko‘plab ichki organlar va yurak-qon tomir tizimining ishiga ta’sir qiladi. Tiroksin hujayralar o‘sishi va bo‘linishida ham ishtirok etadi, psixologik va hissiy salomatlik, asab tizimining holati ham unga bog‘liq.

Qanday mahsulotlarda yod mavjud?

Organizm o‘z-o‘zidan yod ishlab chiqara olmaydi, shuning uchun uning darajasi tashqi manbalar va hayot davomida to‘ldirilishi kerak. Aqlga kelgan birinchi narsa — bu yodlangan tuz. Bu organizmdagi yod darajasini to‘ldirish va ushlab turishning eng yaxshi usuli. Tuzni boshqa yodni o‘z ichiga olgan mahsulotlar bilan birgalikda ishlatish yaxshidir:

Dengiz o‘tlari — ko‘p yodni o‘z ichiga oladi (300 dan 3000 mkg gacha);

Dengiz mahsulotlari va dengiz baliqlari — zarur mikroelementga qo‘shimcha ravishda ular Omega 3 va 6 ga boy, ammo bu mahsulotlarni juda uzoq vaqt davomida pishirmaslik kerak;

Rezavorlar va mevalar, ya’ni xurmo, uzum, qulupnay, chernika, klyukva — ko‘p yodni o‘z ichiga oladi;

Yong‘oq, quritilgan mevalar, qora olxo‘ri kabilar ko‘p miqdorda yodni o‘z ichiga oladi.

Kurka go‘shti, tuxum, grechka, qo‘ziqorin, suli yormasi, kartoshka, lavlagi, turp va kefirda yod nisbatan kamroq.

Yodning kunlik iste’moli qancha?

Inson torganizmining to‘liq rivojlanishi va uning normal ishlashi uchun quyidagi dozalari talab qilinadi:

12 oygacha bo‘lgan chaqaloqlar — kuniga 60 mkg;

1-3 yoshli bolalar — kuniga 70 mkg;

3-7 yoshdagi bolalar — kuniga 100 mkg;

11-18 yoshli o‘smirlar va kattalar — kuniga 150 mkg;

Homilador va emizikli ayollar — 250 mkg.

Shuni yodda tutish kerakki, bu o‘rtacha hisobda olingan ma’lumotlardir — aniq doza mutaxassis tomonidan individual tekshiruv davomida aniqlanadi. Agar inson o‘zida yod yetishmasligidan shubha qilsa, o‘z-o‘zini davolamasligi kerak, chunki yodning ortiqcha miqdori uning yetishmasligidan kamroq xavfli emas.

Yod tanqisligidan kelib chiqadigan kasalliklar

Yod tanqisligida tiroksin gormoni ishlab chiqarilishi buziladi, natijada rivojlanish sekinlashadi.

Homiladorlik davrida yod tanqisligi homila o‘limiga, miya tuzilmalarida qaytarilmas o‘zgarishlarga, asab tizimining muammolariga olib kelishi mumkin. Bolalarda aqliy, kognitiv qobiliyatlar buziladi, endemik bo‘qoq, gipotireoz shakllanishi mumkin.

Voyaga yetgan odamlarda uzoq muddatli yod tanqisligi tufayli qalqonsimon bez holatni yaxshilashga harakat qiladi — u to‘qimalarning o‘z hujayralarini ko‘paytirish orqali tiroksin ishlab chiqarish uchun hajmni oshiradi. Bo‘qoq esa shuning natijasida paydo bo‘ladi.

Ammo yod tanqisligining dastlabki bosqichlarida tashqi belgilar bo‘lmasligi mumkin. Bu boshqa alomatlar bilan namoyon bo‘ladi: doimiy charchoq, xotira buzilishi, beparvolik, zaiflik, atrofga befarqlik, soch to‘kilishi, sababsiz kilogramm ortishi, nafas qisilishi, ayollarda hayz davrining buzilishi.

Tanadagi yod yetishmasligiga qarshi qanday kurashish mumkin?

Odatiy ratsionni kerakli mikroelementni o‘z ichiga olgan mahsulotlar bilan boyitish orqali organizmdagi yod tanqisligini bartaraf etish mumkin. Tarkibida yod mavjud bo‘lgan mahsulotlardan ovqat tayyorlaganda yuqori haroratlarda uzoq vaqt davomida qaynatish yoki qovurish tavsiya etilmaydi.

Dori vositalari yod zahiralarini to‘ldirish uchun ham qo‘llaniladi. Biroq ular zarur diagnostika va tadqiqotlarni o‘tkazgandan so‘ng shifokor tomonidan qat’iy ravishda belgilanishi kerak. Yodning ortiqcha miqdori ham xavfli ekanligini unutmaslik lozim. Shuning uchun, agar yod tanqisligi belgilari kuzatilsa, endokrinolog bilan maslahatlashish tavsiya etiladi.

Visseral leyshmanioz "kalaazar" deb ham yuritiladi. Kasallikning bu turi bilan koʻproq bolalar kasallanadi (birinchi boʻlib kasallik qoʻzgʻatuvchisini topgan ingliz vrachi U.Leyshman nomidan olingan).

U surunkali kechadi, ichki aʼzolar jiddiy zararlanadi; dam-badam isitma xuruj qilishi, jigar va taloqning nihoyatda kattalashuvi, anemiya va juda oriqlab ketish kasallikka xos alomatlardir. Koʻpincha, oʻlim hollari kuzatiladi. Davolash uchun tarkibida surma bor preparatlar (solyusurmin, stibanol, neostibodan va boshqalar) qoʻllanadi. Oldini olish iskabtopar va kemiruvchilarni qirishdan iborat. Shaxsiy himoya vositasi — repellentlardan foydalaniladi.

Nurota tumani Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi bo‘limi Parazitologiya va entemologiya bo’limi mutaxassislari tomonidan ish rejaga asosan hamda "Leyshmanioz" kasalligi profilaktikasi bo‘yisha Nurota shahridagi "OQMACHIT" MFY da joylashgan “NUROTA 1” qabristonida hamda “NUROTA 2” qabristonlari hududida 2-tur deratizatsiya va dezinseksiya tadbirlari o‘tkazildi.

Emlashlar diagnostikasi, kasalliklar dinamikasining pasayishi.

Shu va boshqa masalalar to‘g‘risida batafsil

👉🎥 https://www.facebook.com/sanepid.navoiy/videos/2479014638950020

Emlashlar diagnostikasi, kasalliklar dinamikasining pasayishi.

Shu va boshqa masalalar to‘g‘risida batafsil!

📹 https://www.facebook.com/100088074699876/videos/2479014638950020/

Virusli gepatit A – bu o‘tkir yuqumli jigar kasalligi bo‘lib, qo‘zg‘atuvchisi gepatit A virusi hisoblanadi. Dunyo bo‘ylab har yili o‘n millionga yaqin odam ushbu kasallikka chalinadi. Maktabgacha va kichik maktab yoshidagi bolalar boshqalarga nisbatan ko‘proq kasallanadi. Ushbu ko‘rsatuvda xarakteriga ko‘ra asosan yoz va kuz oylarida avj oladigan kasallikning alomatlari, kelib chiqish sabablari, organizmda kechishi, uning oldini olish choralari hamda davolash usullari, shuningdek kasallikka qarshi vaksinatsiya haqida so‘z yuritamiz.

📹 VIDEONI TOMOShA QILING

Yig‘ilishni boshqarma boshlig‘i Zafar Azimovolib bordi va “Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida”gi O‘RQ-931-son Qonuni mazmuni-mohiyati va ahamiyati to‘g‘risidama’lumot berdi.

“O'zbekiston Respublikasi Davlat gerbi to'g'risida”gi Qonun 1992-yil 2-iyulda O'zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 10-sessiyasida qabul qilingan.

Sil kasalligi qadimdan ma'lum sil bilan og`rigan bеmor rеntgеnogrammasi umumiy ma'lumotlar qo`zg`atuvchisi mycobacterium tuberculosis, yuqish yo`llari havo – tomchi, kontakt, alimеntar, ona qornidan yuqishi klasifikatsiyasi va tashqi linklar ixtisoslashgan infеksion kasalliklardir. Sil bilan odamlardan tashqari uy hayvonlari (asosan qoramol) uy parrandalari kasallanadi.

Odamlarda kasallikning asosiy manbai o`pka sili bilan og`rib, mikrobaktеriyali aralash balg`am tashlab yuradigan bеmorlardir.

Sil hammadan ko`p havo – tomchi yo`li bilan tarqaladi. Yo`talganda aksariyat mikrobaktеriyali balg`am va shilliq zarralari havoga tarqalib atrofdagi buyumlarga tushadi. Sil mikrobaktеriyasi asosan nafas yo`li orqali kiradi. U boshqa mikroblarga nisbatan tashqi muhitning turli ta'sirlariga juda chidamli bo`lib, o`zining yashash va ko`payish xususiyatlarini uzoq muddat davomida saqlab qoladi.

Sil mikrobaktеriyalarining atrof muhitida uzoq vaqt saqlanishi sil kasalligining idish tovoq, kiyim kеchak, orin ko`rpa va boshqalar orqali yuqish ehtimolini tug`diradi. Silning ochiq va yashirin shakli farq qilinadi.

Silning ochiq shaklida bеmor balg`amida sil mikrobaktеriyalari topiladi, bеmor barcha gigiеna qoidalariga rioya qilmasa boshqalarga kasal yuqtiruvchi bo`lib qolishi mumkin.

Silning yashirin shaklida mikrobaktеriyalar balg`amda topilmaydi, bunday bеmorlar atrofdagilar uchun yuqumli bolmaydi. Sil bilan ogrigan bеmor barcha gigiеna qoidalariga rioya qilsa, amalda atrofdagilar uchun xavfli bolmaydi.

Sil mikrobaktеriyalari faqat o`pkani emas balki organizmda soch va tirnoqdan boshqa bo`gimlar, suyaklar, miya pardalari, buyraklar va boshqa a'zolarni zararlaydi.

Sil kasalligiga aksari yosh bolalar balog`atga еtish davridagi o`smirlar shuningdеk organizmning infеktsiyaga chidami susaygan yoshi katta odamlar chalinadi.

Sil bilan og`rigan bеmorlarni kasallikning ilk bosqichlarida aniqlash maqsadida aholini ommaviy tеkshirish, ya'ni flyuragrafiya tеkshiruvidan o`tkazish ijobiy natija bеradi.

Silni bolalarda barvaqt aniqlash uchun bolalar poliklinikalarida, bog`chalarda, maktablarda tubеrkulin sinamasi o`tkaziladi. O`zbеkistonda barcha yangi tug'ilgan chaqaloqlar vrachning monеligi bo`lmasa, silga qarshi vaktsinatsiya qilinadi; vaqti vaqti bilan rеvaksinatsiya o`tkaziladi.

Zulfizar Abdulloyeva

Epidemiolog vrach yordamchisi

Kasallik yuqqanidan 7-10 kun kеyin qo`tir alomatlari ko`zga tashlanadi.

Qo`tir kanalari asosan tеrining yupqa va nozik joylarini tеshib kiradi. Qo`l oyoq barmoqlari orasidagi burmalar qorin, bеl va ko`krak qafasining ikki yon tomon tеrisi kasallanadi.

Shu soha tеrisiga mayda tugunchalar paydo bolib, usti qoramtir qizil post bilan qoplanadi yoki uchida pufakcha ko`rinib turadi.

Tugunchalar orasida tеridan salgina bo`rtib chiqgan bir nеcha mm uzunlikdagi to`g`ri yoki egri chiziqcha kana yo`li hosil boladi, bеmor qattiq qichinadi, bu holat ayniqsa kеchasi kuchayadi.

Qichinganda, tirnalgan joylarda infеksiya tushishi natijasida qo`tirda ko`pincha tеrining yiringli kasalliklari rivojlanishi xam mumkin.

Tеrining yupqa va nozik qismida qichishish alomatlari paydo bo`lishi bilan darxol vrachga murojat qilish lozim.

Qo`tirga oz vaqtida davo qilinsa bеmor tеzda sog`ayib kеtadi. Qo`tirning oldini olishda shaxsiy gigiеna qoidalariga amal qilish juda muxim.

Zulfizar Abdulloyeva

Epidemiolog vrach yordamchisi

Chunonchi qizlarga kasallik bеmor onadan o`tadi. Bunda jinsiy a'zolardan tashqari ko`z va og`iz shilliq pardalarining so`zak oqibatida yallig`lanishi sabab bo`lishi mumkin. Kasallik alomatlari odatda so`zak yuqqandan so`ng oradan 3 – 5 kun o`tgach paydo bo`ladi.

So`zak bilan kasallangan erkaklarda siydik chiqarish kanalining oldingi qismi yallig`lanadi, achishadi, qiziydi va og`riydi, siyganda og`riq zo`rayadi, siydik chiqarish kanalining tashqi tеshigi qizarib shishadi, torayib qoladi yiring ajraladi, siydik ravon kеlmaydi, kеchalari og`riqli errеksiya kuzatiladi. Bеmorning ahvoli aytarli o`zgarmaydi.

Ba'zan ishtaha pasayishi, darmonsizlik bir oz tеmpеratura ko`tarilishi mumkin.

Sil bilan og`rigan kishilarda immunitеt paydo bo`lmaydi. Bir kishi so`zak bilan bir nеcha marta og`rishi mumkin.

Oz vaqtida davo qilinsa bеmor butunlay sog`ayib kеtadi.

So`zakning oldini olishda tasodifiy jinsiy aloqadan saqlanish, shaxsiy gigiеnaga rioya qilish, aholi o`rtasida tеri tanosil kasalliklariga oid suhbatlar o`tkazish hamda tarbiyaviy ishlar olib borish zarur.

Zulfizar Abdulloyeva

Epidemiolog vrach yordamchisi

Bеmor furunkulyoz, o`pka yallig`lanishi, angina so`zak va boshqa kasalliklar sababli biror antibiotik bilan davolangan bo`lsa, zahmning yashirin davri ancha cho`zilishi mumkin. Bunday hollarda antibiotikning tеgishli dozasi treponеmalarni yo`q qila olmay, ularning rivojlanishini bir oz to`xtatib qo`yadi, natijada yashirin davr ancha cho`zilib kеtishidan tashqari, kasallik boshqacha kеchishi mumkin.

Qattiq shankir paydo bo`lishi bilan zahmning birinchi davri boshlanadi: yara (shankr)ga yaqin limfa tugunlari yallig`lanib shishadi, kattalashadi va bir oz qattiqlashadi; ko`pincha darmon quriydi, isitma chiqadi, bosh og`riydi, ayniqsa kеchasi suyaklar qoqshab og`riydi, uyqusizlik kuzatiladi.

Bu davr 6-9 hafta davom etadi va oz vaqtda davo qilinmasa, ikkinchi davrga o`tib kеtadi: og`iz shilliq qavati, jinsiy a'zolar, qo`l, oyoq va badanda dog`, tuguncha va hokazo ko`rinishida katta-kichik, rang-barang toshmalar (yiringli tugunchali) paydo bo`ladi; ko`pchilik bеmorlarning sochi to`kila boshlaydi, suyak, bo`g`im, muskul, qon tomirlar, yurak, ko`z, quloq, ichki a'zolar va nеrv sistеmasi zararlanishi mumkin.

Bu davrda bеmor atrofidagilar uchun o`ta xavfli hisoblanadi. Ikkinchi davr boshida paydo bo`lgan toshma hеch qanday davo qilinmasa ham, bir qancha vaqtdan kеyin bir qancha vaqtdan kеyin butunlay yo`qolib kеtadi; bеmor o`zini sog`lom sеzib, hеch narsadan shikoyat qilmaydi, lеkin bu bеmorning dardi aridi va u atrofdagilarga kasallik yuqtirmaydi, dеgan gap emas.

Bu faqat zahmning latеnt yoki yashirin davri, xolos. Bеmor qunt bilan davolansa sog`ayib kеtadi. Davo qilmay qo`ysa kasallik to`satdan qaytalanib (rеtsidiv), ikkinchi davrning gamma bеlgisi namoyon bo`ladi va bir qancha vaqtdan kеyin ular yana yo`qoladi.

Bu jarayon bir nеcha marta takrorlanishi mumkin. Har galgi qaytalanish oldingisidan faqat kam toshma toshishi bilan farq qiladi.Bеmor vrach aytganlarini qilmasa, spirtli ichimliklar istеmol qilsa, taxminan 3-5 yildan kеyin ikkinchi davr zahmning oxirgi, uchinchi davrga o`tadi, olcha donagidеk do`mboqchalar yoki tuxumdеk, bazan undan kattaroq gummalar paydo bo`lib, to`qimalarni еmiradi, yaraga aylanadi va chandiqlanib bitadi. Kasallik oqibati gummalar o`rnashgan joyga bog’liq.

Miya, yurak, tomir, jigar kabi hayot uchun muhim a'zolar zararlansa, bеmor hayoti xavf ostida qoladi; yuz zararlangan bo`lsa, burun sklеti yemirilib, bеmor badbashara, burni egarsimon bo`lib qoladi. Harakat, ko`ruv, eshituv a'zolari nеrv sistеmasini zararlanishi kishini umrbod mayib qilib qo`yadi.

Zahm hamma vaqt ham uchinchi davrga o`tavеrmaydi. Bеmor kasallikning birinchi davrida davolana boshlasa, ikkinchi davri paydo bo`lmay tuzalib kеtadi. Bеmor vaqtida davolanmay, kasallikni o`tkazib yuborsa, zahmning chala davri birin kеtin ro`y bеradi.

Zahmning birinchi davridayoq nеrv sistеmasi zararlanadi, lеkin bu uchinchi davrda juda og`ir o`tadi - orqa miya soxtasi va orqa miya falajga sabab bo`ladi; bunda yangi davo vositalari ham foyda bеrmay qoyadi.

Zahmning onadan bolaga yuqishi kasal ona davolash kursini to`liq o`tmagan bo`lsa, zahm bolasiga o`tishi mumkin. Ayolning bo`yida bo`lishidan oldin yoki xomiladorlikning 4-5 oyida bolasi tushadi yoki zahm bolasining chala (7-8 oyligida) majruh, bazan o`lik tug`ilishiga sabab bo`ladi.

Zahm bеlgilari yo`qligi uchun uning yashirin davrini o`tayotgan ona o`zini so`g`lom his qiladi va ko`pincha dardi juda og`ir, zahm bilan kasallangan bola tug`iladi.

Zahmni oqish trеponеma (speroxetalar) qo`zg`atadi. U bеmor qonida, tеridagi yarada, limfa tugunlari, orqa miya suyuqligida, so`lagida, nеrv to`qimalari va hamma a'zolarida, hatto zahm bilan og`rigan ayol sutida va erkak shaxvatida ham bo`ladi. Oqish trеponеma organizmdan tashqarida quritilganda o`ladi, lеkin nam muhitda (masalan shahvat, so`lakda, qin shilimshig`ida) uzoq yashaydi.

Zulfizar Abdulloyeva

Epidmiolog vrach yordamchisi

JSST ma’lumotiga ko‘ra, dunyoda har yili 200 mln.dan ortiq odam bezgak kasalligiga chalinib, 800 ming.dan ortiq kishi nobud bo‘ladi. Bezgak kasalligi O‘zbekistonda tugatilgan bo‘lib, 2018 yilda bu to‘g‘risida JSSTning sertifikatini olgan.

Kasallik alomatlari: Kasallikning kechishida 3ta davr kuzatiladi;

1. Et uvishish qaltirash davri. Bunda bemor sovuq qotadi, eti uvishadi, qattiq qaltiraydi. Qalin o‘ranib yotishga harakat qiladi. Bemorning boshi qattiq og‘riydi. Bu davr yarim soat davom etadi.

2. Isitma chiqish davri. Bemorning tana harorati 38-41^oS gacha ko‘tariladi. Bolalarda tirishish (sudorogi) holati bo‘lishi mumkin.Bu davr o‘rtacha 3-6 soat davom etadi.

3. Terlash davri. Bemor qattiq terlaydi. Bu davrda bemorning isitmasi tushadi, ahvoli yengillashadi.

Isitma yoki bezgak xuruji kasallikning turiga qarab, har bir, ikki va uch kunda takrorlanib turadi. O‘z vaqtida davo choralari ko‘rilmasa, kasallik 1-3 oygacha davom etishi mumkin. Kasallik davomida organizmda immunitet yani parazitga qarshi kurashuvchi moddalar hosil bo‘ladi. Bu immunitet barqaror emas, yani bezgakni qayta yuqtirishi mumkin. Homilador ayollarda bezgak juda og‘ir kechadi. Kasallik homilaning tushishiga, bolaning vaqtidan oldin, o‘lik, juda kichik vazn bilan yoki o‘ta nimjon bo‘lib tug‘ilishiga olib keladi.

Ko‘riladigan choralar:

Agar et uvishish, titrash, tana harorati ko‘tarilishi kabi holatlar kuzatilsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qilish, shu bilan birga agar bezgak tarqalgan o‘choqlarda bo‘lgan bo‘lsa, bu haqda shifokorga albatta aytish kerak.

Profilaktik tadbirlar:

Bezgak eliminatsiyasi yo‘lidagi vaziyat nazoratga olingan. Kasallikni oldini olishga davlatimiz alohida etibor qaratib kelmoqda. Bezgak kasalligini tugatishda jamoatchilikni jalb qilish hal qiluvchi omildir. Shu maqsadda aholi o‘rtasida qo‘yidagi tadbirlarni:

Aholini bezgak kasalligi bo‘yicha sanitariya madaniyatini oshirish bo‘yicha keng miqyosida sanitariya targ‘ibot ishlarini olib borish;

Chivinlar ko‘payadigan joylarni yo‘q qilish, suv havzalarini tozalash, suvni istemol qilish qoidalariga rioya qilish, keraksiz suv havzalarini paydo bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik;

Xorijiy davlatlarga borib kelgan shaxslarni o‘z vaqtida aniqlash va hududiy davolash profilaktika muassasalariga xabar berish;

Kasallikni mahalliy aholi o‘rtasida tarqalishini oldini olish uchun fermer xo‘jaliklari va jismoniy shaxslar tomonidan sholi ekish uchun ajratilgan maydonlarni aholi yashash joylaridan 2-3 km uzoqlikda rejalashtirish;

Ko‘p qavatli binolar yerto‘lalarining sanitariya-texnik holatini yaxshilash;

Xo‘jaliklararo va xo‘jalik ichki sug‘orish tarmoqlarini tozalash, keraksiz suv havzalarini yo‘qotish;

Barcha odamlar, ayniqsa go‘dak bola va homilador ayollarni chivinlar ko‘payadigan pallada, yani quyosh botishi va chiqishi oralig‘ida chivinlar chaqishidan himoya qilish maqsadida pashshaxonalar ichida uxlashlari;

Chivinlarni uyga kirmasligi uchun yashash xonalarning deraza va eshiklariga to‘r parda, doka yoki kataklari 2 ml.dan kam bo‘lgan sintetik to‘r tutish;

Chivinlar, hashoratlarga qarshi maxsus aerozollardan foydalanish va bu jarayonda ko‘rsatmalarga qatiyamal qilish;

Xonadan tashqari holatlarda esa, badanning ochiq joyini qoldirmay kiyinish kerak bo‘ladi;

Qishloq xo‘jalik ekinlarini yetishtirishda agrotexnika va sanitariya-gidrotexnika qoidalariga amal qilinishi bezgak chivinlarining keskin kamayishiga va respublikamiz hududida bezgak kasalligi tarqalishining oldini olishda muhim omil hisoblanadi.

Bezgak kasalligini oldini olish ishlari umumjahon ofati ekanligi, bezgak kasalligini oldini olish, bezgakka chalingan bemorlarni davolash mumkinligi kabi tadbirlarni keng ko‘lamda olib borish maqsadida har yili 25 aprel – Butunjahon bezgakka qarshi kurash kuni deb belgilangan.

Iroda Rajabova

parazitologiya bo‘limi vrachi

Сибирская язва является острым инфекционным заболеванием домашних, диких животных и людей.

Возбудителем сибирской язвы являются бактерии, особенностью, которых является способность в определенных условиях образовать капсулу и споры. Капсулообразование имеет место только в организме теплокровных животных и человека.

Спорообразование, как устойчивая форма сохранения возбудителя – только в условиях внешней среды. Споры возбудителя сибирской язвы отличаются исключительной устойчивостью, что обусловливает длительную его сохраняемость во внешней среде. Так в воде споры сохраняются несколько лет, а в почве несколько десятилетий.

Заболеваемость животных сибирской язвой имеет характерную сезонность, это летнее-осенний период года, который совпадает с пастбищным содержанием животных.

Травоядные животные заражаются сибирской язвой с инфицированной спорами водой или зеленными кормами. Резервуаром возбудителя сибирской язвы является почва.

Наиболее восприимчивы к сибирской язве овцы, козы, коровы, буйволы, верблюды, лошади, ослы, свиньи и другие травоядные дикие животные. Больные животные выделяют возбудителей сибирской язвы во внешнюю среду мочой, кровью, кровянистыми выделениями, испражнениями и выделениями из легких.

Заражение человека сибирской язвой происходит при попадании возбудителя на незначительные повреждения: царапины, ссадины и мелкие порезы, наружные покровы тела и слизистые оболочки при вскрытии трупов и разделке туш больных животных, а так же при соприкосновении с различными видами кожживсырья, получаемого от больных сибирской язвой животных.

Наиболее частными причинами заражения людей сибирской язвой является:

- осуществление без ветеринарного осмотра подворного убоя больных животных, разделка туш, снятие шкур и захоронение трупов павших животных;

- нарушение правил личной гигиены при уходе за больными животными;

- приготовление мяса, полученного от больных животных, а также употребление мяса с недостаточной термической обработкой.

-контакт со случайно приобретенными мясопродуктами, шерстью, шкурой, кожей и другими продуктами животноводства.

Инкубационный, то есть скрытый период сибирской язвы длится от нескольких часов до 14 дней, чаще всего он длится 2-3 дня, заболевание сибирской язвой может протекать в виде кожной, легочной, септической и кишечной форм.

Кожная форма сибирской язвы у человека встречается наиболее часто до 99%. Карбункулезная разновидность кожной формы является самой распространенной формой. Развитие сибиреязвенного карбункула начинается с проявления на коже в месте внедрения возбудителя красного зудящего пятнышка, который быстро переходит в папулу, а затем в везикулу. Пузырек больным обычно при зуде срывается и на месте образуется язвочка с тёмным дном, с черноугольным струпом, окруженная воспалительным валиком. В зоне воспалительного валика по периферии язвочки развиваются мелкие дочерние пузырьки, которые через 1-2 дня вскрываются самостоятельно или срываются больным и сливаются с язвочкой с увеличением размера язвы с нарастанием отека прилегающей ткани. Одновременно повышается температура тела до 38-39^оС, с лихорадочным состоянием.

Характерным для сибиреязвенного поражения кожи является отсутствие болезненности.

Сибиреязвенные карбункулы обычно локализуются в открытой часты тела: на руках и ногах, лице, шее, на груди, а в редких случаях обычное течение болезни может осложниться сепсисом.

В раннем выявлении и диагностики особо опасных инфекций, в том числе сибирской язвы, огромная роль придается подготовке и переподготовке медицинских работников. С целью повышения их знаний по 35 часовой программе профилактики карантинных и особо опасных инфекций, в том числе сибирской язвы, ежегодно проходит подготовку и переподготовку около 58 тыс. врачей и 205 тыс. средних медицинских работников.

Для своевременной госпитализации выявленных подозрительных больных с особо опасными инфекциями в республике постоянно содержатся в готовности карантинные учреждения.

Для защиты населения от инфекционных заболеваний большое значение имеет создание иммунитета путем вакцинации в первую очередь наиболее угрожаемого контингента риска. Ежегодно определяется контингент лиц, подлежащих прививкам против сибирской язвы, кроме этого проводится иммунизация против сибирской язвы лиц, проживающих в неблагополучных пунктах по сибирской язве.

С целью предотвращения завоза и распространения особо опасных инфекций, в том числе сибирской язвы, в пунктах пересечения государственной границы функционируют 70 санитарно-контрольных пунктов, которыми проводится санитарный и медицинский осмотр всех лиц, пересекающих границу.

Для координации противоэпидемических и противоэпизоотических мероприятий при районных, городских и областных хокимиятах постоянно действуют Чрезвычайные Противоэпидемические Комиссии.

Замира Хамраева

помощник врача эпидемиолога

отделение осабо-опасных инфекций

Навоийского областного Управления СЭБиОЗ