O‘quvchilar taomlariga gigiyenik talablar

O‘zbekistonda maktab o‘quvchilari ovqatlanishi «SanQvaN» asosida tashkil etiladi. Asosiy gigiyenik talablar:

Balansli taomnoma: Optimal oqsil, yog‘ va uglevod nisbati, vitamin va minerallarga boy, asosan dimlab yoki qaynatib tayyorlangan taomlar.

Xavfsizlik va rejimi: Ovqatlanish oralig‘i 3–3,5 soatdan oshmaydi; tez buziladigan taomlar, gazlangan ichimliklar va chipslar taqiqlanadi.

Sanitariya normalari: Oshxonada xom va pishgan mahsulotlar alohida ishlab chiqariladi, idishlar dezinfeksiyalanadi, xodimlar esa davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tib, shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya etadi.

O‘zbekistonda maktab o‘quvchilarining ovqatlanishi «Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida o‘quvchilar ovqatlanishini tashkil etishning sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari» (SanQvaN) asosida tartibga solinadi. Ushbu talablarning asosiy maqsadi bolalarni xavfsiz, sifatli va biologik qiymatga ega bo‘lgan taomlar bilan ta’minlashdir.

Maktab o‘quvchilarining ovqatlanishiga qo‘yiladigan asosiy gigiyenik talablar quyidagilardan iborat:

Taomnomaning balanslashganligi va sifati

Ozuqaviy moddalar nisbati: O‘sib borayotgan organizm uchun ratsionda oqsillar, yog‘lar va uglevodlarning optimal balansi ta’minlanishi shart. Kundalik taomnoma S va V guruhi vitaminlari, shuningdek, minerallar (temir, kalsiy, yod) bilan boyitilgan bo‘lishi lozim.

Rang-baranglik: Ratsionda hayvon va o‘simlik mahsulotlarining keng assortimenti (go‘sht, baliq, sut mahsulotlari, yangi sabzavot va mevalar) bo‘lishi talab etiladi.

Ishlov berish usullari: Taomlar asosan dimlab, qaynatib yoki bug‘da pishirib tayyorlanishi kerak. Qovurilgan va achchiq taomlar cheklanadi.

Ovqatlanish tartibi (Rejimi)

O‘quvchilarning maktabda bo‘lish vaqtiga qarab, ular issiq nonushta yoki tushlik bilan ta’minlanishi kerak.

Ta’lim muassasalarida ovqatlanish oralig‘i 3–3,5 soatdan oshib ketmasligi lozim. Bu ovqat hazm qilish tizimining to‘g‘ri ishlashini va ishtahani me’yorda saqlashni ta’minlaydi.

Oziq-ovqat mahsulotlarining xavfsizligi

Yaroqlilik muddati: Oshxonaga keltiriladigan barcha mahsulotlar tegishli sifat sertifikatlariga ega bo‘lishi va ularning sotilish muddati o‘tmagan bo‘lishi shart.

Taqiqlangan mahsulotlar: Maktab oshxonalari va bufetlarida tez buziladigan taomlar (kremli tortlar, pashtetlar), gazlangan va energetik ichimliklar, chipslar, sun’iy ta’m beruvchi va bo‘yovchi moddalar sotilishi qat’iyan taqiqlanadi.

Oshxona va jihozlarga qo‘yiladigan talablar

Texnologik jihozlar: Xom (go‘sht, sabzavot) va pishgan mahsulotlarga ishlov berish stollari, pichoq va taxtakachlari alohida bo‘lishi va maxsus tamg‘alanishi shart. Stol yuzalari zanglamaydigan po‘latdan yoki gigiyenik materiallardan tayyorlanishi lozim.

Idish-tvoqlar: Shisha, chinni yoki zanglamaydigan metall idishlardan foydalaniladi. Darz ketgan yoki cheti uchgan idishlarni ishlatish taqiqlanadi. Idishlar majburiy ravishda yuqori haroratda va maxsus dezinfeksiyalovchi vositalar bilan yuviladi.

Ichimlik suvi: Maktabda o‘quvchilar uchun toza va xavfsiz ichimlik suvi doimiy ravishda mavjud bo‘lishi shart.

Oshxona xodimlarining shaxsiy gigiyenasi

Barcha oshxona xodimlari belgilangan muddatlarda davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tib turishlari shart.

Ish paytida maxsus bosh kiyimi (ro‘mol yoki qalpoq) va toza ish kiyimida (fartuk, xalat) bo‘lishlari, shaxsiy gigiyena qoidalariga qat’iy rioya etishlari lozim. Terlama, yiringli yaralar yoki ORVI alomatlari bo‘lgan xodimlar ishga qo‘yilmaydi.

Maktab ma’muriyati va tibbiyot xodimlari har kuni tayyor bo‘lgan taomlarning sifatini (brakeraj) tekshirib, sog‘lom ovqatlanish muhitini nazorat qilib boradi.